Sultan 2. Abdülhamid’in 140 yıl önce planladığı proje, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan döneminde hayata geçerken, 600 kilometrelik yol, sadece Türkiye için değil Asya’nın Afrika’ya bağlanması açısından da hayati önemde. Coğrafi keşiflerden bu yana dünyada elinde bulundurduğu gücü kaybetmek istemeyen Batı, yeni ticaret yollarının da kendi hâkimiyeti altında olması için yoğun çaba harcıyor...
Türkiye gündemi Suriye’deki çatışmalar, Irak’taki müdahale, Çin-Amerika mücadelesi, Avrupa’nın Türkiye ile rekabeti gibi pek çok olayla çalkalansa da, yaşananlar devasa bir yap-bozun parçaları... Bu yapbozun en önemli parçalarından birisi Ordu’dan başlayıp, Sivas, Kayseri üzerinden Adana’ya ulaşan Karadeniz-Akdeniz Yolu. 140 yıl önce 2. Abdülhamid tarafından projelendirilen yol, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan döneminde tamamlanıyor. Karadeniz-Akdeniz Yolu konumu itibariyle, Türkiye’nin stratejik konumunu kullanarak küresel oyuncu olması için yapılan en önemli projelerden biri. Yolun bir başka anlamı da, dünyada yaşanan karışıklığı anlamak için önemli bir ipucu olması.
BATI GERİLERKEN DOĞU YÜKSELİYOR
Uygarlık tarihini anlatan en güzel tanımlarından biri Doğu ile Batı medeniyetinin ilişkisini anlatan cümledir, “Uygarlık, iki ucuna, Doğu ile Batı medeniyetinin bindiği bir tahterevallidir ve biri yükselirken diğeri aşağı iner.” 21. yüzyılın ilk çeyreği olan içinde yaşadığımız şu günlerde, tahterevalli hareket ediyor ve Batı medeniyeti krizlerle sarsılarak aşağı inerken, Çin, Hindistan gibi Asya ülkeleri yukarıya çıkıyor.
Coğrafi keşiflerden bu yana, 400 yıldır dünyaya hakim olan Batı uygarlığı şiddetle sarsılıyor. Değişimin getirdiği deprem, ülkeleri ve toplumları etkileyip değiştiriyor. Amerika Birleşik Devletleri’nin 2008’de yaşadığı ekonomik krizin sonucu, ülkede milyonlarca işsiz ve otomobil üretim merkezi Chicago’nun hayalet şehre dönmesiyle sonuçlandı. Avrupa’da ise Yunanistan’da yaşanan ekonomik krizin bıçak sırtında bulunan İspanya, İtalyan ekonomilerine sıçraması durumunda Avrupa Birliği’nin yaşadığı parçalanma korkusu sorunun sadece ekonomik olmadığının en önemli göstergesi. Öte yandan Batı’nın yaşadığı krizlere karşı Çin’in başını çektiği, Türkiye ve Güney Amerika’nın da dahil olduğu ülkeler giderek büyümekte ve küresel hakimiyette söz sahibi olmakta. Batı bloğunu oluşturan ülkeler bu duruma karşı, dünya hakimiyetlerinin devamı için yeni politikalar geliştiriyor.
Yaklaşık 20 yıl önce başlayan süreçte belki de ilk adım, Sovyetlerin yıkılmasının ardından zafer sarhoşu galiplerin bir kaç yıl içinde toparlanıp “Yeni Dünya Düzeni” adını verdikleri politikayı uygulamaya koymalarıydı. İlginç olansa aynı yıllar, bugün hızla gelişen ülkelerin ekonomik krizlerle boğuştuğu yıllar olması. Güney Amerika’da Arjantin, Meksika (94-95), Brezilya (1998) krizleri, Uzakdoğu ülkelerini sarsan1997 Doğu Asya Mali Krizi ve Rusya’nın 1998’de yaşadığı ekonomik krizler ülkeleri sarsmıştı. Nitekim 90’lar Türkiye için de çok zor geçti. Zayıf koalisyon hükümetleri, 1994 ekonomik krizi, Laiklik tartışmalarıyla adeta içe kapanma yıllarıydı.
KRİZLERE RAĞMEN GELİŞMEK
90’larda yaşadığı krizler yüzünden yarıştan kopan ülkelere rağmen, bazı ülkeler 2000’lerin ilk 10 yılında gelişmeye devam etti. Bu ülkelerin ortak özelliğiyle halkın seçimlerde güçlü liderleri başa getirmesiydi. Türkiye bu noktada dünyanın örnek gösterdiği bir mucizeyi gerçekleştirdi. 2001’de yaşanan büyük ekonomik krizden sadece 4 yıl sonra, Türkiye, yüksek enflasyonu yenmiş, güçlü ve prestijli ekonomik yapısıyla Türk Lirası’ndan 6 sıfırı atmayı başarmıştı.
Aynı dönemde (2004)dünyada Asya’nın üretimi, Batı dünyasını geçmeyi başardı. Yine aynı yıl 18 trilyon dolara ulaşan dünya ticaretini yönlendirmek için kıyasıya bir mücadele başladı. İlginç bir şekilde, 2001 yılında Afganistan, 2003 yılında Irak işgalinin yine bu döneme denk gelmesi.
