İSYAN VE AHLAK ÜZERİNE
İsyan, kavram olarak geleneği olan fakat geleceği olmayan bir kelime, kendini önceleyen bir altyapısı, bir muhasebesi yok.
Kent Kültürü - 01-12-2013 14:08
Devam edegelen bir halin serseri bir anla perdelenmesi, perdenin arkasındaysa neler olacağını bilen kimse yok. İsyan kesintili bir süreç. Hayır, bir süreç değil bir oldu bitti.
Sürekli hayatta olan bir isyanın varlığı henüz görülmedi. Dolayısıyla isyan, üzerinde ikamet edilecek bir hane değil. Gelip geçici bir heves, belki de heves bile değil, bir anın bir durum karşısında apansız patlamalarla sönüp gitmesi.
İsyan bastırmış bir sesin bir çığlık olarak dışavurumundan başka nedir ki. Bir ıslığın rüzgara karışıp kendi sesinin haklı coğrafyasında bir anda çığırından çıkması gibi. Yani diğer yüzünde bir anomali; sebepler dünyasından almış olduğu sağlam duruşu neticeler aleminde kaybetme yanılgısını bir yazgı olarak sürekli boynunda taşıyor. Sürekli mi dedim, aslında kelimenin en etkisiz kullanımıyla demek istedim. Uyruğu yok, yıkım işlerinde her kapıyı çalabilir. Başlangıcı ve sonu belli değil, apansız patlayıveren dalgalar gibi, esenliği müjdelediği de olmuştur, yıkımın habercisi de.
Hiç mi hakkı yok isyanın. Elbette var; uzun bir sessizlik, bir şeylerin yutkunulması ve birikmesi gırtlakta. Bütün bunlar hak olarak yetmez mi? İsyanın bedenlendiği yer yığın, bilinçli bir tercih değil dolayısıyla örgütlü bir durumu da yok, maalesef kurgusu olmayan bir şey. Yığın gibi her duruşta görülen tepkisel ve refleksif özelliklere sahip.
Bir kere kuruluş noktasında yerden göğe kadar haklı. Zulme bir tokat atma niyetinden dolayı da başlangıçta vicdani ve bu noktada bir görkem sahibi. Çünkü bir gaspı bertaraf etme temelindeki hangi eylem vicdana ters düşebilir. Hangi durumda haksızlığı gidermenin önüne geçilmesin, bunu kim ister ki!
Lakin bu, isyanın kuruluş aşamasında böyle, yoksa isyan başladığı anda işler birden bire değişir; mazlumun yerini zalim, hak ve haklının yerini ise gasıp alır. Yani hangi zulüm, serseri bir illete tutulmuşların, kurtuluş reçetesi bile olmadan bir araya gelip, yaşasın kötülük cihetinden bir çığırtkanlıkla toplanarak; -bir hakkı, haklının hanesinde yok etme çabası şeklinde kendini göstererek- haklılık hırkasını üzerine giymiştir ki? Hangi hareket, etrafına bu kadar zarar verirken kendini haklılaştırmada bu denli sessiz davranabilir? Kim tasarımlanmamış bir eylem biçimini hangi yöne ait olduğunu bilmeden içselleştirebilir ki? Düşünce eylemi öncelermiş, iyi de hangi eylemi, birden bire kabaran bir öfkenin altyapı oluşturmaya yetecek kadar ne zamanı vardır ne de donanımı. Sen eyle istim arkadan gelsin, sen inşa edemiyorsan eğer, yürümenin ne anlamı var dostum; arkadan gelenlerle yapma iradesini oluşturan unsurlardan hangisini paylaşıyorsun ki onlara güvenebilesin. Hem senin varlık sebeplerinden biri de güvensizlik değil mi? Bu hal, bu tavır, bu eda, bu bekleyiş nereye kadar böyle; salt harekete tapınma duygusu nerede son buluyor bir bilen var mı?
Ahlak; toplam olarak iki sayısına ulaşıldığında, bu sayılardan birinin; ikinciyi, ilkesel olarak -en basitinden- kendine eşitlemesi demek. Yani tercih üstünlüğünün hakkaniyet ölçüsünde kendine verildiği kadar karşıdakine iradi olarak verilmesinin bir başka tanımı. Formun aynı kaldığı yerde, muhteva olarak değişikliğe uğrayan bir yönelime sahip. Zaman ve zemin gözeten bir tarafı var. Kısaca o da nicelik olarak yaşayan bir canlı, o da her canlı gibi değişken özelliklere sahip. Dolayısıyla ‘nelik’inden başka sabitesi yok ve her zaman ve zeminde aynı sonucu vermez. Zamana gönül verdiği gibi mekanı önemsemekte de bir beis görmez. Yani değişkenlik gösteren bir yapısı mevcut. Genelde tecridi bir değişimin taraftarı olduğu söylenebilir, lakin her değişimin insanı acıtan bir tarafı olduğu gibi onun da insanı yaralayan birçok oku var. Bazen toplum cihetinden yaklaşır size bazen vicdan, yani bir akla yönelir bir de duyguya.
Bu durumda MaxWeber’in de dediği gibi ahlak, kamusal ahlak ve kurumsal ahlak olarak kabaca iki kısma ayrılabilir. Kamusal ahlak duygu işidir ve irrasyonel bir biçimde sizden fedakarlıkta bulunmanızı ister. Vererek hatta kendinizi yok etmeye (feda etmek) doğru meylettiğinizde kahramanlaşırsınız. Dolayısıyla kamusal ahlak sonucu düşünülmemiş bir ahlak tipidir. Düşünmeye başladığı zaman yozlaşmaya da başlamış demektir. Yani o eylemin çocuğudur planlı ve programlı olmak kamu karşısında insan tekinin hesaplı olmasını gerektirir ki bu kamusal ahlakın, ahlaklılığını kaybettiği yerdir.
Yazının Devamı için tıklayınız:
http://www.akasyamhaber.com/kose-yazisi/749/isyan-ve-ahlak-uzerine.html