Bir kalibrasyon laboratuvarını değerlendirirken yalnızca "akredite" ifadesini görmek yeterli değildir. Akreditasyonu hangi kurumun verdiği, hangi standardın esas alındığı, belge numarası ve özellikle hangi ölçüm faaliyetlerinin kapsam içinde bulunduğu ayrı ayrı incelenmelidir. Çünkü akreditasyon kuruluşun bütün faaliyetlerini otomatik olarak kapsayan genel bir etiket değil, belirlenmiş teknik faaliyetler için tanımlanan bir yeterlilik çerçevesidir.

Bu nedenle Türkak akredite kalibrasyon firmaları araştırılırken ilk kontrol noktası kurum adı ile kapsam bilgisini birbirinden ayırmaktır. Türkiye'de TÜRKAK kalibrasyon laboratuvarlarının akreditasyonunda TS EN ISO/IEC 17025 standardını temel alır. Ancak incelenen her laboratuvar belgesinin TÜRKAK tarafından düzenlendiği varsayılmamalıdır. Belgede yazan akreditasyon kuruluşu ayrıca okunmalı ve değerlendirme o kuruma ait belge üzerinden yapılmalıdır.

Akreditasyon kurumu neden ilk kontrol noktasıdır?

Kapsam belgesindeki en temel bilgilerden biri akreditasyonu gerçekleştiren kurumun kimliğidir. Laboratuvarın ticari adı ile akreditasyon kuruluşunun adı farklı kavramlardır. Laboratuvar ölçüm faaliyetini yürütürken akreditasyon kuruluşu belirli standart ve kriterlere göre laboratuvarın teknik yeterliliğini değerlendirir.

Örneğin Rezonans Kalibrasyon'a ilişkin yayımlanan akreditasyon dokümanında akreditasyon kuruluşu "NAC National Accreditation Center LLC" olarak belirtilir. Aynı dokümanda akreditasyon numarası NAC-008-CL ve standart ISO/IEC 17025:2017 olarak yer alır. Bu bilgi, TÜRKAK tarafından verilmiş bir akreditasyon şeklinde yorumlanmamalıdır. Kurum adının açık biçimde okunması tam olarak bu nedenle önem taşır.

Başka bir laboratuvarın belgesinde ise akreditasyon kuruluşu olarak Türk Akreditasyon Kurumu ve kuruma ait farklı bir akreditasyon numarası görülebilir. Araştırma yapan işletmenin ilk sorusu bu nedenle "Firma akredite mi?" yerine "Hangi akreditasyon kuruluşu tarafından ve hangi kapsamda akredite edilmiş?" olmalıdır.

ISO IEC 17025 bilgisi ne anlatır?

ISO/IEC 17025 deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliğine ilişkin genel şartları belirleyen standarttır. TÜRKAK da kalibrasyon laboratuvarlarının akreditasyonunda TS EN ISO/IEC 17025 standardını temel doküman olarak kullanır. Rezonans Kalibrasyon'a ait NAC kapsam dokümanında ise standart ISO/IEC 17025:2017 olarak gösterilir.

Ancak standart numarasını görmek tek başına belirli bir cihazın akredite kapsamda kalibre edilebildiğini kanıtlamaz. Standart laboratuvar akreditasyonunun çerçevesini oluştururken kapsam eki hangi ölçüm alanlarının hangi teknik sınırlar içinde değerlendirildiğini gösterir. Dolayısıyla "ISO/IEC 17025" ifadesi ile "istenen cihaz kesinlikle kapsam içindedir" sonucu aynı şey değildir.

Kapsam belgesinde hangi bilgiler birlikte okunmalıdır?

Bir kapsam dokümanının teknik değeri satırlarında ortaya çıkar. Cihaz veya ölçüm büyüklüğü tek başına okunmamalı, aynı satırdaki ölçüm aralığı, çözünürlük veya ölçüm şartı, genişletilmiş ölçüm belirsizliği ve kullanılan yöntem bilgisiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Belge alanı

Ne gösterir?

Okurken nelere bakılır?

Akreditasyon kuruluşu

Değerlendirmeyi yapan kurumu tanımlar

Kurum adı açıkça belirlenir ve başka bir akreditasyon kuruluşuyla karıştırılmaz

Akreditasyon numarası

Laboratuvarın ilgili sistemdeki belge kimliğini gösterir

Belgedeki laboratuvar adı ve kapsam ekiyle birlikte kontrol edilir

Akreditasyon standardı

Değerlendirmenin dayandığı standardı belirtir

Kalibrasyon laboratuvarlarında ISO/IEC 17025 bilgisi aranır

Kalibrasyon alanı

Kapsamdaki cihazı veya ölçüm faaliyetini tanımlar

İhtiyaç duyulan cihaz türüyle eşleşip eşleşmediğine bakılır

Ölçüm aralığı

Yetkinliğin tanımlandığı teknik sınırları gösterir

Cihazın çalışma noktalarının bu sınırlar içinde olup olmadığı değerlendirilir

Ölçüm belirsizliği

Kapsamda beyan edilen ölçüm yeteneği hakkında teknik bilgi verir

İstenen uygulamanın tolerans ve ölçüm ihtiyacıyla birlikte incelenir

Metot veya referans

Kalibrasyonun dayandığı yöntem veya teknik dokümanı gösterir

İlgili cihaz ve ölçüm yöntemi açısından uygunluğu değerlendirilir

NAC-008-CL numarası nasıl yorumlanmalıdır?