YENİ İPEK YOLU
Tüm bu verilerin ulaştığı yer ise hep aynı; Asya yükselirken, ticaret yolları değişiyor. Değişim, zenginliğin el değiştirmesi demek. Hindistan, Çin gibi yükselen Asya ekonomileri, kısa sürede kendisini toparlayan Rusya ve hızla büyüyen Türkiye gibi büyüyen ekonomilerin oluşturduğu ticaret, tarihi İpek Yolu’nu yeniden hareketlendiriliyor. Yapılan araştırmalar İpek Yolu Ekonomik Kuşağı adı verilen ve yeni ticaret yollarının üzerinde bulunan 65 ülkede, 21 trilyon dolarlık bir refah kuşağının oluşacağına dikkat çekiyor.
PwC (PricewaterhouseCoopers) ve European Business Scholl (EBS) ortaklığında yapılan, 2030 yılında Taşımacılık ve Lojistik Sektörü raporunda, küresel mal akışındaki merkezler ve ticari rotalar, Asya ülkelerine doğru kayarken, Amerika ve Batı Avrupa’nın önemini giderek kaybedeceği ortaya çıktı.
Rapora göre, Doğu Akdeniz yeniden küresel ticaretin en önemli oyuncusu haline gelecek. Ticaret hacimleri hissedilir derecede gelişmekte olan piyasalara kayacak. Bu gelişmelerle ortaya çıkan ticaret yolları şimdiden küresel pazarda paylarını almaya başladı ve küresel tedarik zincirlerinin yeniden düzenlenmesine yol açtı. Asya ve eski Sovyet Cumhuriyetleri arasındaki ticaret yıllık yüzde 42 oranında büyüme gösterdi. Türkiye ise petrol-doğalgaz boru hatlarıyla enerji, yük taşımacılığıyla lojistik açıdan önemli bir merkez haline geldi. Bu gelişmeler ışığında, hızlı tren, 3. Havaalanı, liman yatırımları ve bunlara karşı yürütülen yıkıcı muhalefetin nedenlerini bir kez daha düşünmek gerekiyor.
HAMMADDE AKIŞINI DURDURMAK İÇİN ÇATIŞMA
İktisat, kaynakların kıt olması nedeniyle insanların yaptıkları tercihler ve bu tercihler nedeniyle aralarındaki ilişkiyi inceleyen bilimdir. Yaklaşık 500 yıl önce sömürge çağını başlatan devletler kendi aralarındaki çıkar çatışması yüzünden 2 büyük dünya savaşına neden oldu. Bugünse kısıtlı kaynaklar yüzünden, dünya hakimiyetini kaybetmemek için ittifak halinde savaşıyor. Yeni mücadele alanıysa, Afrika Kıtası. Devasa hammadde kaynaklarına sahip ve 21. yüzyılda dünyanın en büyük pazarlarından biri olarak gösterilen Afrika için şimdiden mücadele başlamış durumda. Küresel sahnede ağırlığı giderek artan kara kıtanın, zengin doğal kaynakları ve insan kapasitesi ile yaşadığımız yüzyılda uluslararası arenadaki gelişmeleri daha fazla etkilemesi beklenmekte.
Bu noktada, Ortadoğu’yu terk edip, Çin’e karşı Pasifik’te yeni güvenlik stratejisi kuran Amerika Birleşik Devletleri’nin kısa süre sonra ayrıldığı topraklara geri dönmesi dikkat çekici. Öte yandan Fransa, Mali ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde askeri güç kullanarak eski sömürgelerini yeniden dizayn etme çabasında. Afrika’nın giriş kapısı olan Kuzey Afrika ülkeleri ise yakın geçmişte yaşanan ve ‘Arap Baharı’ adı altında iktidar değişiklikleri yaşadı.
ASYA, AVRUPA VE AFRİKA’NIN KİLİDİ DOĞU AKDENİZ
Tüm bu gelişmelerin sonucunu ise Doğu Akdeniz ve Asya, Avrupa, Afrika arasında, stratejik konumda bulunan Türkiye belirleyecek. Türkiye, güçlü ekonomisi, lojistik alanında yaptığı yol, liman, demiryolu ve havaalanı yatırımlarıyla dünyada yaşanan değişimin başrol oyuncusu. Türkiye’nin kaderi, dünyanın bu yüzyıldaki kaderini belirleyecek.
ASYA-AFRİKA VE AVRUPA ARASINDAKİ STRATEJİK YOL
Türkiye, çetin mücadelelerin yaşandığı bu küresel satranç oyununda rolünün bilincinde hareket ederek stratejik ve cesur hamleler yapıyor. Karadeniz-Akdeniz Yolu da bu konudaki en önemli adımlardan biri. Yol sayesinde, Asya’dan Anadolu’ya gelen yüklerin, Ordu, Samsun, Trabzon üzerinden, Çukurova’ya, Adana’ya inmesi planlanıyor. Bu sayede dünya ticaret ağında Asya’nın içlerinden Afrika ve Ortadoğu’ya Doğu Akdeniz üzerinden kestirme yol açılıyor.
Karadeniz-Akdeniz Yolu hayata geçtiğinde ulaşım maliyetlerinin5 kat azalacak. Öte yandan tarihte İpek Yolu sayesinde bir zamanlar dünya ticaret yolları üzerinde bulunan, Sivas, Kayseri gibi İç Anadolu ve Doğu Anadolu kentlerin yeniden küresel ticarete dahil olması planlanıyor. Yol sayesinde İç ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde üretim yapan tesisler Asya’nın içlerine ve Afrika’ya çok daha kolay ulaşacak.
Deniz BİLGEN – Diriliş Postası
