Popüler anlatıda 15 Mayıs 1919'da İzmir'de Hasan Tahsin ile özdeşleşen ilk silahlı direnişin, aslında bundan tam beş ay önce, 19 Aralık 1918'de Hatay'ın Dörtyol ilçesinde başladığı resmi kayıtlarla ortaya konuluyor.
Hasan Tahsin Olayı Sembolik Bir Kırılma Noktası
İzmir'in Yunan işgaline uğradığı gün gazeteci Hasan Tahsin'in (Osman Nevres) Kordon civarında Yunan Efzon Alayı'na ateş açarak şehit düştüğü olay, özellikle 1960'lardan sonra Milli Mücadele'nin başlangıç sembolü haline getirildi ve anıtlaştırılarak ders kitaplarına girdi.
Ancak dönemin vali ve kolordu komutanlığı raporları incelendiğinde, o günkü ilk silah sesinin kaynağının tam olarak netleştirilemediği görülüyor.
Mustafa Kemal’in Nutuk adlı eserinde ise Batı Cephesi'ndeki ilk düzenli askeri karşılığın, 28 Mayıs 1919'da Ayvalık'ta Ali Çetinkaya komutasındaki birlikler tarafından verildiği ifade ediliyor.
Gerçek İlk Kurşun Dörtyol'da Atıldı
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) belgeleri ile yerel tarihi araştırmalar, işgalci güçlere karşı "ilk toplu ve bilinçli silahlı direnişin" adresini çok daha erken bir tarihe işaret ediyor.
Mondros Mütarekesi'nin hemen ardından Fransız ve Ermeni birliklerinin işgaline uğrayan Hatay'ın Dörtyol ilçesine bağlı Karakese köyünde Mehmet Çavuş (Mehmet Kara) ve bölge halkının gösterdiği direniş, kronolojik olarak gerçek "ilk kurşun" kabul ediliyor.
Maraş'ta Sütçü İmam ve Ayvalık'ta Ali Çetinkaya gibi isimlerin de kendi bölgelerinde direnişin öncüleri olması, ilk kurşunun tek bir kişiye indirgenemeyeceğini, işgallerle birlikte yerel tepkilerin dağınık ama eş zamanlı olarak filizlendiğini gösteriyor.
Milli Mücadele Fiilen Ne Zaman Başladı?
Tarihçiler, Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcını bakış açısına göre farklı kırılma noktalarıyla tanımlıyor.
Silahlı direnişin fiili ilk kıvılcımları 1918 sonu ve 1919 başında Dörtyol örneğindeki gibi yerel çapta atılmış olsa da; ulusal çapta örgütlü ve merkezi liderliğe dayalı mücadelenin başlangıcı sembolik olarak 19 Mayıs 1919 kabul ediliyor.
Mustafa Kemal’in Samsun'a çıkışıyla resmiyet kazanan bu süreç; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleri ile TBMM'nin açılmasının ardından yerel direnişlerden düzenli ordunun kurulmasıyla topyekûn bir bağımsızlık mücadelesine dönüşüyor.