Türkiye 2009- 2011 Yılları Arasında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine 151 oyla seçilirken en büyük desteği Afrika kıt’asından almıştı. Afrika kıt’ası ile ilişkilerimiz Osmanlı Devleti döneminde başladı. Cumhuriyetin kurulmasından sonra uzun bir kesintiye uğrayan ilişkiler, özellikle son birkaç yılda buralarda açılan büyükelçiliklerle yeniden canlanmaya başladı. Bu arada, son yıllardaki en büyük ihracat artışımız da bu kıt’aya oldu.

Afrika kıt’ası ile ilişkilerimizde öyle bir isim var ki, bugünkü ilişkilerimizin temelini 150 yıl önce atmış. Üstelik de Cape Town’a vardıktan bir süre sonra  bir okul kurup üç yüz öğrenciyi de kaydedecek kadar dinamik bir isim.

Ebubekir Efendi 1814 yılında bugün Kuzey Irak sınırları içerisinde kalan Erbil’de doğdu. İlk eğitimini babasından aldı.  İstanbul ve Bağdat gibi önemli ilim merkezlerinde tahsiline devam etti. Aile Erbil’de başgösteren aşiret çatışmalarına karışmamak için Erzurum’a göç ettikten sonra, geniş İslâmî bilgisi ile Ebubekir Efendi burada da kısa sürede üne kavuştu.

Cape Town’daki Müslümanlar Osmanlı Padişahı Sultan Abdülaziz’den , İslâm’ı öğretmesi için bir âlimi kendilerine göndermesini istemişlerdi. Ebubekir Efendinin en uygun kişi olduğunu tespit eden Ahmet Cevdet Paşa görevi ona verdi. Güney Afrika’da yaşayan Müslümanların dinî eğitimi ve uyuşmazlıkların çözümü için Erbilli Ebubekir Efendinin 25 lira maaşla Afrika yolculuğu böyle başladı.

Ebubekir Efendi Ahmet Cevdet Paşaya sorar: “Bu insanlar Türkçe biliyor mu?” Aldığı cevap “Hayır”dır. “Peki, Arapça biliyorlar mı?” Yine aldığı cevap “Hayır”dır. Onun tek çaresi kalmıştır: Bu insanlarla anlaşabilmek için hem İngilizceyi, hem de yerel lisanlarını öğrenmek zorundadır.1862 yılının Ekim ayında başlayan yolculukla Ebubekir Efendi önce Paris üzerinden Londra’ya gider ve burada iki ay kalır. Muhtemelen Ocak ayı ortalarına kadar sürecek yolculuğunu da bu lisanları öğrenmek için değerlendirir.

Ebubekir Efendi Cape Town’a vardığında  İstanbul’dan  Cape Town’daki ayrılıkları gidermek ve İslâm’ı öğretmek için Halife Abdülaziz’in kendilerine bir önder gönderdiği haberi kısa sürede yankılanır. Her kabile Halifenin bu önemli misafirini ağırlamak ister.  O ise Peygamberimizin (s.a.v.) Medine’ye hicretindeki metodu uygulayarak kimseyi darıltmadan bulunduğu yere bir okul yapılmasını ister ve orada kalacağını belirtir. Kısa sürede eğitim verdiği öğrencilerinden hafızlığını tamamlayanları irşad için değişik bölgelere gönderir. Temel dinî eserleri Java Malaycasına  çevirerek referans kaynakları da oluşturur. Ayrıca akşamları ve Pazar günleri de yetişkinler için sohbet toplantıları düzenler. Kadınları da ihmal etmeyerek onlar için de özel seminerler tertip eder.

Bu hummalı çalışmaları  kısa sürede Güney Afrika’nın her yanına yayılan Ebubekir Efendinin ilmî konularda yardımcı olmak için birkaç sefer de Mozambik’e gittiği bilinmektedir. Ebubekir Efendi burada ilk evliliğini Hollandalı bir hanımla, ikinci evliliğini ise Kaptan Cook’un akrabası gemi ustası Jeremiah Cook’un kızı ile yaptı. Bu evlilikten üç oğlu oldu. Büyük oğlu Ahmet Ataullah Efendiyi güçlü bir âlim olarak yetiştirdi. Ahmet Ataullah Efendi 1884’te Kimberley’de açılan Osmanlı okulunun müdürlüğüne tayin edildi. Gayretli çalışmaları ile çeşitli nişanlar alan Ataullah Efendi 1900 yılında Singapur’a ilk Osmanlı şehbenderi olarak görevlendirildi. Ölümünden sonra çocukları da burada önemli görevler yaptılar. Ataullah Efendinin Singapur’daki izlerini bu gün de görmek mümkündür.

Osmanlının bu ilk Güney Afrika öncüsü 1863 Ocak’ında ayak bastığı Cape Town’da  1880 yılı ortalarında vefat etti. Ebubekir Efendi 17 yıl gibi bir sürede bölgedeki Müslümanlara yeni bir kimlik kazandırma çalışmalarında önemli bir rol oynadı. 150 yıl önce Ebubekir Efendi ile başlayan süreç bugün Güney Afrika’da var olmamızın da ilk nüvesi oldu.

http://erdemlihayat.com/?p=2159

BİLAL ARIOĞLU