Kalp Aynasını Cilalamak: Kaptan, Rota Ve Büyük Vuslat
Hayat, ucu bucağı görünmeyen, fırtınası eksik olmayan devasa bir okyanus. Hepimiz bu okyanusta birer gemiyiz ve aslında her birimizin ruhu aynı büyük limana, yani Yaradan’ın rızasına ve vuslatına ulaşmak için çırpınıyor.
Fakat modern dünyanın gürültüsü, dalgaların hırçınlığı ve pusulamızı saptıran rüzgarlar arasında yönümüzü bulmak her zaman o kadar kolay olmuyor.
İşte tam bu noktada akıllara şu yalın ama derin soru geliyor: Samsun’dan İstanbul’a gitmek isteyen bir yolcu ne yapar? Önünde seçenekler vardır; kara yolu, hava yolu ya da deniz yolu… Her birinin hızı, güvenliği, manzarası ve zorluğu farklıdır. Amaç yolu uzatmak ya da yolda kaybolmak değil; en güvenli, en tehlikesiz ve en hızlı şekilde menzile varmaktır.
Cenab-ı Hak, Yüce Kitabımız Kur’an-ı Kerim’de adeta bu arayışın haritasını önümüze koyuyor ve Maide Suresi 35. ayette şöyle buyuruyor: “Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının, O’na yaklaşmaya vesile arayın…” Ayette geçen o sihirli kelime; "Vesile". Kulun Allah’a kavuşması, O’nun sevgisini kazanması için tutunacağı her düzgün yol, her salih amel birer vesiledir. Tasavvuf ise bu vesileleri bir disipline, ruhu eğiten muazzam bir eğitim sistemine dönüştüren manevi yolların, yani "tarikatların" bütünüdür. Tarikat, kelime anlamıyla da zaten "yol" demektir.
ŞERİATSIZ TARİKAT OLMAZ: KÖKÜ OLMAYAN AĞAÇ MEYVE VERMEZ
Burada çok hayati ve sarsılmaz bir ölçüyü koymak gerekir: Tüm hak tarikatların mutlak surette şeriatın içinde yer alması şarttır. Şeriatın, yani İslam’ın helal, haram ve ibadet sınırlarının dışında hiçbir tarikat, hiçbir manevi yol var olamaz. Tasavvuf büyüklerinin buyurduğu gibi; şeriat muazzam ve köklü bir ağaç ise, tarikat o ağacın dallarında büyüyen meyvelerdir. Yapılan zikirler, kalbi coşturan ilahi sohbetler ve güzel ahlak ise o meyvenin damaklarda kalan eşsiz tadıdır.
Kökü, gövdesi ve şeriatı olmayan bir ağacın meyve vermesi imkansızdır. Dolayısıyla İslam'ın zahiri hükümlerine uymayan, namazı, niyazı, helali ve haramı hafife alan hiçbir yapı tasavvuf dairesine giremez. Bugün tarikat adı altında ortaya çıkan her türlü sapkın yola, bidat ve hurafeye karşı en büyük manevi kalkanımız, şeriatın sarsılmaz çizgisidir. Rota ancak şeriatın pusulasıyla çizildiğinde doğru limana ulaştırır.
MANEVİ GEMİYE BİNİŞ BİLETİ: TÖVBE VE İLAHİ MÜJDE
Peki, bu yola nasıl girilir? Bu manevi gemiye biniş bileti nedir? Tasavvuf yolunun kapısı, mutlak bir tövbe ile açılır. Tövbe, sadece geçmişi geride bırakmak değil, yönünü tamamen Hakk'a dönmektir. Yüce Kitabımız Furkan Suresi 70. ayetinde tövbe kapısından samimiyetle girenler için akıllara durgunluk veren bir İlahi müjde fısıldar: “Ancak tövbe edip inanan ve salih amel işleyenler var ya, işte Allah onların kötülüklerini iyiliklere (günahlarını sevaplara) çevirir...” Suresinin devamındaki ayetlerde ise bu tövbenin hakkını verenlerin, yalan şahitlikten kaçınan, vakur ve temiz bir ahlakla yürüyen salih kullar olduğu anlatılır. Tövbe öyle muazzam bir kimyadır ki, insanı sadece temizlemekle kalmaz; geçmişin simsiyah günah sayfalarını, geleceğin bembeyaz sevap sayfalarına dönüştürür. İşte tasavvuf, bu tövbe ile sıfırlanan ve nurlanan sayfaları, salih amellerle doldurma sanatıdır.
