Bevval-i Çeh-i Zemzem

Bir şeyi vurgulamak ya da daha etkili anlatmak için bir takım özlü sözler veya kıssalar anlatmak her zaman yararlı olmuştur

Köşe Yazıları - 27-02-2013 10:15

Bir şeyi vurgulamak ya da daha etkili anlatmak için bir takım özlü sözler veya kıssalar anlatmak her zaman yararlı olmuştur. Çoğu insan olayları yalın hali ile anlama güçlüğü çekerken bu tip anlatımlar tüm toplum katmanlarında anlaşılmayı kolaylaştırmaktadır. Dilimize "Zemzem kuyusuna işeyen adam" olarak çevrilen "Bevvâl-ı çeh-i Zemzem" ifadesi de bunların içerisinde en çok bilinenlerindendir.

Rivayet odur ki, eski zamanlarda bir adam varmış. Tanınmış biri olmadığı için aşağılık kompleksi duymakta ve bundan dolayı da tanınmak istiyormuş. Dünyadaki en büyük tutkusu, herkes tarafından tanınmakmış. Fakat yaradılışından gelen yeteneksizliği nedeniyle şöhret olması olanaksızmış. Bu adam mutlaka tanınmak ve her yerde bilinmek için birtakım yollar deniyormuş. Sonunda çok etkili bir yol bulmuş. Hac mevsiminde Kâbe’ye gitmiş ve etrafın kalabalık oluşuna aldırmaksızın herkesin gözü önünde Zemzem kuyusuna işemeye başlamış. Çevredekiler "ne oluyor" diyerek engellemeye çalışmışlar, ancak başaramamışlar. Olayı gören herkes "Zemzem kuyusuna işeyen adam" diyerek birbirlerine göstermiş. Yaptığı bu davranış o kadar yankı uyandırmış ki zamanla bu adam hangi şehre gitse gittiği yerdeki halk tarafından "Zemzem kuyusuna işeyen adam" denilerek birbirlerine gösteriliyormuş. Adam da, her gösterilişinde, her isminin söylenişinde, her lanet okunuluşunda gururlanıyor, şöhrete kavuşmanın hazzını yaşıyormuş. Sonuçta olumsuz da olsa "Zemzem kuyusuna işeyen adam" olarak tanınmış ama gerçek adını hatırlayan hiç olmamış.

"Zemzem kuyusuna işeyen adam" ifadesi edebiyat ve toplumsal dünyamızda oldukça fazla yer etmiş bir terkibdir. Ziya Paşa bir beytinde şöyle demektedir.
Bevvâl-ı çeh-i Zemzem’i lanetle anar halk
Sen Kâbe gibi kendini hürmetle benâm et
 
İnsanlar, Zemzem kuyusuna işeyen adamı lanetle anar.
Sen kendini Kâbe gibi hürmetle andırmaya bak!
 
Kültürümüzde bu terkib, hiçbir yetenek ve yarayışlılığı olmayan bireylerin tarih, siyaset, yönetim gibi konularda hafızalarda kalmak veya etkili olmak adına yaptığı yanlış uygulamaları vurgulamak için kullanılır. Kariyer edinmek, nefsani duygularını tatmin etmek, yeteneksizliğini gizlemek ya da yaptığı yanlışların altında bir keramet varmış gibi göstermek hastalığına yakalanan kişiler sıklıkla bu yönteme başvururlar.

İnsanların kutsal gördüğü veya değer verdiği şeylere saldırmak, rakip olarak gördüklerinin ortaya koydukları başarıyı yok saymak, çevrelerinde karizmatik etkisi olan bireyleri yok etmeye çalışmak, kendisini olduğundan güçlü ve bilgili göstermek sevdasında olanlar tıpkı "Zemzem kuyusuna işeyen adam" gibi eylemlere girişirler. Oysa kıssada olduğu gibi, tarih Zemzem kuyusuna işeyen adamın adını dahi anmayacak, hatta hatırlanmasına izin vermeyecektir. Ancak onun işediği Zemzem kuyusunun değerini de hiç bir zaman kaybettirmeyecektir. "Zemzem kuyusuna işeyen adam" terkibi ise "kişiliksizlik" gibi olumsuz örnekler verilirken kullanılması dışında hiçbir şeye de yaramayacaktır. Yine Ziya Paşanın bir beytiyle söylemek gerekirse:

Bed-asla necabet mi verir hiç üniforma
Zerduz palan ursan eşşek yine eşşektir.
 
Aslı kötü olana soyluluk kazandırır mı hiç üniforma
Altın semer vursan eşşek yine eşşektir.
Günün Diğer Haberleri