Samsun ekonomisinin sayısal fotoğrafı çekildi: Gelişmişlik sıralamasında yükseliş trendi sürüyor
Samsun Ticaret ve Sanayi Odası (Samsun TSO) tarafından hazırlanan kapsamlı "Samsun İktisadi Rapor 2025" yayımlandı.
Kentin toplumsal, kültürel ve makroekonomik yapısını mercek altına alan ve adeta sayısal bir fotoğrafını ortaya koyan rapora göre Samsun, sosyoekonomik gelişmişlik sıralamasında basamakları tırmanarak 81 il arasında 27. sıraya yükseldi.
Samsun ekonomisinin lokomotif gücü olan hizmetler sektörü, Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) payını yüzde 61’e çıkararak ekonomik büyümenin en büyük sürükleyicisi olmaya devam etti.
Samsun TSO Yönetim Kurulu Başkanı ve TOBB Başkan Yardımcısı Salih Zeki Murzioğlu, rapora ilişkin yaptığı sunuş konuşmasında rasyonel ve sürdürülebilir bir kalkınmanın ancak güvenilir bilgiyle mümkün olabileceğini vurgulayarak, "Kentimizin sayısal bir fotoğrafı niteliğinde olan bu kaynak, ilimizin ve iş dünyamızın yaşadığı sorunlara doğru tespitler konulması için aracı olmaktadır" dedi.
SAĞLIKTA TÜRKİYE'NİN ZİRVESİNE OYNUYOR
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen Sosyoekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (SEGE) verilerine göre Samsun, geçmiş yıllardaki performansını geride bırakarak istikrarlı yükselişini sürdürdü.
Yıllara Göre SEGE Yükselişi: 2003 yılında 0,0879 endeks değeriyle 32. sırada yer alan Samsun, 2011’de 33'üncülüğe gerilese de 2017 yılında 31. sıraya, son olarak açıklanan SEGE 2025 raporunda ise 0,3190 endeks skoruyla 27. sıraya yükseldi.
Sağlık Altyapısında Büyük Başarı: 52 farklı değişkenin analiz edildiği raporda Samsun, alt boyutlar bazında en büyük başarıyı sağlık alanında göstererek Türkiye genelinde 13. sırada yer aldı.
Diğer Alt Başlıklarda Samsun: Kent; yaşam kalitesinde 21., eğitim ile rekabetçi ve yenilikçi kapasitede 22., erişilebilirlikte 24., demografide 31., istihdamda 35. ve mali göstergelerde 41. sırada kendine yer buldu.
SAMSUN'UN MİLLİ HASILASI 15,6 MİLYAR DOLARA ULAŞTI
Ekonomik büyüklük açısından Karadeniz Bölgesi'nin en stratejik kenti konumunda olan Samsun, üretim gücünü hasıla rakamlarına da yansıttı. 2023 yılında 12,8 milyar ABD doları olan Samsun GSYH değeri, 2024 yılında yüzde 21,8'lik güçlü bir artış kaydederek 15,6 milyar ABD dolarına ulaştı. Bu performansla Samsun, Türkiye'nin toplam milli hasılası içindeki payını yüzde 1,15'e yükseltti ve iller bazında genel üretim hacmi sıralamasında 18. sıradaki yerini korudu.
Kişi başına düşen GSYH değerinde de basamak atlayan Samsun, 2023 yılındaki 9.283 dolarlık seviyesini 2024'te yüzde 21,2 artırarak 11.253 dolara çıkardı. Bu yükselişle kent, kişi başı gelir sıralamasında Türkiye genelinde 42. sıradan 39. sıraya tırmandı. Samsun'un kişi başına düşen gelirinin Türkiye ortalamasına oranı ise yüzde 71,4'ten yüzde 73,4'e ulaştı.
EKONOMİNİN YÜZDE 61'İNE HİZMET SEKTÖRÜ HAKİM
Samsun ekonomisinin sektörel dağılım kompozisyonunda hizmetler ve sanayi sektörünün ağırlığı dikkat çekiyor. 15,6 milyar dolarlık toplam hasıla içinde sektörlerin payı ve performansları şu şekilde gerçekleşti:
Hizmetler Sektörü: Samsun'da hasıla payını en çok artıran sektör oldu. 2023'te yüzde 57,3 olan payını 2024'te yüzde 61,0’e çıkararak toplam 9,53 milyar dolarlık hacme ulaştı.
