İlişkilerde tekrar eden anlaşmazlıklar, ifade etmekte zorlandığımız duygular ve geçmiş deneyimlerin bugüne etkisi… Moda Psikolog’un kurucusu Klinik Psikolog Mert Arslan ile psikanalitik yaklaşımın bu konuları nasıl ele aldığını konuşuyoruz.

Öncelikle sizi tanıyabilir miyiz?

Ben Klinik Psikolog Mert Arslan. Üsküdar Üniversitesi İngilizce Psikoloji Bölümü’nün ardından Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programı’nı tamamladım. Kurucusu olduğum Moda Psikolog bünyesinde Kadıköy Suadiye’de çalışmalarımı sürdürüyorum.

Çalışma alanlarım arasında obsesif kompulsif bozukluk, kaygı sorunları, ilişki ve bağlanma güçlükleri bulunuyor. Mesleki yaklaşımımda kişinin yaşadıklarını kendi yaşam öyküsü ve ilişkileri içinde anlamaya önem veriyorum.

Psikanaliz denildiğinde pek çok kişinin aklına çocukluk geliyor. Psikanaliz yalnızca geçmişi konuşmak mı?

Psikanalitik yaklaşım, geçmiş deneyimlerle bugünkü duygu ve ilişkiler arasında kurulabilecek bağlantılarla ilgilenir. Ancak görüşmelerde kişinin bugün yaşadıkları da önemlidir.

Örneğin bir tartışmanın neden bu kadar incitici olduğu, yakınlık karşısında hangi duyguların ortaya çıktığı veya belirli beklentilerin ilişkilerde nasıl tekrarlandığı araştırılabilir. Geçmişi konuşmanın amacı, bugünkü deneyimi daha iyi anlamaktır.

İnsanlar neden farklı ilişkilerde benzer sorunlarla karşılaşabiliyor?

Bu durumun herkes için geçerli tek bir nedeni yok. İlişkideki diğer kişinin davranışları, güncel koşullar ve karşılıklı beklentiler de değerlendirilmelidir.

Psikanalitik bakış, bunlara kişinin farkında olmadığı beklentileri ve alışılmış ilişki biçimlerini de ekler. Bazen kişi değişmesini istediği bir durum karşısında, kendisine tanıdık gelen tepkileri sürdürür. Bunun nasıl ortaya çıktığını anlamak, kişiye ilişkin ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir.

Böyle bir tekrar fark eden kişi kendisine hangi soruları sorabilir?

“Bu durum hangi anlarda ortaya çıkıyor?”, “O sırada ne hissediyorum?”, “Karşımdakinden ne bekliyorum?” ve “Verdiğim tepkinin ardından ne oluyor?” soruları başlangıç olabilir.

Amaç hemen bir açıklama bulmak veya kendini suçlamak olmamalı. Önce yaşananı daha açık biçimde tarif edebilmek önemlidir. Aynı zamanda ilişki içindeki karşılıklı davranışları da gözden kaçırmamak gerekir.

Bilinçdışı kavramını gündelik dille nasıl anlatırsınız?

Psikanalitik kuramda bilinçdışı, kişinin doğrudan farkında olmadığı ruhsal süreçleri anlatır. Yaklaşım, bazı isteklerin, korkuların ve çatışmaların kişinin deneyimlerinde etkili olabileceğini kabul eder.

Ancak buradan hareketle her davranışa gizli bir anlam yüklemek doğru olmaz. Bir suskunluğun, unutkanlığın veya rüyanın anlamını kişiyi tanımadan kesin biçimde açıklayamayız.

Psikanaliz hakkında bilgi edinmek isteyenler nereden başlayabilir?

Önce temel kavramları ve yaklaşımın çalışma biçimini tanımak yararlı olabilir. Bilinçdışı, serbest çağrışım ve aktarım gibi kavramları bağlamları içinde okumak gerekir.

Moda Psikolog’da yayımladığımız psikanaliz nedir başlıklı yazıda, yaklaşımın tarihsel gelişimini ve temel kavramlarını ele alıyoruz. Bu tür metinler başlangıç bilgisi sağlayabilir; kişisel değerlendirme yerine geçmez.

Sosyal medyada karşılaştığımız psikoloji açıklamalarını kendimize uygularken nelere dikkat etmeliyiz?

Kısa bir içerik, kişinin yaşamının bütününü açıklayamaz. Bir davranışı kendimizde görmek, o içerikte sözü edilen bütün özellikleri taşıdığımız anlamına gelmez.

Benzer şekilde, partnerimizi veya aile üyelerimizi birkaç örnek üzerinden etiketlemek de anlamayı zorlaştırabilir. Okuduklarımızı kesin sonuçlar olarak değil, üzerinde düşünülebilecek sorular olarak ele almak daha uygun olur.

Psikanaliz ve psikanalitik psikoterapi aynı şey mi?

Birbiriyle ilişkili yaklaşımlar olmakla birlikte çalışma çerçeveleri aynı değildir. Görüşme sıklığı ve uygulama düzeni gibi konularda farklılaşabilirler.

Bu nedenle bir sürece başlamadan önce uygulanacak yöntemin ne olduğunu, uzmanın ilgili eğitimini ve görüşmelerin nasıl yürütüleceğini sormak önemlidir. Hangi yaklaşımın uygun olacağı kişisel değerlendirmeyle ele alınmalıdır.

Psikolojik destek arayan birine ilk olarak ne önerirsiniz?

Başvurmak istediği konuyu mümkün olduğunca kendi sözcükleriyle tarif etmesini öneririm. İlk görüşmeye gelmeden önce yaşadıklarına bir tanı koyması veya eksiksiz bir açıklama bulması gerekmez.

Uzmanın eğitimini ve ilgili konudaki çalışma deneyimini öğrenmek; görüşme düzeni, gizlilik ve sürece ilişkin soruları açıkça sormak da önemlidir. Kişinin ihtiyaçlarının ve beklentilerinin konuşulabildiği bir başlangıç, sürecin çerçevesini anlamayı kolaylaştırır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.