Kur'an'da en çok anlatılan kıssa, Musa ve Firavun kıssasıdır. Bunun nedeni bence Firavun tipinin birçok özelliği kendi bünyesinde barındırmasıdır. Her defasında tanrılık iddia eden Firavun'un karakteristik özelliklerinin mercek altına alınması, ibret vesikası olması açısından bir hayli önem arz etmekte.
Kıssanın nasıl olduğunu Kur'an'ı az çok okuyanlar bilirler.
Allah, Musa'yı Firavun'u uyarması için gönderir ve Musa, Firavun'un şiddetli inkarı ile karşılaşır. Daha sonra gelişen süreçte, Firavun'un tanrılık iddiası ve Musa'nın anlattıklarını boşa çıkarma çabası ile devam eder kıssa. Ne yaptıysa Musa'nın karşısında başarılı olamayan Firavun'un azgınlaşması, saldırganlaşması ve hemen ardından gelen süreç: İnananların imtihanı...
Ve bu sürecin nihai sonucu ise Firavun adına tam bir hüsran. Tabi ki Musa için de müthiş bir zafer...
Peki, günümüzde de çokça şahit olduğumuz mazideki ve istikbaldeki Firavunların karakteristik özellikleri neler? Neden Allah, bu kıssaya vahyinde bu kadar yer vermiş?
İşte bu sorunun cevabını yine vahyin ilgili ayetlerinde bulabiliriz...
İşte Firavun'un şahsında tüm zamanların Firavunlarının o özellikleri:
1. Her şeyi kontrol etme / yönetme isteği:
Bütün Firavunların ortak özellikleri çevresinde gördükleri her şeyi yönetme veya kontrol altında tutma hırsıdır. Bu özelliklerinden dolayıdır ki kendilerini gerek sözleriyle gerekse tavır ve davranışlarıyla tanrı olarak görürler. Bu durum her zaman "Ben sizin ilahınızım" diyerek ortaya çıkmaz. Bazen bir aile reisinin veya yönetici pozisyonunda olan insanların tavır ve davranışlarında da kendine yer bulabilir.
2. Hatalı olduğunu kabul etmemek:
Firavun karakterli insanlarda en fazla görülen ortak özelliklerden biri... Hata yaptıktan sonra o hatanın savunmasını yapmak ve kabullenmemek. Bu tip insanlara hatalı olduğunu apaçık da gösterseniz muhakkak bir bahane bulur ve o hatayı üzerinden atmak ister. Zira tanrılar hatasızdır... Bu durum aslında Firavuni kılıklı insanların toplumdan da dışlanmasını beraberinde getirir. Dışlanan bu insanlar da topluma içten içe düşmanlık beslerler.
3. Hakikatin belirleyicisi olduğunu zannetmek:
Bu özellik üzerinde uzun uzadıya durmayı gerektiriyor. Zira bir insan için hakikatin ölçüsü ne ise o onun tanrısıdır. Firavun ahlakına sahip olanlar için hakikatin belirleyicisi kendileri iken yalaka veya aklı örtülü kişileri için de ya bir şeyh ya bir hoca ya da bir idoldür. Bu anlamda şirk hastalığına sürükleyen en büyük karakteristik bozukluk budur. Allah ise inananları sadece Allah'ı referans/kıstas/ölçüt alarak yaşamaya davet eder. Hamd kelimesinin anlamı da budur...
4. Muhtaç olduğunu kabullenmemek:
Her defasında tanrılık taslayan Firavun'un ana karakterlerinden biri de muhtaç bir varlık olduğunu kabullenmemektir. İnsan, hayat sınavına gönderildiği dünyaya daha ilk anlardan itibaren muhtaç bir varlık olarak gelmiştir. Ufacık hava zerreciklerine dahi muhtaç olan insanın bunu görememesi ise başlı başına üzerinde düşünülüp ibret alınması gereken bir vakıadır.
5. Üstünlük iddiası:
Tanrılık taslayan insanın (sadece dil ile değil) ana iddiası ise "diğer insanlardan üstün olmaktır." Zira üstün olmak heva ve heveslerin yolunu açar. Bu da "canımın istediğini yaparım" köleliğine götürür. Bu özellik belki de zalimlerin zalim olma sürecini başlatan ana özelliktir. Zira bugün dünyada yapılan tüm zulümler üstünlük iddiası üzerinden yapılmakta. Buna kavim, renk, ırk, dil, din, siyasi görüş vs. üzerinden yapılan üstünlük iddialarını örnek gösterebiliriz.
6. Zalimlik:
Üstünlük iddiasının bir sonucu olan bu özellik, kendisine inanmayan veya kendisinden olmayanları tıpkı Firavun'un anne karnındaki bebekleri öldürdüğü gibi öldürtecek veya yok ettirtecek kadar gözlerinin dönmesine neden olan bir özellik... Zalimler, reelde belki minik çocuklara, kadınlara, savunmasız insanlara zulmediyor olabilirler ama totalde kendilerine zulmettiklerinin farkında bile değiller.
