Dört İşleme Göre Yöneticilik
Yöneticilik sanatı tarihte iki kişinin yan yana gelmesi ile başlamış ve dünyanın sonuna kadar da öyle devam edecektir
Köşe Yazıları - 05-05-2012 10:52
Yöneticilik sanatı tarihte iki kişinin yan yana gelmesi ile başlamış ve dünyanın sonuna kadar da öyle devam edecektir. Bu olgu, insanların birbirine egemenlik kurma düşüncesi yanında yaşamın daha rahat ve düzenli bir şekilde devam etmesinin temel bileşenidir. Bir ütopya olarak ortaya atılan anarşizmin temelinde her ne kadar otorite yokluğu gibi bir algı olsa da insanoğlu var olduğu müddetçe gerek devlet işleyişinde gerek kurumların işleyişinde, gerekse aile ve sosyal yaşamın yürütülmesinde yönetici veya yöneticinin fonksiyonunu gören bir bireye gereksinim olacaktır. Aksi halde kaos kaçınılmaz olacağı gibi hiçbir iş veya eylem de sonuca ulaşmayacaktır.
Yöneticilik olgusu bu kadar yaşamsal öneme sahip olmasının yanında herkesin yapabileceği kolaylıkta bir olgu da değildir. Hakkıyla yapıldığı takdirde organizasyon ve koordinasyon yanında pek çok bilgi ve beceriyi de gerektirmektedir. Yöneticinin, alt kademesinde bulunan bireylerin yetenekleri, kapasitesi, özellikleri yanında her türlü artı ve eksi özelliklerini bilmesi ve bunlara göre görevlendirme ve iş dağılımı yapması başarıda etkendir. Başarının yakalanması, bu durumu ne kadar başardığına bağlıdır. Yöneticilikteki maaş, çalışma ortamı, mesai saatleri gibi diğer faktörler ise sadece başarının tamamlayıcı unsurlarıdırlar. Asli unsur yönetici bireyin kendisi olup bu noktadaki sorunların aşılması veya gerekenlerin yapılması ilk adımdır.
Yöneticinin bu tip faktörleri göz önüne alıp çalışma stratejisini belirlemesi başarı ve verimlilik anlamındaki yeteneğini öne çıkaracaktır. Personel arasındaki uyumun tesis edilmesi, uyumsuzluk noktalarının yer değişikliği gibi faktörlerle ortadan kaldırılması, herkesin yeteneği ve kişiliğine göre sistemde yer edinmesi başarılı bir yöneticinin yöntemlerinden bazılarıdır. Ancak yöneticinin yetersiz olduğu durumlarda ise bu tip çözümlerle olaya yaklaşma ve verimliliği artırmadan ziyade ayrılıkları körüklemek, personeli birbirine kırdırmak gibi ilkel yöntemlere saparlar. Olayı matematiksel işlemlere bağlı olarak anlamaya çalışırsak şöyle bir tablo ortaya çıkar.
Kurumun ilerlemesi için yapılması gerekenleri yapamayan bir yönetici, kendi başarısızlığını gizlemek amacıyla ilk yapacağı iş “Toplama” işlemidir. Tüm personeli bir kefeye koyar ve hepsinin aslında ne yeteneksiz olduğunu kanıtlayan argümanlar geliştirir. Yeteneksizliklerinden kaynaklanan durumdan dolayı kurumun zararda olduğunu ve işlemediğini vurgular. Kendisinde bulunan üstün yeteneklere bu personelin uyum sağlayamadığını, en iyisinin bu personelin tamamının değiştirilmesinden, yerlerine yenilerinin alınması gerektiğinden bahsetmeye başlar. Kurumun her geçen gün batmaya doğru gitmesinin sorumlusu olarak kendisini görmez ve “Toplama” yaparak tüm personeli suçlar. Sonuç olarak eski personelin yerine gelen yeni personel de çöküşü engelleyemez ve kurum büyük bir yara alır. “Toplama” işlemi farklı unsurlara aynı uygulamayı layık gördüğü için başarısız olur ve bunun da bedelini kurumlar öder.
