Lenin neden haklıydı?
Lenin’in 1905 ile 1918’deki saptamaları, Türkiye’deki güncel koşullarla belli ölçüde uyuşuyor: Siyasetin, hukukun ve ekonominin çivisinin çıktığı kriz ortamında “burjuvazi artık yönetemiyor.”
Siyaset - 19-01-2014 15:40
Gezi ile birlikte görünürleşmeye başlayan, Aralık operasyonları ile ayyuka çıkan nesnel kriz koşullarında ve iktidar bloğunun siyasal temsil krizine girdiği Türkiye’de Lenin’in Marx’tan alıntıladığı şu söz, pasifizmin değil, harekete geçme zamanının bugün de geçerli olduğunu gösteriyor: “Burjuvazi artık yönetemiyor, proletarya henüz yönetemiyor.” Lenin’in bu sözü ve 1905 ile 1918 yıllarında Komün bağlamındaki ekonomik, ideolojik, siyasal saptamaları, Türkiye’deki güncel koşullarla belli ölçüde uyuşuyor: Siyasetin, hukukun ve ekonominin çivisinin çıktığı kriz ortamında “burjuvazi artık yönetemiyor.” Yönetemediği için hukuk devletini iğdiş ediyor. Buna karşın emekçi sınıflar ve ezilenler “henüz yönetemiyor”. Potansiyeli eyleme geçirirken zamanlama ve örgütlenme sıkıntısı yaşanıyor. Tam bu noktada sıkıntıyı anlamak ve çözümünü düşünmek için tarihe dönmek, Lenin’in Komün Dersleri’ni hatırlamak yararlı olabilir.
• • •
Lenin’in Komün Fransa’sı üzerine kaleme aldığı “kriz düşüncelerinin” güncelliğini koruması, “devrimci durum” momentinin izini takip eden teorisinden kaynaklanır. Bu da Lenin’in özgün bir tarihsel metodolojisi olmasıyla ilgili bir durumdur ve bu metodolojinin genel bir açıklaması Antonio Gramsci’de görülebilir. Gramsci, tarihsel metodolojinin ilkelerini incelerken organik ve konjonktürel görüngüler ayrımı yapar. Gramsci, organik görüngüler ile büyük ölçekli toplumsal, tarihsel ve siyasal hareketleri kastederken, konjonktürel görüngülerle, rastgele, çok kapsamlı tarihsel anlamı olmayan hareketleri belirtir. Organik görüngülerde toplumsal sınıflar ön planda iken, konjonktürel görüngülerin odağında küçük çaplı yönetici gruplar yer alır. Gramsci’ye göre bu iki analiz birbirine bağlı olmakla birlikte yapısal çelişkiler karşısında her birinin alanı farklılaşabilir. Lenin’e döndüğümüzde onun “konjonktür teorisi”nde Gramsci’nin organik ve konjoktürel analizlerinin bütünlüğüyle karşılaşırız. Lenin için bunlar eşzamanlı olup, olayları stratejik ve taktiksel olarak değerlendirirken önem kazanır. Bu hesaplamalar, dünü, bugünü ve yarını gözeterek, burjuva liberalizmine karşı alternatiflerin ne zaman, nerede ve kim tarafından örgütleneceği soruları üzerine yoğunlaşır. Siyasal olan açısından konjonktürü gözeten Lenin’in alternatif fikrinin ilk uğrağı Komün deneyimidir.
• • •
Lenin, Komün üzerine 1905 yılında vereceği bir konferansta “Fransa’da İç Savaş”tan alıntıladığı “Burjuvazi artık yönetemiyor, proletarya henüz yönetemiyor” cümlesiyle konuşmasına başlar. Girizgâh niteliğinde olan bu alıntıyla Lenin, Komün arifesindeki Fransa’nın siyasal ve ekonomik koşulları ile işçi sınıfının kalkışmasına neden olan toplumsal faktörler arasındaki eşiğe dikkat çeker. Sınıfın bir ayağı içeride, bir ayağı dışarıdadır. Siyasal zamanlama açısından kritik bir saptama olan “artık” ve “henüz” ifadeleri, Lenin için Komün’ün kaçınılmazlığını gözler önüne serer. Üçüncü Napolyon döneminin kokuşmuşluğu, Bonapartçılık, sınaî kalkınmanın hızlılığı, plütokrasinin tahribatı, hanedanlık içi iktidar kavgaları, Fransa’da yükselen şovenizm, Almanya ile savaş ortamı siyasal ve ekonomik açıdan belirleyicidir. Ağır vergiler, devlet tarafından alınan haraçlar/para cezaları, çalışma koşullarının kötülüğü, krallık tarafından istihdamın sağlanamaması, kilisenin gündelik yaşama gereğinden fazla müdahalesi gibi siyasi ve ekonomik baskılar, kalkışmasının toplumsal nedenlerini teşkil eder. Eşiğin beri yanına düşen bu etkenler, burjuvazinin girdiği yönetsel krizi tanımlar. Bu nedenle burjuvazi “artık” yönetememektedir.