7. Hakikate kör olmak:
Defalarca Firavun'un yanına giden Musa'nın anlattıklarına karşı daima gözlerini kapatan Firavun Ramses'in günümüzde de son derece "hakikat körü" temsilcileri var. Bunlara laf anlatmak, kayaları parçalamaktan daha zordur. Bu tavrın insanı götüreceği nihai nokta ise Kur'an'ın ifadesiyle kalplerinin mühürlenmesidir.
8. Makamını koruma isteği:
Firavun ahlakına sahip olan insanların ekseriyetinin belli makamlara erişmiş insanlardan oluştuğuna şahit olabilirsiniz. Bu insanların hakikati kabullenmemesinin en büyük sebebi ise dünyevi olarak kazandığı makamlarının ellerinden kayıp gideceği korkusudur. Bu tip insanların kendi makamları için nice insanların ekmeği ile oynadığını görmek mümkün. Hatta bu tip insanlar, makamlarından vazgeçmemek için adı gibi bildiği hakikatleri bile yalanlayabilirler.
9. Güç tutkusu:
Firavun zihniyetinin önemli özelliklerinden birisi de güç tutkusudur. Kendilerini her fırsatta tanrı (tanrı derken; peygamber, mehdi, mesih, kurtarıcı, gavs vs. ilan etmek de bunun içine girer) olarak pazarlayan bu insanlar aslında güce taptıklarının farkında bile değildir. En ufak bir kuyruk sıkışmasında güçlünün yanında yer alan bu tipler son zamanlarda da bir hayli moda oldular...
10. Dengesizlik:
Allah, Firavun'dan bahsederken, direkt olarak "O dengesizin biriydi zaten" diyor. Bu tip insanlar belli bir kitleyi yönetmeye başladıklarında dengesizce hareket ederler. Her anlamda dengesiz davranan bu insanların yeme-içme gibi gündelik konulardan büyük siyasi olaylara kadar dengesiz olduklarını söylemek mümkün.
11. Bencillik ve azgınlık:
İnsan Firavunlaşmaya dursun, anında en büyük gündemi kendi benliği oluverir. Kişi sürekli "ben" olgusu ile düşünür ve hareket ederse azgınlaşır ve tabiri caizse ne yapacağını bilemez durumda saldırgan olur.
12. Alaycı ve tehditkâr:
Musa'nın Firavun'a gittiği ve ona öğüt verdiği her fırsatta Firavun, alaycı bir üslup takınmış, Musa'nın öğretilerinin ne kadar ciddi olduğunu farkettiği anda ise tehditkâr bir üslup takınmıştır.
13. Emperyalist:
Firavun'un yönettiği toplumdaki belirli bir sınıfı sürekli zenginleştirmek istemesi ve bir kısım insanları da köleleştirip ezmeye çalışması, onun emperyalist bir zihniyet taşıdığının en açık göstergesidir.
14. Yalancılık:
Tanrılık taslayan Firavun tipinin bir özelliği de yalancılıktır. Yalan, dünyevi çıkar ve hırsların uğruna yapılmış tüm zalimliklerin kılıfıdır. Bu kılıf ile bu tip insanlar daima her türlü sıkışık durumdan bir şekilde sıyrılmayı başarırlar. Fakat yüce yaratıcının kandırılmayacağını da unuturlar.
15. Hüsran:
Musa-Firavun kıssasının sonunda yer alan Firavun'un ibretlik sonu ise bu insan tipinin ne yaparsa yapsın en nihayetinde hüsrana uğrayacağının açık delilidir. Bütün Firavunlar yıkılmaya mahkûmdurlar. Zira kendileri de insan oldukları halde tanrılık taslayan hiç kimsenin başarı sağlama durumu yoktur. Belki Firavun kendisini Rab zannedebilir ama hakikatin sesi gür bir şekilde er ya da geç duyulacak ve Rabb'in bir tek Allah olduğu tüm zalimlere bildirilecektir.
Sayılan bu on beş maddelik özelliklerin her biri kendi içinde büyük bir felaket olduğu gibi birbirlerini de besleyen bir zincir gibidirler. Zira bir kişinin (Firavun) tüm bu özellikleri aynı bünyede barındırması gerçekten de ibretlik bir olaydır. Bu ibretlik durum, bu 15 maddelik Firavun'un karakteristik özelliklerinin birbirlerini beslemesi ve neden sonuç ilişkisinin bir sonucudur. Ve bu zincirin son halkası da hüsrandır. Zira batıl olan ne yaparsa yapsın, onu zail edecek olan hak/hakikat elbet gelir...
Tüm bu özellikleri göz önüne alarak modern insanın durup düşünmesi ve bir muhasebe yapması gerekir. Acaba kendi benliğimize bir ayna tutsak ne kadar Firavunuz?
Not: Firavun'un karakter özellikleri için saydığım tüm maddeler Kur'an ayetlerinden çıkarılmıştır. Bu listeyi uzatmak mümkün. Firavun'un karakterine dair bir okuma yapmak isteyenler için şu sureleri tavsiye ederim.
Bakara, Ali-i İmran, A'raf, Enfal, Yunus, Hud, İsra, Taha, Şuara, Kasas, Mu'min, Zuhruf...
Cuma Obuz
