Bölgede kargaşa çıkaran Rum çetelerini bahane ederek mütarekenin 7. maddesini işleten İngilizler, aylar boyunca şehre asker, cephane ve mühimmat yığarak işgali genişletti.
Stratejik noktaları ve resmi binaları kontrol altına alan işgal kuvvetleri, bölgede filizlenen milli direnişin ve artan tepkilerin ardından Ekim 1919'da şehri terk etmek zorunda kaldı.
MONDROS'UN 7. MADDESİ BAHANE EDİLDİ
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Anadolu'nun işgaline hukuki bir kılıf hazırladı. Antlaşmanın, "İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa stratejik noktaları işgal edebilecek" şeklindeki ünlü 7. maddesi, Samsun'da doğrudan uygulamaya konuldu.
İngilizler, bölgedeki asayişsizliği ve Rumlara yönelik sözde kötü muameleyi bahane ederek 9 Mart 1919'da Samsun kıyılarına ilk müfrezelerini çıkardı.
BATUM'DAN GELEN BİRLİKLERLE İŞGAL GENİŞLETİLDİ
İlk etapta küçük bir Hint-İngiliz Rajput Taburuyla şehre giren İngiliz askerleri, zamanla bölgedeki varlıklarını ciddi şekilde artırdı.
Rajput Taburu'nun komutanı Yüzbaşı Hurst, 9 Mart 1919 tarihinde Basra, Bağdat, Gazze, Kudüs, Amman, Şam, Humus, Hama, Halep, Musul, Kerkük, Antep, Adana, Urfa, Maraş, İstanbul, Ankara, Kütahya, Eskişehir, Erzurum ve Bartın'dan sonra Samsun'a ulaştı.
1917 yılından itibaren Osmanlı şehirlerini ve Mondros Mütarekesi'nin hemen ardından Anadolu şehirlerini işgal etmeye başlayan İngilizler, 4 ay aradan sonra, 9 Mart 1919’da “asayişin bozulduğunu” gerekçe göstererek Samsun’a 200 kişilik bir askeri birlik çıkardı.
Birlik, hint askerlerinden oluşuyordu. Bu birliğin bir kısmı Mart ayının sonuna doğru Merzifon’a kaydırılacak ancak, Samsun’daki işgal gücü de 17 Mayıs'ta takviye edilerek Batum üzerinden vapurlarla Samsun'a yeni ordu birlikleri kaydırıldı.
Gelen sadece asker değildi; İngilizler, kuracakları tahakkümü kalıcı hale getirmek için askerin kullanacağı cephane, mühimmat ve binek hayvanlarını da şehre yığdı.
İşgalin boyutu sadece limanla sınırlı kalmadı, şehrin tüm resmi binaları ve kritik noktaları işgal kuvvetlerinin denetimine geçti.
RUM ÇETELERİ İŞGALE ZEMİN HAZIRLADI
İngilizlerin bu rahat ilerleyişinin arkasındaki en büyük etken, bölgede faaliyet gösteren ayrılıkçı Rum çeteleriydi.
İtilaf Devletleri'nin müdahalesini haklı göstermek için sistematik olarak kargaşa çıkaran ve asayişi bozan çeteler, işgalin en büyük taşeronu oldu. Bu planlı kaos sayesinde İngilizler, sadece Samsun merkezini değil, Anadolu'nun iç bölgelerine kadar uzanacak bir işgal koridoru açmayı hedefledi.
DİRENİŞİN BÜYÜMESİ VE İNGİLİZLERİN ÇEKİLİŞİ
Samsun'da başlayan ve Anadolu'nun iç kısımlarına doğru genişleme eğilimi gösteren işgal planı, kısa sürede sivil tepkiyle karşılaştı.
Bölge halkının işgallere karşı giderek artan öfkesi ve Anadolu'da hızla teşkilatlanan direniş ağı, İngiliz istihbaratını ciddi şekilde endişelendirdi. Giderek büyüyen bu milli şuur karşısında bölgede güvenliğini sağlayamayan, lojistik ve askeri olarak hedeflerine ulaşamayacağını anlayan İngiliz kuvvetleri, 1919 yılının sonbaharında Karadeniz'deki planlarını rafa kaldırdı.
Ekim 1919 itibarıyla İngiliz birlikleri, Samsun'u tamamen tahliye ederek bölgeden çekilmek zorunda kaldı.
1922 SAMSUN BOMBARDIMANI
İngilizlerin şehri terk etmesi, Samsun'un emperyalist namlulardan kurtulduğu anlamına gelmiyordu.
Milli Mücadele'nin en çetin günlerinin yaşandığı süreçte, Karadeniz'deki İtilaf Devletleri donanmaları şehri abluka altında tutmaya devam etti.
Tarihler 7 Haziran 1922'yi gösterdiğinde, kin ve düşmanlık bir kez daha Samsun kıyılarına vurdu. Yunan ve Amerikan deniz güçlerine ait savaş gemileri, Trabzon’a gitmekte olan bir Yunan gemisinin Samsunlu mavnacılar tarafından ele geçirilmesi bahane edilerek şehri denizden ağır bir bombardımana tutarak sivil yerleşimleri hedef alındı.
Hem 1919'daki İngiliz işgalini hem de 1922'deki acımasız bombardımanı göğüsleyen Samsun, bağımsızlık yolunda en ağır bedelleri ödeyen şehirlerden biri olarak tarihe geçti.