İslam medeniyetinde okumak, bilmek, hafız olmak ve hadis-i şerifleri öğrenmek şüphesiz en yüce makamlardan biridir; çünkü âlimler peygamberlerin varisleridir. Ancak öğrenilen bu kıymetli ilmin kalbe kök salması ve insanda ahlaka dönüşmesi için hayata aktarılması gerekir. İnsan fıtratı, sadece teorik kurallarla değil; o ilmi yaşayan modelleri görerek, müşahede ederek ve takip ederek çok daha güçlü şekillenir. Din, satırlarda yazılı kutsal bir bilgi olduğu kadar, sadırlarda (gönüllerde) atan canlı bir ahlaktır.
MODERN DÜNYADA BEŞ KİŞİ KURALI VE DOSTLUĞUN GÜCÜ
Bugün modern psikoloji ve kişisel gelişim uzmanları önemli bir gerçeğin altını çiziyorlar: "İnsan, en çok görüştüğü ve vakit geçirdiği beş kişinin ortalamasıdır." Yani kiminle oturup kalkarsak zihnimiz, ahlakımız ve hayata bakışımız zamanla ona benzemeye başlar. Madem fıtratımızın gerçeği budur, o halde ebedi hayatımızı şekillendiren karakterimizin düzgün, salih ve güzel ahlaklı insanlarla beraber inşa edilmesi bir lüks değil, mecburiyettir. Tasavvufun özündeki müridlik ve ihvan ilişkisi de işte bu fıtrata dayanır. Sohbet halkalarında her gün din, diyanet, hadis ve güzel ahlak üzerine öğrenilenleri sadece konuşan değil, bizzat hayatına uygulayan sadık arkadaşlarla bir arada olmak; bilinen doğruların hayata geçmesini sağlayan en büyük manevi itici gücüdür.
FIRTINALI DENİZDE BİR REHBER: MÜRŞİD-İ KAMİL
Peki, bu yolda tek başımıza yürüyebilir miyiz? Dalgalı bir denizde, rotayı hiç bilmeyen bir mürettebat gemiyi fırtınadan nasıl koruyabilir?
İşte tasavvuf disiplininde mürşid-i kamil, o hırçın denizde geminin dümenini emanet ettiğiniz tecrübeli bir kaptan gibidir. O kaptan ki, denizin sığ yerlerini, gizli kayalıklarını ve fırtınanın ne zaman kopacağını iyi bilir. Onun yegane gayesi, peşine takılan yolcuları (müridleri) hayat yolculuğunun görünmez tehlikelerinden korumaktır.
Yolun tehlikeleri ise saymakla bitmez. En başta sinsice yaklaşan ve kötülüğü emreden kendi nefsimiz gelir. İnsanın nefsi, terbiye edilmediğinde tıpkı başıboş ve hırçın bir köpek gibi daima kötülüğü, şehveti ve isyanı emreder. Aslında insan kalbi yaradılışta pırıl pırıl, berrak bir ahlak aynası gibidir. Fakat hayat yolunda işlenen günahlar, gafletler ve hatalar, tıpkı o temiz aynanın üzerine konan sineklerin bıraktığı pislikler gibidir. Önce bir nokta, sonra bir nokta daha derken; zamanla o küçük lekeler birikir ve koskoca ayna kapkara, hiçbir şeyi göstermez bir hale gelir. Kalp kararınca insan ne hakkı görebilir ne de hakikati yansıtabilir.
Kimi zaman insan, ailesinden veya yetiştiği çevreden gelen böyle kötü bir mayaya, lekeli ve huysuz bir ahlaka da sahip olabilir. Fakat bu durum bir kader veya değiştirilemez bir mühür değildir.
