Hızın, hazzın ve durmaksızın tüketmenin kutsandığı modern bir dünyada yaşıyoruz. Ekranların arkasına saklanıp insanları kolayca kırabildiğimiz, başarının sadece maddi kazançla ölçüldüğü bu yeni çağda, "ideal insan" ve "ideal Müslüman" olmanın tanımı da ne yazık ki bulanıklaştı. Oysa din, sadece cami duvarları arasına veya seccadeye sıkıştırılamayacak kadar büyük bir hayat nizamıdır. İnancımız; iş yerimizdeki masadan tarladaki toprağa, evimizdeki yuvadan yönetim kademesine kadar her anımıza yön veren dinamik bir kurallar bütünüdür. Her şeyin hızla eskidiği bu dünyada, eskimeyecek tek bir rehberimiz var: İlahi kelam.
Gelin bugün, hayatın tam kalbine dokunan o can alıcı alanlarda Allah’ın ayetleriyle çizdiği ideal insan profilini birlikte arayalım.
TİCARETTE VE ALIŞVERİŞTE: "TIK" HIZIYLA GELEN KUL HAKKI
Bugün ticaret artık sadece dükkanlarda değil; internet sitelerinde, mobil uygulamalarda dönüyor. Sahte yorumlarla öne çıkarılan kusurlu ürünler, fotoğraftakinden farklı gelen mallar, fahiş fiyatlar... Oysa Yüce Allah, Mutaffifîn Suresi 1-3. ayetlerinde bizi çok sert uyarır: "Ölçü ve tartıda hile yapanların vay haline! Onlar insanlardan bir şey aldıkları zaman tam ölçerler. Kendileri onlara bir şey ölçtükleri veya tarttıkları zaman ise eksiltirler." İdeal Müslüman, dijital ya da fiziki fark etmeksizin, sattığı malın kusurunu gizlemez. Kendi haklarını koruduğu kadar, müşterisinin haklarını da titizlikle gözetir.
İLETİŞİMDE VE ADALETTE: YALAN SALGINI VE KUTUPLAŞAN ÖFKELER
Günümüz dünyasının en büyük ahlak krizlerinden biri de yalanın ve algı operasyonlarının kurumsallaşmasıdır. Çıkarlar uğruna söylenen yalanlar, mahkeme salonlarında ya da sosyal medya mecralarında kolayca yapılan yalan şahitlikler hayatları karartıyor. Oysa Rabbimiz, Furkan Suresi 72. ayette ideal insanı tanımlarken, "Onlar, yalan şahitlik etmezler" buyurur. Nisa Suresi 135. ayette ise çıtayı daha da yukarı taşıyarak adaleti kendi lehimize bile olsa eğip bükmememizi emreder: "Ey iman edenler! Kendiniz, ana babanız ve en yakınlarınız aleyhine de olsa, Allah için şahitlik yaparak adaleti titizlikle ayakta tutan kimseler olun."
Bununla da kalmaz; günümüzün en büyük vebası olan "kutuplaşma" ve "ötekileştirme" hastalığına karşı Kur'an bize muazzam bir sınır çizer. Bir gruba, bir fikre ya da bir topluma duyulan düşmanlık, adaletsiz davranmanın mazereti olamaz. Maide Suresi 8. ayetteki şu ilahi ihtar, bugün tüm insanlığın adalet manifestosudur: "Bir topluluğa olan öfkeniz, sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adil olun; bu, takvaya daha yakındır." İdeal Müslüman, en sevmediği insana karşı bile adaletten ve doğruluktan milim sapmayan insandır.
AİLE İLİŞKİLERİNDE: SIRLARI İFŞA ETMEYEN BİRER "ÖRTÜ" OLMAK
Modern dünya, "mahremiyet" kavramını neredeyse yok etti. Sosyal medyada evinin içini canlı yayınlayanlar, en ufak bir tartışmada eşinin sırlarını ve kusurlarını başkalarına anlatanlar, aile mahremiyetini ayaklar altına alıyor. Oysa Kur'an-ı Kerim, eşlerin birbirine nasıl yaklaşması gerektiğini muazzam bir metaforla açıklar. Bakara Suresi 187. ayette şöyle buyrulur: "Eşleriniz sizin için birer elbise (örtü), siz de onlar için birer elbise (örtüsünüz)."
