Eğitim ve Din Arasındaki Çıkmazlara Radikal Eleştiriler
Topçu’nun “İsyan Ahlakı” çerçevesinde en çok üzerinde durduğu konular arasında eğitim ve din vardı. Ona göre dini açmazları besleyen sorunlar, aynı zamanda eğitim sisteminde kökleşmiş problemlerle bağlantılıydı. Bu nedenle Topçu, dini meselelerde yüzeysel yaklaşımları eleştirerek samimiyet, iman ve ahlak vurgusunu merkeze aldı.
Bilgi aktarımı değil İman aşısı
Konuşmasında genç vaizlere seslenen Topçu, vaazın basit bir bilgi aktarımı değil, “iman aşısı” olduğunu vurguladı. Cemiyeti kurtaracak olanların vaizler olduğunu söyleyen düşünür, ancak bir kısmının bu büyük sorumluluğun farkında olmadığını belirtti. Bazı vaizleri “cemaate yaranmakla, dini olanı estetikle karıştırmakla, pazarlık yapar gibi dua etmekle” eleştirdi. Onun ifadesiyle, “Vaiz aktör değildir. Samimiyet yoksa hitabetin de zekânın da kıymeti yoktur.”
Dua, Samimiyet ve Telkin Kudreti
Topçu, vaizlerin dini telkinlerinde şiddet, cehennem tehdidi veya şatafatlı hitabet yerine samimiyet ve içtenliği öne çıkarmaları gerektiğini belirtti. “Allah’a yaranmaya çalışınız” ve “Her ibadetin sonu duadır” sözleriyle vaazın özünü dua ve samimiyet üzerine inşa etti. Ona göre telkin kudreti, yalnızca kalpten gelen bir inançla mümkündü.
Bugüne de Işık Tutan Bir Konuşma
1973’te dile getirilen eleştirilerin, bugün de güncelliğini koruduğu dikkat çekiyor. Topçu, din anlatıcılarına ümitsizlik yerine azim ve gayret aşılıyor, “Yeise kapılmayın, en büyük insanlar sizsiniz” diyerek onları motive ediyordu. İmam, hatip, müezzin, öğretmen ya da müftü fark etmeksizin, “hepiniz telkin ile memursunuz” diyerek görev bilincini hatırlatıyordu.
Vaaz ve Dua - Vaizlere Konuşma
Dua ruhumuzda durmadan kımıldanan bir harekettir; kâh düşünüştür, kâh şiirdir, kâh mûsıkî olur. Lâkin her zaman ruhta bir kemâl hareketi, bir fazilet dalgalanmasıdır. Ferdin veya cemaatın dua tarzı onun medeniyet derecesini gösterir ve dinî seviyesini ortaya koyar.
Bizler duada ilk konuşmayı Allah'tan beklemeliyiz. Kendisini Allah'a tâbi kılıp hörmetle O'nun hitabını beklemeli, telkin edici sesini dinlemelidir. Böylece dikkatimiz içimize çevrilir ve dinleriz. Bu sesi duada duymayışımızın sebebi, ekseriya dua ediyoruz diye durmadan konuşmamız, mütamadiyen söylememizdir, sanki Allah dinleyici gibi. Halbuki O söyleyicidir, biz dinleyici olacağız. İlâhî huzura varışta ilk işimiz söylemek değil sükût olmalıdır.
