Murat Nehrinde gerçekleştirilen bir nakliye

Bu anlamda kolaylık sağlayabilmek ve suyollarından daha etkin faydalanabilmek için Tuna Nehri ile Ren Nehri ve Don ile Volga Nehirleri birleştirilerek Karadeniz’le bağlantıları sağlanmıştır.

Ülkemizde ise Nehir taşımacılığı (iç suyolu) yok denecek düzeydedir. Dicle, Fırat ve Murat Nehirlerinde kısmen taşımacılık yapılsa da bu daha çok feribot taşımacılığı şeklinde kısa mesafeli olarak karşıdan-karşıya gerçekleştirilmektedir. Son yıllarda Sakarya Nehri bağlantılı olarak ilk etapta Karasu ile Adapazarı arasında uzun dönemde ise Bilecik ile Eşkişehir’i de kapsayacak şekilde genişletilmesi ve bu arada Sapanca Gölüne yapay bağlantı (kanal) ile ulaşım imkânı oluşturulması planlanmaktadır.

Oysa 1899 tarihli Osmanlıca belgelerden anlıyoruz ki o yıllarda Kelkit Nehrinden başlayarak Kızılırmak boyunca Bafra’ya kadar uzanan hat üzerinde Kelek diye tabir edilen şişirilmiş tulumlar üzerine bağlanmış sal ile taşımacılık yapmak için etüt çalışması yapıldığı ve olumlu sonuçlar alındığı belirtilmektedir. Akabinde de nehir taşımacılığı için şirket kurulmak istendiği ve bu konuda girişimlerde bulunulduğu da anlaşılmaktadır.

Tek belgeden oluşan bu bilginin devamı hakkında fikir yürütebilmek şu an için mümkün olmasa da bu girişimlerin sonucunun ne olduğu merak konusudur. Ancak şimdilerde bu faaliyetlere yönelik hiçbir emare ve uygulama bulunmamaktadır. Ayrıca o günlerde suyun debisinin bugünküne nazaran daha fazla olup, olmadığını da bilemiyoruz. Bununla birlikte bahse konu güzergâh üzerindeki HES’ler  yer, yer suyun azalmasına ve artmasına neden olduğundan bu gün için bu hatta istense bile iç suyolu taşımacılığının gerçekleştirilebilmesi şüphelidir. Diğer bir husus ise o zamanlarda bu nakliye işinin tek taraflı ve mevsimsel olarak yapılıp, yapılmadığıdır. Akarsu üzerinde suyun akış yönünün tersi istikametine salın yüzdürülmesi pek mümkün görünmediğinden her seferinde yeni keleklerle (sal) suyun akış kuvvetinden yararlanılarak tek yönlü olarak taşımacılık yapıldığı ihtimalini kuvvetli kılmaktadır.

B.O.A. fon kodu ve belge özeti: DH.MKT. (Dahiliye Mektubat Kalemi) Dosya: 1650, Gömlek: 113 Tarih:1306 Z 27/ 24 Ağustos 1889, Karahisar'da nehirde taşımacılık yapan bazı tüccar tarafından şirket-i nehriye teşkilinin talep olunduğu.
 
 
Ticaret ve Nâfi’a Nezareti Celilesi’ne

24 Ağustos 1889

Sivas’tan Bafra’ya akmakta olan Kızılırmak nam nehirde nakliyat için kelek (şişirilmiş tulumlar üzerine bağlanmış bir çeşit sal) isti’mali (kullanmak) tecrübe olunarak muvaffakiyet hasıl olmuş ve birkaç mahalde vücudu haber verilen eşiklerin (iskele) icra-yı keşfine mühendis gönderilmiş olduğu ve bununla Bafra’da zahire anbarları te’sis ve saire için bir şirket teşkiline müsaade itasını Sivas’ın bazı mütehayyizanın istid’a eylemekde bulunduğu Sivas vilayetinden geçende alınan telgrafnamede gösterilüb fakat  bu şirket içün ne yolda imtiyaz istenildiği hakkında hiçbir şey dermeyan olunmamasına (açıklığa kavuşturulmamış husus bulunmaması) mebni bu cihet canibi vilayetden istizah (izah istemek) olunmuş idi. Buna cevaben keşide olunan ve leffen (ilişikte) savb-ı âli-yi asafanelerine  (yüksek karar makamı) irsal kılınan telgrafname mütaalasından müsteban (meydanda, açık olan) olacağı üzre (ıı) vali-yi vilayet’in (Sivas vilayeti valisi) şimdi Karahisar’da bulunduğu cihetle keşfiyat-ı lazımeyi icra ettirerek şirketin şeraiti (şirketin şartları) merkez vilayete avdetinde bildirileceği ve Karahisar’da da mezkur (zikredilen) ırmakdan daha cesim Kelkit Nehri olub mevaki-i muharrereden (belirtilen mevkilerden) geçerek meşhur Çarşamba Çayına ve Samsun’un bir tarafından Bahr-ı Siyaha (Karadeniz’e) mensub olmakda (akmakta) ve bu nehirde dahi Kelek ile bir vasıtayı nakliye ihdası hususuna sa’y olunmakda (çalışılmakta) ve Karahisar'da ticaretle me’luf (uğraşan) bazı mu’teberanın( itibar edilen kişiler, ticaret erbabı) şirket-i nehriye teşkili istid’asında (rica ile istemek) bulunmakta olduğu ve bu şirketin te’sisi her vechle (her suretle) fevaid (fayda) ve muhassenatı (güzel, hayırlı iş) mucib (icab eden, lazım gelen) olacağı görülmüş olmakla icabının ifası inbasına(haber verme, tebliğ etme)..

Murat TOSUN

Yararlanılan kaynaklar:

Belge, Başbakanlık Osmanlı Arşivi