” Şeklinde tanımlanabilir. Bu şekilde vergi uyuşmazlığı yargı yoluna gitmeden çözümlenmiş olmaktadır. Bu yolla vergi idaresi kanunen alınması gereken vergilerle bunlara ilişkin cezanın bir bölümünden vazgeçmektedir. Bunun karşılığında vergi alacağını daha çabuk tahsil etmekte , çok sayıda davayı izleme yükünden kurtulmaktadır.Mükellefte uzlaşma halinde vergi aslının ve cezanın tümü için yargı kuruluşlarına gidebilme hakkını yitirmektedir.Bunun karşılığında ödemesi gereken vergi aslı ve cezası yerine daha az bir miktar ödeme olanağına kavuşmaktadır.
Söz konusu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere her iki taraf arasında da avantajlı bir müessesedir. Çünkü yıllarca sürecek olan dava ve yargı sürecinden ve bu sürecin getireceği ek masraf ve zaman kaybından iki tarafı da kurtarmaktadır. Bunun karşılığında her iki tarafta kendisinden bazı ödünler vermektedir.
Uzlaşma müessesesi, vergi hukukumuza başlangıçta 19.12.1963 tarih ve 205 Sayılı Kanunla getirilmiş ve V.U.K.’nun 376.Md.’den sonra gelmek üzere birtakım ek maddelerle düzenlenmiştir. İlk haliyle sadece tarh edilmiş vergi aslı ve cezalarını kapsayan uzlaşma, sonradan yapılan değişikliklerle tarhiyat öncesini de kapsayacak duruma getirilmiştir. Bu düzenlemeler ışığında uzlaşma müessesesini tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşma olarak iki başlıkta ele almak mümkündür.
Tarhiyat sonrası uzlaşma, 03.02.1999 tarihli ve 23600 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan uzlaşma yönetmeliğinin 2.md.’ne göre tarhiyat sonrası uzlaşmanın kapsamına ikmalen, re’sen veya idarece salınan ve Bakanlık vergi dairelerinin tarha yetkili olduğu vergi, resim ve harçlar girer.
Vergi daireleri, kendilerine gelen vergi inceleme raporu ya da tutanağa göre vergi ve ceza ihbarnamesi düzenleyerek mükelleflere tebliğ ederler. Uzlaşma talebi vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihini takip eden günden itibaren 30 gün içinde mükellefin bizzat veya resmi vekaletini haiz vekili vasıtasıyla ve yazı ile yetkili uzlaşma komisyonuna müracaat etmesi gerekir. Uzlaşma talep dilekçesi mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi veya uzlaşmaya yetkili komisyonların sekretarya hizmetlerini yürütmekle görevli birime verilir. Bu dilekçe taahhütlü posta ile de gönderilebilir.
Mükellef tarafından yapılan uzlaşma talebinden sonra belirlemiş olan uzlaşma komisyonlarınca uzlaşma görüşmeleri yapılmaktadır. Uzlaşma görüşmelerine mükellef kendisi katılabileceği gibi noterden düzenlenen özel bir vekaletname ile mükellef adına bir temsilcide katılabilir burada mükellef temsil edecek kişinin avukat olması da şart değildir. Ayrıca mükellef uzlaşma görüşmelerinde bağlı olduğu meslek odasından bir temsilciyi ve 3568 Sayılı Kanun’a göre kurulan meslek odasından bir meslek mensubunu da bulundurabilirler. Bu kişiler uzlaşma komisyonu toplantısına görüşlerini açıklamak üzere katılabilirler ancak uzlaşma ile ilgili tutanaklara imza atamazlar.
Tarhiyat öncesi uzlaşma, V.U.K. ‘nun Ek 11.Maddesine dayanılarak çıkarılan ve 03.02.1999 tarih 23600 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan tarhiyat öncesi uzlaşma yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Buna göre; tarhiyat öncesi uzlaşmanın kapsamına vergi incelemelerine dayanılarak salınacak ve V.U.K.’na göre bakanlık vergi dairelerinin tarha yetkili olduğu vergi, resim ve harçlar girer. Ancak 24.08.1999 tarih, 23796 sayılı resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik ile bu kapsam değiştirilmiştir. Buna göre ; tarhiyat öncesi uzlaşmanın kapsamına vergi incelemelerine dayanılarak salınacak ve bakanlık vergi dairelerinin tarha yetkili olduğu bütün vergi, resim ve harçlar ile bunlara ilişkin olarak kesilecek vergi ziyaı cezası , usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları (V.U.K.’nun 344. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca vergi ziyaı cezası kesilen tarhiyata ilişkin vergi ve ceza hariç) girer.
Tarhiyat öncesi uzlaşmanın kapsamı konusunda getirilen düzenlemeleri incelediğimizde karşımıza sürekli değişen bir yapı çıktığını görmekteyiz. Son şeklini incelediğimizde, vergi incelemesine dayanılarak salınacak bütün vergi, resim ve harçlar ile bunlara ilişkin kesilecek cezalar (usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları dahil, V.U.K.359.maddesinde sayılan kaçakçılık suçları ve cezaları hariç) girmektedir.
Uzlaşma için mükellefin bizzat ya da noterden özel vekaletname alınmış vekilinin yazılı olarak incelemeyi yapan elemana veya bağlı bulunduğu ekip ya da grup başkanlığına incelemenin başlangıcından, inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre içerisinde başvurması gerekir. Ancak inceleme elemanlarınca yapılacak uzlaşmaya davet hallerinde ise davet yazısının tebliğinden itibaren 15 gün içinde uzlaşma talebinde bulunulabilir. Uzlaşma günü ve saati bir yazı ile uzlaşma gününden en az 15 gün önce mükellefe bildirilir.
Uzlaşma her şeyden önce bir haktır. Ve bugünlerde devletle vatandaş arasındaki en büyük uzlaşma aracı olan 6736 sayılı Bazı alacakların yapılandırılmasına ilişkin kanunun sağladığı olanaklardan ilgili tüm vatandaşların yararlanmasını öneriyor, sağlıklı mutlu huzurlu bir bayram geçirmenizi temenni ediyorum.