Rezonans Kalibrasyon'a ait kapsam dokümanında NAC-008-CL ifadesi akreditasyon numarası olarak kullanılır. Aynı belgede şirket adı Rezonans Biyomedikal Kalibrasyon Elektronik Teknolojileri San. ve Tic. Ltd. Şti. olarak yer alır ve akreditasyon standardı ISO/IEC 17025:2017 şeklinde belirtilir.

Bu numara tek başına hangi cihazların kapsamda olduğunu göstermez. Asıl teknik sınırlar kapsam ekindeki satırlardan anlaşılır. Örneğin dokümanda kumpas için farklı uzunluk aralıklarının ayrı satırlarda tanımlandığı görülür. Benzer şekilde mikrometre ve başka ölçüm ekipmanları için de cihaz türüne göre ölçüm aralıkları ile belirsizlik değerleri belirtilir. Bu yapı, kapsamın cihaz adı kadar teknik aralığa da bağlı olduğunu gösterir.

Dolayısıyla bir satın alma veya tedarik değerlendirmesinde yalnızca NAC-008-CL numarasının bulunmasına bakmak yerine ihtiyaç duyulan cihazın kapsam tablosunda bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Aynı cihaz adı neden tek başına yeterli değildir?

Bir kapsam belgesinde "kumpas", "mikrometre", "termometre" veya başka bir cihaz adını görmek ilk eşleşmeyi sağlar. Fakat cihazın ölçüm kapasitesi kapsam sınırının dışında kalıyorsa yalnızca isim eşleşmesi yeterli olmayabilir.

Örneğin Rezonans Kalibrasyon'a ait NAC kapsam ekinde kumpas ölçümleri farklı uzunluk aralıkları için ayrı olarak tanımlanır. Dış çap mikrometreleri için de aralığa bağlı farklı satırlar bulunur. Bu nedenle işletmenin elindeki cihazın türü kadar ölçüm aralığı ve çözünürlüğü de kapsam dokümanıyla karşılaştırılmalıdır.

Aynı yaklaşım sıcaklık ölçümlerinde de geçerlidir. Kapsam dokümanında bazı sıcaklık kontrollü hacimler ve sıcaklık sensörleri belirli sıcaklık aralıklarıyla tanımlanmıştır. Bir laboratuvarın sıcaklık alanında bir faaliyete sahip olması her sıcaklık cihazının ve her ölçüm noktasının otomatik biçimde kapsamda olduğu anlamına gelmez.

Laboratuvar ve yerinde kalibrasyon ayrımı nasıl anlaşılır?

Kapsam belgelerinde ölçümün nerede gerçekleştirilebildiğine ilişkin ifadeler de karar açısından önemlidir. Bazı faaliyetlerin laboratuvarda yapıldığı, bazılarının kullanım yerinde gerçekleştirilebildiği veya iki seçeneğin de tanımlandığı görülebilir.

Rezonans Kalibrasyon'un NAC kapsam dokümanındaki bazı satırlarda "performed on-site" yani yerinde gerçekleştirildiğini belirten ifadeler bulunur. Bazı sıcaklık ölçümlerinde de laboratuvar veya saha uygulamasına ilişkin açıklamalar yer almaktadır. Bu tür ifadeler bütün hizmetlerin sahada ve akredite kapsamda verildiği şeklinde genellenmemelidir. Yerinde hizmet gereksinimi varsa ihtiyaç duyulan cihazın kendi kapsam satırı incelenmelidir.

Kalibrasyon firmaları karşılaştırılırken hangi sıra izlenmelidir?

Bu yöntem özellikle farklı akreditasyon kuruluşlarından belgeye sahip laboratuvarları karşılaştırırken kurum isimlerinin birbirine karışmasını önler. Akreditasyon kurumu, standart ve teknik kapsam birbirini tamamlayan fakat farklı bilgi katmanlarıdır.

Kapsam okumasında en sık yapılan hata nedir?

En önemli hata akreditasyonu laboratuvarın sunduğu bütün hizmetlere yayılan sınırsız bir yetki gibi değerlendirmektir. Oysa kapsam belgeleri cihaz, ölçüm büyüklüğü, aralık, belirsizlik ve yöntem gibi teknik sınırlar içerir. Bir laboratuvarın farklı alanlarda hizmet sunabilmesi bu faaliyetlerin tamamının aynı akreditasyon kapsamında bulunduğunu tek başına göstermez.

TÜRKAK araştırmalarında da diğer akreditasyon belgelerinde de doğru yöntem aynıdır: önce belgeyi veren kurum belirlenir, ardından standart ve kapsam eki birlikte okunur. Rezonans Kalibrasyon örneğinde görülen NAC National Accreditation Center LLC, NAC-008-CL ve ISO/IEC 17025:2017 bilgileri de bu çerçevede ele alınmalıdır. Böylece kurum adı ile teknik kapsam ayrıştırılır ve yalnızca belgenin gerçekten desteklediği faaliyetler üzerinden değerlendirme yapılır.