“Türk’ün Ateşle İmtihanı” adlı kitabı İlkokuldan üniversiteye kadar Türkçe metinlerden herkes mecburen okumuştur. Hak etmeyen bir şöhrete sahip bu kitapta Kemal tasvirlerinin birçoğu okuduğumuz gibi değilmiş. 27 Mayıs darbecilerinin siyasî kanadı olan Kemalist Chp iktidarına hoş görünmek isteyen Halide Edip Adıvar’ın adı geçen kitabının İngilizce baskısındaki M. Kemal’e dair tenkitleri 1962’de Çan Yayınları’ndan çıkan Türkçe baskısında sansüre tâbi tuttuğunu, İngilizce baskısından hiç alınmayan paragrafların M. Kemal’le ilgili olduğunu tarihçi Prof. Dr. Y. Hakan Erdem’in “Tarih-Lenk” kitabından öğreniyoruz. (Tarih-Lenk, Y. Hakan Erdem, s. 197-199, 2008)
“H. Edip Adıvar’ın 1928’de İngilizce olarak yazdığı ve yayımladığı bir metnin tam otuz dört yıl sonra Türkçe’de göründüğü hâline eğilmek istiyorum. The Türkish Ordeal’ın nasıl Türk’ün Ateşle İmtihanı hâline geldiğini tüm veçheleriyle incelemek gibi bir iddiam yok. Halide Edip, 1962 yılında Türkçe edisyona yazdığı çapraşık ifadeli kısa önsözde Türk’ün Ateşle İmtihanı’nın ve Türkçe’den önce İngilizce’de çıkan diğer metinlerinin tercüme olmadıklarını söyler: ‘Bunların hiçbiri tercüme değildir, fakat bazı yerleri biraz kısa, bazı yerleri biraz uzun olmakla beraber, öz itibariyle aynıdır.’ (…) Metinleri karşılaştırdığımızda ise meselenin hiç de Halide Edip tarafından yumuşatılarak sunulduğu gibi olmadığını anlıyoruz.” (Erdem, a.g.e., s.184).
