Bu direniş ve terör odaklarının en önemli üslerinden biri Bafra’nın güneybatısında, Kızılırmak Vadisi üzerinde stratejik bir konumda yer alan Asarkale ve çevresi (Asar Köyü ile Kapıkaya mevkii) olmuştur.
Bu çetelerin temizlenmesinde ve bölgede asayişin yeniden sağlanmasında, TBMM tarafından kurulan Merkez Ordusu ve onun komutanı Sakallı Nurettin Paşa çok önemli bir rol oynamıştır.
Bölgenin Stratejik Önemi ve Asarkale Çarpışmaları
Kızılırmak’ın batı yakasında sarp kayalıklar üzerine kurulu olan antik Asarkale, doğası gereği adeta doğal bir kale ve sığınak vazifesi görüyordu. Nebyan Dağı ve Asar Bölgesi: Rum çeteleri, Bafra ve Alaçam arasındaki sarp dağlık alanları (özellikle Nebyan Dağı’nı) ve Asar Köyü civarındaki mağaraları kendilerine karargâh seçmişlerdi.
Zorlu Çatışmalar: Bölgede asayişi sağlamaya çalışan Türk jandarma ve takip müfrezeleri ile Rum çeteleri arasında son derece kanlı çarpışmalar yaşanmıştır.
Özellikle "Asar Köyü mağaralarına" sıkıştırılan çetelerle yapılan mücadelelerde Türk kuvvetleri kahramanca çarpışmış, bu sarp arazideki pusularda şehitler ve yaralılar verilmiştir.
Çetelerin sarp kayalıkları ve mağaraları kullanarak gece karanlığında kaçması mücadeleyi askeri açıdan oldukça zorlaştırmaktaydı.
Sakallı Nurettin Paşa’nın Rolü ve Merkez Ordusu’nun Harekâtı
Karadeniz'de giderek büyüyen bu asayişsizliğe son vermek amacıyla TBMM Hükümeti, 9 Aralık 1920'de Amasya merkezli Merkez Ordusu'nu kurdu ve komutanlığına Nurettin Paşa’yı (Sakallı Nurettin Paşa) atadı.
Sakallı Nurettin Paşa (1873-1932): Trablusgarp, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı (Kûtü'l-Amâre Kahramanlarından biri) ve Kurtuluş Savaşı’nda görev yapmış; disiplini, tavizsiz askeri stratejileri ve otoriter yapısıyla bilinen çok önemli bir Türk paşasıdır.
Nurettin Paşa bölgeye ulaştıktan sonra şu adımları attı:
Geniş Çaplı Tenkil (Temizleme) Harekâtı: Nurettin Paşa, emrindeki askeri birlikler (özellikle 15. Tümen) ve Giresunlu milis yarbayı Topal Osman Ağa'ya bağlı Gönüllü Giresun Alayları vasıtasıyla Samsun, Bafra, Amasya ve Tokat bölgelerinde amansız bir temizlik harekâtı başlattı.
Sıkıyönetim ve İstiklal Mahkemeleri: Bölgede sıkıyönetim ilan edilmiş, asilere yardım ve yataklık eden yerel odaklar bertaraf edilmiş ve Amasya ile Samsun'da kurulan İstiklal Mahkemeleri vasıtasıyla çeteciler yargılanmıştır.
Asayişin Yeniden Tesisi: Nurettin Paşa'nın askeri disiplini ve tavizsiz operasyonları sayesinde, Asarkale, Nebyan Dağı ve Bafra'nın tüm sarp geçitlerindeki eli silahlı Pontusçu unsurlar büyük ölçüde etkisiz hale getirilmiş ya da bölgeden kaçmak zorunda bırakılmıştır.
Milli Mücadele'nin bu zorlu döneminde, sarp kayalıklarıyla bilinen Asarkale ve çevresi, vatan topraklarının bölünmez bütünlüğü uğruna verilen çetin mücadelenin ve Sakallı Nurettin Paşa komutasındaki Türk askerinin kararlılığının en önemli tarihi tanıklarından biridir.