Olayın izah edilirken tarihimize yansıtılan ana özelliği, Sultan II. Abdülhamid’in bu olayın çıkmasından sorumlu gösterilerek onun hal’i (tahtından indirilmesi) olmasıdır. Bu olayı kimin çıkardığı ve bunula hangi amaçların taşıdığına dair başlıca şu üç “tarih tezi” sürekli tartışma konusu olmuştur. Bunlar şunlardır:
1-Olay, 1908 Jön Türk İhtilali sonucu ilan edilen Meşrutiyet’i yıkarak yerine yeniden “İstibdat” ı getirmek için (bu sebepten “geriye dönüş” anlamında ‘irtica olayı” da denilmiştir) Sultan II. Abdülhamid ve taraftarları tarafından çıkarılmıştır.