KAHVERENGİ MASADAN BEYAZ AYNAYA: CİLA VE MANEVİ ÖRTÜLER
İşte samimi bir tövbe, o simsiyah kesilmiş aynaya vurulan ilk temizlik bezidir; insan için yepyeni bir başlangıçtır. Tövbe kapısından girdikten sonra yapılan düzenli ibadetler, kalbi uyanık tutan virdler ve feyizli sohbet meclisleri, o aynayı her gün sabırla cilalamaya başlar. Bunu gözümüzde canlandırmak için şöyle bir benzetme de yapabiliriz: Önünüzde koyu kahverengi, pürüzlü ve çirkin görünümlü ahşap bir masa olsun. Siz bu masanın üzerine beyaz, yarı şeffaf bir örtü örttüğünüzde, masanın o koyu rengi alttan hafifçe de olsa hâlâ kendisini belli eder. Sonra üzerine bir şeffaf örtü daha koyarsınız, renk biraz daha solar. Ardından sabırla, üst üste yeni örtüler sermeye devam edersiniz. En nihayetinde o koyu kahverengi masanın asıl rengi tamamen görünmez olur ve gözünüzün önüne bembeyaz, tertemiz bir masa gelir.
İşte insanın geçmişten taşıdığı o kötü huylar, sinek pisliği gibi kalbi karartan günah lekeleri ve olumsuz ahlak yapıları da böyledir. Sürekli olarak ihlaslı sohbet meclislerinde bulunmak, kalbi zikirle ve virdlerle cilalamak, o meclislerde anlatılan güzel hasletleri bizzat yaşayan sadık dostlarla bir arada olmak, o masanın üzerine serilen nurlu örtüler gibidir. Furkan Suresi'nin müjdelediği gibi, samimi bir tövbeyle başlayan bu süreçte zaman içinde o kötü huylar ve lekeler yavaş yavaş kaybolur. Kalp aynası asıl haline, yani pırıl pırıl parlayan o ilk berraklığına geri döner. Günahlar yerini sevaplara, çirkinlikler yerini güzelliklere bırakır. İnsan kalbi, sohbetle ve zikirle yıkanarak bambaşka ve asil bir hal alır. Çevremizdeki o "beş insanın" salihlerden oluşması, kalbe vurulan cilayı ve masanın üzerindeki örtülerin kalitesini artırır.
## KITMİR'İN SADAKATİ VE BÜYÜK VUSLAT
Yüce Kitabımız Kur'an-ı Kerim, Kehf Suresi'nde yer alan Ashab-ı Kehf kıssasıyla bizlere bu sadakatin ve beraberliğin zamansız bir misalini sunar. Ayetlerde zikredilen o sadık köpek Kıtmir, sadece bir hayvan olmasına rağmen, o güzel ve temiz gençlerin peşini bırakmadığı, onlarla beraber saf tuttuğu ve onlara sadakatle yoldaşlık ettiği için İlahi Kelam'da anılarak ebedi bir şerefe nail olmuştur. Bir canlı, sadece salihlerle beraberliği sayesinde Kur'an-ı Kerim'in kıyamete kadar okunacak ayetlerine nakşolunuyorsa; tövbe kapısından geçip kalp aynasını zikirle, virdle, sohbetle ve o anlatılanları bizzat hayatına aktaran güzel insanlarla temizleyen bir müminin kalbinde yaşanacak manevi inkılabı varın siz hayal edin.
İşte bu yüzden gemiden ayrı kalmamak, tek başına dalgalara kapılmamak gerekir. Yalnız kalan, cemaatten ve salihlerin meclisinden uzaklaşan insan, nefsin fırtınalarına karşı savunmasız kalır. Kaptan, bu tehlikeye karşı müridlerini manevi zırhlarla donatır. Dini bilgilerin sadece kitapsız birer teori olarak kalmamasını; hayata, ahlaka ve vicdana dokunan canlı birer uygulamaya dönüşmesini sağlar.
Nihayetinde tasavvuf, Allah’a giden yolda kaybolmamak için çizilmiş en düzgün, en emniyetli rotadır. Amaç yola takılıp kalmak veya kaptanı kutsallaştırmak değil; o kaptanın rehberliğinde, fırtınaları sağ salim atlatıp en büyük vuslata, Allah'ın rızasına ulaşmaktır. Geminiz fırtınalı, yolunuz uzun olabilir; yeter ki rotanız doğru, kaptanınız emin olsun.
Selam ve dua ile...