Sanayi Sektörü: Coğrafi avantajları ve 11 Organize Sanayi Bölgesi (OSB) ile Karadeniz'in sanayi üssü olan Samsun'da sanayi üretimi dolar bazında yüzde 8,4 artarak 2,99 milyar dolara ulaştı; ancak toplam GSYH içerisindeki payı yüksek büyüme hızı nedeniyle yüzde 21,5'ten yüzde 19,1'e geriledi.
Tarım Sektörü: Bafra ve Çarşamba gibi iki büyük ovaya sahip olan kentte tarımsal hasıla 1,37 milyar dolar olarak gerçekleşti. Tarımın Samsun ekonomisindeki payı ise yüzde 8,76 oldu. Bu oran, yüzde 5,8 olan Türkiye tarım payı ortalamasının oldukça üzerinde seyrederek kentin tarımsal karakterini bir kez daha tescilledi.
Demografik alarm: Samsun Türkiye ortalamasından daha hızlı yaşlanıyor
Raporun nüfus yapısına ilişkin ortaya koyduğu en çarpıcı veri, kentin yaşlanma hızının Türkiye ortalamasını geride bırakması oldu. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre 2024 sonu itibarıyla Samsun nüfusu 1.382.376 kişi olarak kaydedildi ve Türkiye'nin en kalabalık 16. ili olmaya devam etti. Ancak nüfus piramidinin tabanında ciddi bir daralma gözlendi.
Ortanca Yaş 38,3'e Yükseldi: Nüfusun demografik olarak yaşlandığının en net göstergesi olan ortanca yaş, Samsun'da 38,3 değerine ulaştı. Türkiye ortalaması 34,4 iken, Samsun bu skorla en yaşlı nüfusa sahip 27. il konumuna yükseldi. 2014-2024 döneminde ortanca yaş Türkiye'de yüzde 12 artarken, Samsun'da yüzde 14,7 arttı.
Doğum Oranlarında Büyük Düşüş: Kentte 2009 yılında 18.605 olan yıllık canlı doğum sayısı, 2024 yılında yüzde 32,5 oranında radikal bir düşüş sergileyerek 12.560'a geriledi. Kadın başına düşen ortalama çocuk sayısını ifade eden toplam doğurganlık hızı ise Samsun'da 1,33 seviyesinde kalarak, nüfusun kendini yenileme eşiği olan 2,10'un çok altında kalmaya devam etti.
Bağımlılık Yükü Yaşlı nüfusta: Samsun'da üretken nüfus başına düşen çocuk bağımlılık oranı yüzde 26,5 ile Türkiye ortalamasının (%30,6) altında kalırken; yaşlı bağımlılık oranı yüzde 20,0 ile Türkiye ortalamasının (%15,5) belirgin şekilde üzerine çıktı.
Eğitim düzeyi yükseliyor: Lisansüstü eğitimde büyük sıçrama
Samsun halkının eğitim durumuna yönelik veriler, son on yılda kentte entelektüel sermayenin ve yüksek eğitimli nüfusun çok hızlı büyüdüğünü kanıtladı. 15 yaş ve üzeri nüfusun bitirdiği eğitim düzeyleri incelendiğinde;
2015-2024 yılları arasında lise ve dengi okul mezunu sayısı yüzde 46,2 artışla 290.129 kişiye, yüksekokul ve fakülte (lisans) mezunu sayısı yüzde 63,2 artışla 208.187 kişiye ulaştı. En büyük sıçrama ise lisansüstü eğitim gruplarında yaşandı. Kentteki yüksek lisans mezunu sayısı yüzde 225,7 oranında rekor bir artış kay kaydederek 23.545 kişiye ulaşırken, doktora mezunu sayısı da yüzde 69,7 artarak 3.982 kişi olarak kayıtlara geçti. Samsun bu eğitim verileriyle, yüksekokul ve fakülte mezunu sayısında Türkiye genelinde 13. sırada, doktora düzeyinde ise 11. sırada yer alarak güçlü akademik potansiyelini gözler önüne serdi.
Kaynak; Samsun TSO İktisadi Rapor - 2025
