Ortaylı, Osmanlı saraylarının israf merkezi olduğu yönündeki söylemlerin, geçmişi karalamak amacıyla abartılmış yaklaşımlar olduğunu belirterek, Osmanlı'nın devlet tüketiminde Avrupa'ya kıyasla son derece mütevazı olduğunu vurguladı.
Avrupa Sarayları İle Kıyaslanamaz Mütevazılık
Cambridge, Oxford, Princeton ve Galatasaray gibi dünyanın ve Türkiye'nin önde gelen üniversitelerinde görev yapan tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı, vatandaşların yurt dışı seyahatleriyle gerçeği daha net gördüğünü ifade etti.
Son yıllarda Avrupa ve Rusya'nın başkentlerini gezenlerin oradaki devasa kasırları gördükten sonra doğru mukayeseyi yapabildiğini aktaran Ortaylı, 19. yüzyıldaki Osmanlı devlet tüketiminin diğer büyük devletlerle kıyaslanamayacak ölçüde düşük olduğunu kaydetti.
Okul Kitaplarındaki İddialar Abartılı
Ders kitaplarında yer alan "Maliyenin iflası ve saraylar" şeklindeki anlatımların geçerliliğini de sorgulayan Prof. Dr. Ortaylı, Topkapı Sarayı'nın Fransız ve Rus saraylarının ihtişamı yanında çok küçük kaldığını belirtti. Ortaylı'ya göre Topkapı Sarayı abartılı bir lükse veya israfa değil; hoş bahçelere, enfes bir mimariye ve etkileyici bir konuma ev sahipliği yapıyordu.
Kudretli Vezirlerin Bile Lüks Konakları Yoktu
Saraydaki bu mütevazı yaşam tarzının tüm Osmanlı cemiyetine ve devletin üst kademelerine yansıdığına dikkat çekildi. Osmanlı'da ne vezirlerin ne de Hıristiyan ya da Müslüman ruhani liderlerin şaşaalı konaklara sahip olmadığını belirten Ortaylı, Rum ve Ermeni patriklerinin hiçbir zaman Vatikan'daki Papa gibi muhteşem yazlık ve kışlık saraylarda yaşamadığını aktardı.
Süleymaniye gibi tüm dünyayı büyüleyen bir eseri inşa ettiren Kanuni Sultan Süleyman'ın bile Topkapı Sarayı'ndan çıkmayı düşünmediğini ve Mimar Sinan'a kendisi için devasa bir saray yaptırmadığını hatırlatan Ortaylı; Damat Rüstem Paşa, Sokullu Mehmed Paşa ve Damat Siyavuş Paşa gibi en kudretli sadrazamların dahi ünlü sarayları veya lüks konakları olmadığını sözlerine ekledi.
Haberde yer alan tarihi tespitler, Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın Yitik Hazine Yayınları'ndan çıkan "Osmanlı Sarayında Hayat" (İstanbul 2008, s. 32-33) adlı eserinden derlenmiştir.