Yöneticinin kurumu bir adım daha öteye taşıması için yapması gereken hamleler içersinde yapılabilecek olan hatalı uygulamalardan biri de “Çıkarma” işlemidir. Basiretsiz yöneticilerin kurum içerisinde yaşanan sıkıntıların yönetim zafiyetinden değil personelin bir kısmının yeteneksizliği veya kuruma ayak uydurmamasından kaynaklandığını düşündüğü noktada yapacağı işlemdir. Normal şartlarda her kurumda üretim sürecine olumsuz etkide bulunan bireylerin olması doğaldır. En güzeli bu bireylerin etkin olabileceği noktalara kaydırılmasıdır. Ancak sorunu yönetimde değil de personelde gören anlayış, ilk etapta personeli ikiye ayırır. Bir kısım personelin çıkarılmasının bu sorunların çözümüne katkı sağlayacağını düşünür. Oysa “Çıkarma” aşamasına gelmeden önce bir yöneticinin verimsiz personeli değerlendirmek amacıyla yer ve görev değiştirme, sorunlarını çözme gibi uygulamaları yapması gerekmektedir. Zira “Çıkarma” işlemi çözüm değil, başarısız yöneticinin sorunlarla uğraşmaktan kaçarak kendince çözüm üretme kaçamağından başka bir şey değildir. “Çıkarma” işlemi bir kurumda herhangi bir gerekçe ile verimsiz duruma düşmüş olan personeli ayıklamaya olanak tanıması yanında, geride kalan personelin de “bir gün sıra bize de gelecek” düşüncesinin hakim olmasına, kuruma ve yöneticisine karşı güvensizlik duymasına neden olacaktır. Bu durum da kurumsal verimliliği olumsuz etkileyecektir.
Kurumda sorunlar devam ettiği müddetçe yöneticinin çözüm arayışları devam edecektir. Sorunu personelde gören yönetim anlayışı nihayetinde personeli iş yapanlar-yapmayanlar, çalışanlar-çalışmayanlar gibi bir ayrıma tabi tutacaktır. Bu durumda “Bölme” işlemi devreye girecek ve personel yönetici nazarında en az ikiye bölünecektir. İşlerini güvendiği ve bitireceğine inandığı personel eliyle yerine getirecek, diğer personeli ise dışlama yönünde uygulama yapacaktır. Personeli bölme işlemi bir müddet sonra etkisini olumsuz bir şekilde gösterecek ve personel birbirine düşman olacaktır. Yöneticinin kendince iyi düşüncelerle yaptığı bu uygulama personelin birbirine düşman olmasının önünü açacak, bir müddet sonra kurumsal performans düşeceği gibi personel arası çekişmelerin de temelleri atılmış olacaktır. Sonuçta “Bölme” işlemi, kurumu geriye dönüşsüz kırgınlıkların ve dargınlıkların içerisine atacaktır. Dolayısıyla verimlilik artışında kullanılması gereken enerji, gereksiz çatışmalarda tüketilecektir.
Başarısızlığın etkili olduğu kurumlarda yeteneksiz yöneticilerin umut bağlayacağı, bütün sorunların çözüm olacağına inandığı en son ve tehlikeli işlem “Çarpma” işlemidir. İş bu noktaya geldiyse ve tek seçenek bu kaldıysa kurum için tehlike çanları çalmaya başlamış ve geriye dönüşsüz bir sürece girilmiş demektir. Personel arasındaki kişisel çatışmalar yanında kariyer çekişmelerinden de yararlanmak bu işlemin temelidir. Kurumsal performansı artırmayı düşünmeyen, kendi makamını koruma düşüncesine sahip olan yönetici için personelin çarpışması son bir kurtuluş hamlesidir. Personel kendi arasında yaşadığı çatışmalarla performansını harcayarak yöneticisine herhangi bir sorun veya iş götürmeyecektir. Yönetici de günü kurtarmanın ve personelinin çatışmasına sağladığı katkı ile başarılı olacaktır. Oysa personel arasındaki çatışmalar eninde sonunda yöneticinin önüne gelecek ve bir müddet sonra da bu sorunların çözümü ile uğraşacaktır. “Çarpma” işlemi kısa vadede personeli kendi arasında oyaladığı için çözüm gibi algılansa da sonuçta tıpkı “Bölme “ işleminde olduğu gibi kurumun yıkımının en tehlikeli bileşenlerinden olacaktır.
Özetlemek gerekirse, yöneticiler tarafından kurumların yönetiminde matematiksel dört işlemin sosyolojik uygulaması kolaycılıktır. Sorunların çözümüne bu tip yaklaşımda bulunmak için fazla bir bilgi ve çalışmaya gerek yoktur. Kişiliği gelişmemiş bir yönetici, kaba bir yaklaşımla bu tip uygulamaları rahatlıkla yapabilir. Kurumları yıkımdan korumak ve performansını yükseltmek amacıyla yöneticilerin hiyerarşi, insan ve sistem odaklı çözümler üretmesi zorunludur. Bu bağlamda personeli anlamak, sorunlarını çözmek, çalışma koşullarını iyileştirmek, çalışma arkadaşları ile sosyal ilişkilerinin gelişmesini sağlamak, faydalı olacağı birimde çalıştırmak, gerektiğinde ödül sistemini devreye sokmak, ilişkileri saygı temeli üzerine oturtmak gibi yaklaşımları sergilemek zorunludur. Kurumun ayakta durması ve gelişmesi için, personelin kendisine saygısı yanında, kurum içi ve dışı bireylerin de saygı duymasının önemi büyüktür. Yöneticinin organizasyonu altında personelin üretim sürecine sağlayacağı olumlu katkı, bu saygının oluşumuna en önemli etken olacaktır.