MİLLET NEDİR
Akçura 1904'te önemli makalesi "Üç Tarzı Siyaset"te dini de millet olmanın unsurlarından biri olarak sayıyor. Ama 1914'te din unsurunu çıkararak, "millet bir ırk, bir lisan ve bir ananedir" tanımını yapıyor.
Türkiye - 24-04-2013 11:26
Sinan ÖZBEK
Ernest Renan 1882 yılında ünlü konferansını veriyor. Yer Sorbonne, başlık "Bir Millet Nedir?" . Renan, milletin ne olduğu konusunda süren tartışmada taraf oluyor. Milleti açıklarken "sözleşme modelini" savunuyor. Öte tarafta ise "etnik modeli" savunanlar kalıyor. Renan, bir milleti oluşturan koşuları da sıralıyor. Bunlar: Irk birliği, din birliği, dil birliği, ortak coğrafya ve topluluğun ortak çıkarları şeklinde sıralanıyor. Tabii ki Renan bunları tek tek tartışıyor. Bunların tek başına bir anlamı olmadığını söyleyip hakikatte bir olan iki tinsel ilkeyi de ekliyor. Bu tinsel ilkelerden ilki geçmişle ilgili, hatıralar mirası. İkincisi ise birlikte yaşama isteği ve ortak mirası koruma iradesi. Böylece millet, bir tinsel ilke haline geliyor.
Bir müddet sonra bu tartışma bize de taşınıyor. Bilindiği gibi iki isim öne çıkıyor. Ziya Gökalp ve Yusuf Akçura. Her iki şahsiyet de Türk milliyetçiliğinin kurucu babası. Ben Akçura'yı çağının dinamiklerini çok iyi kavramış biri olmakla daha etkili buluyorum. Akçura 1904'te önemli makalesi "Üç Tarzı Siyaset"te dini de millet olmanın unsurlarından biri olarak sayıyor. Ama 1914'te din unsurunu çıkararak, "millet bir ırk, bir lisan ve bir ananedir" tanımını yapıyor.
Konunun Rusya'daki muhatap ismi ise Josef Stalin. Stalin de bir millet tanımı yapıyor, milleti "dil birliği, toprak birliği, iktisadi yaşam birliği ve kendini kültür ortaklığında dile getiren ruhsal şekillenme" diye tanımlıyor. Stalin'in anlayışı, sığlığına rağmen ulusal sorun tartışmalarında baskın bir rol oynayageliyor.
Şimdi dikkat edilirse bu üç tanımın özsel olarak birbirinden pek farkı yok. Ancak konunun genişlemesi ulus devlet ve milliyetçilik tartışmasını da kapsamak zorunda. Kuşkusuz, millet, ulus devlet ve milliyetçilik aynı diskursun önemli durakları. Ulus devlet, kapitalist üretim ilişkilerini belirleyici olmaya başlamasıyla peyda oluyor. Kapitalist üretim tarzının oturması da sermaye birikimini gerektiriyor. İşte bu sermayenin birikiminin de sadece siyasi açıdan denetlenip, askeri açıdan güvence altında tutularak sürdürülen bir iş değildir. Bu sürece ilk günden beri bir ideoloji de eşlik eder. İşte sermaye birikimine eşlik eden bu ideoloji milliyetçiliktir.
Yine Renan, çarpıcı bir çözümlemeyle içinde yaşadığı çağın yasası olmayan bir yasanın devreye girmesiyle ulus devletlerin ömrünün dolacağı ve bir Avrupa federasyonu oluşacağını da ekliyor. Bunu çağrıştıran bir tartışma da 20. yüzyılın başlarında sosyalist saflarda sürüyor. Tarih sahnesine yeni çıkmaya başlayan ulusların hak iddiaları özellikle Batı Avrupalı sosyalistlerce anlamsız bulunuyor. Onlar, sosyalizm talebi ve onun hayata geçirilebileceği koşulların oluşmuş bulunduğu bir tarihsel aşamada bu talebi yerinde bulmuyor. Hatta "gerici" bir talep olduğunu savunuyor. Rusya'da henüz uluslaşmaya yeni başlamış halkların taleplerini de gereksiz görüyorlar. Lenin'in cevabı ders gibi: Lenin Batı'da yüz yıl önce kapanmış bir gelişmenin Rusya'da daha yeni başladığını ve bu halkların taleplerinin yerinde olduğunu söylüyor. Tıpkı bunun gibi Kürtler için bu gelişme bir yüzyıl daha sonra meydana çıkıyor. Ve Lenin ekliyor: Her kim ki dillerin eşitliğini savunmazsa sosyalist değildir, demokrat bile değildir!
Sinan Özbek - Marksist.org