Komün’ü açık bir şekilde, yığınlara dinamizm kazandıracak karşı-hegemonya projesi olarak gören Lenin, “proletaryanın henüz yönetememesine” yol açan iradî ve gayriiradî koşulları sıralar. Organik görüngüler bağlamında öne çıkan ilk etken, Marx’ın ifadesiyle “bürokratik askeri makinenin” yani devlet aygıtının proletarya üzerinde kurduğu tahakkümdür. Proletaryayı mülksüzleştiren ve iktidara yönelik tehdit payını azaltmak amacıyla silahsızlaştıran Krallık, kilise, maliye ve ordu aygıtlarıyla sınıf örgütlenmesini engelleyecek yapısal zemini hazırlar. Konjonktürel bağlamdaysa Komün’ün önündeki zamansal ve mekânsal engel, örgüt eksikliğidir.
Lenin’e göre Komün deneyimi öncesinde ve sonrasında bir örgütün varlığı Komün sürecini uzatabilir. Bilhassa, 18 Mart günü cumhuriyetin ilan edilmesine müteakip sınıf içinde yayılmaya başlayan Blanquizm ve Proudhonculuk, Komün’ü ideolojik bakımdan yıpratmıştır. Bir örgüt eksikliği nedeniyle dolaşım imkânı bulunan bu düşünceler, proleter sınıf bilincini engeller. “Vatan Tehlikede” şiarını öne çıkaran Blankiciler, sınıfın çıkarları ile ulusun çıkarları arasındaki ayrımı muğlâklaştırarak proletaryayı 1792’nin milliyetçi geleneklerine geri döndürme eğilimindedir. Lenin’e göre Blankiciler işçilerin kaderini burjuvazi ile ortaklaştırır. Proudhoncular ise “adil değişim” düsturunu benimseyerek sınıfsal çelişkilerin üstünü örten uzlaşmacı bir dayanışmacılığı benimser; Krallıktaki mevcut kurumların varlığını sürdürerek adil bir ülke kurulacağına inanırlar. Lenin’in şiddetle eleştirdiği bu yaklaşımlar, Komün’ün yenilgisine yol açan süreci hızlandırmıştır. Ayrıca proletaryanın zamanını iyi hesaplayamaması, Fransa Bankası’na el konulması gibi Krallığı ve burjuvaziyi besleyen finansman damarlarını kesememesi, uzlaşmacı tavır nedeniyle Versailles üzerine askeri bir hareket düzenlememesi, sınıf bilinci taşıyan bir örgütün eksikliğinden kaynaklanır. Kendi kitle örgütlerini, kendi sınıf güçlerini örgütlemek elzemdir.
• • •
Lenin’in Komün üzerinden tespit ettiği başka bir durum, Ekim Devrimi öncesinde kaleme aldığı broşürün sayfalarındadır. Komün yenilgisinden sonra burjuvazi siyasi projesini gözden geçirmiş, yeni devlet tipini sağlamlaştıracak adımlar atmıştır. Yönetim aygıt ve örgütünü, halk üzerinde baskı kuracak sürekli ordu, polis ve memurlar kastından teşekkül etmiş, burjuva parlamenter cumhuriyetini yürürlüğe koymuştur. Lenin’e göre Plehanov, Kautsky ve diğer oportünistlerin sandığının aksine burjuva parlamenter cumhuriyetin (BPC) riskleri vardır:
• BPC’den krallığa dönüş daha kolaydır çünkü tüm baskı aygıtı ordu, polis, bürokrasi olduğu gibi kalır. Emekçi sınıflar üzerinde hâkimiyet kurmak için bu aygıtlar lazımdır.
• BPC, kitlelerin kendi dinamiklerince belirlenmiş siyasal yaşamını, tabandan tavana doğru devletin demokratik örgütlenmesini ve proleterlerin yönetime/karar alma süreçlerine katılmasını engeller.
• BPC, proleterlerin mülksüzleştirilmesinin yanında erkekleri, kadınları ve çocukları asker haline getirerek kendi güvenliklerini sağlar.
Komün, hem sınıf örgütlenmesi hem de proletarya diktatörlüğüne giden yolda devlet prototipini temsil etmesi bakımından Lenin’deki alternatif fikrinin ilk halidir. Komün’ün siyasi ve ekonomik faaliyetlerinin yerel amaçlar dışında emekçiler ve küçük düşürülmüşler için “kurtuluş” anlamı taşıdığını söyleyen Lenin, toplumsal sınıfların en geri katmanlarını uyandırmasından ötürü Komün’ün her zaman benzer kriz koşullarında güncelliğini koruduğunu belirtir. 1905 ile 1917 Devrimleri arasında kendisinin de söylediği gibi:
“Fransız proletaryası Komün sırasında bunu ilk olarak gösterdi ve Rus proletaryası da Aralık ayaklanması sırasında parlak bir biçimde doğruladı.”
Sıra bizde…
(Bkz. Collected Works, Vol. 8, 13, 17, 24)
http://birgun.net/haber/lenin-neden-hakliydi-10189.html
Kansu YILDIRIM - BİRGÜN