Elbise insanı soğuktan korur, ayıplarını ve kusurlarını örter. İdeal Müslüman eşler de birbirlerinin hatalarını dış dünyaya karşı örten, koruyan ve kollayan bir sığınak olmalıdır. Eşlerin sırlarını dışarı taşımak, adeta çıplak kalmak gibidir. Aile içi ilişkiler Nisâ Suresi 19. ayetteki "Onlarla güzellikle geçinin" emri gereği saygı ve gizlilik duvarlarıyla korunmalıdır.
YÖNETİMDE VE LİYAKATTE: DEVLETİN EN ALTINDAN EN ÜST KADEMESİNE EMANET ŞUURU
İster küçük bir şirketin müdürü, ister koca bir kurumun yöneticisi olun; isterseniz devletin en alt veya en üst kademesinde görev yapın; adalet ve ehliyet en büyük sınavdır. Makamların kalıcı, insanların geçici olduğu bu dünyada adam kayırmacılığın, akraba korumanın ve haksızlığın toplumları çürüttüğü gün gibi ortadadır. Sorumluluk sahibi her yöneticinin kulak vermesi gereken ilahi rehber Nisâ Suresi 58. ayettir: "Allah size, emanetleri mutlaka ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder." İdeal bir lider ve yönetici, unvanı ne olursa olsun, bir görevi dağıtırken veya karar alırken kendi yakınını değil, o işi en iyi ve en namuslu şekilde yapacak olanı seçer. Kararlarında şahsi menfaatlerini veya zümre çıkarlarını değil, hakkı ve kamunun yararını en üstte tutar.
ÇALIŞMA HAYATINDA: ALIN TERİ VE ESNAFLIK AHLAKI
Günümüzde "en az emekle en çok parayı kazanma" hastalığı yayılıyor. Mesai saatinden çalanlar, işini baştan savma yapanlar türedi. Oysa Necm Suresi 39. ayette insanlığın evrensel başarı sırrı gizlidir: "Bilsin ki insan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur." İdeal çalışan, aldığı maaşın hakkını son dakikasına kadar verir. İdeal işveren ise çalışanın hakkını yemez. Esnaf, dürüstlüğüyle güven verir; çünkü bilir ki helal kazanç, ibadetin ikiz kardeşidir.
ÇİFTÇİLİKTE VE ÜRETİMDE: TOPRAĞA AND GEZEGENE İHANET ETMEMEK
Bugün tarımda daha çok kar elde etmek için genetiğiyle oynanmış tohumlar, toprağı zehirleyen kimyasallar kullanılıyor. Oysa çiftçilik, Allah’ın yeryüzündeki yaratma mucizesine ortak olmaktır. Bakara Suresi 205. ayet, bugünün çevre krizini ve endüstriyel tarım hırslarını adeta gözler önüne serer: "O, iş başına geçti mi yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya, ekini ve nesli helak etmeye çalışır. Allah ise bozgunculuğu sevmez." İdeal çiftçi ve üretici; toprağı, suyu ve tohumu Allah’ın birer emaneti olarak görür. Gelecek nesillerin gıdasını zehirlemeden, doğanın dengesini (mizanını) koruyarak üretim yapar.
EN BÜYÜK HAKİKAT: TÜM YAŞAMI İBADETE ÇEVİRMEK
Peki, tüm bu saydıklarımız bize neyi fısıldıyor? İslam, bizi sadece namaz vakitlerinde Müslüman olmaya çağırmaz. Eğer tüm yaşamımızı, attığımız her adımı Allah'ın kanunlarına ve rızasına göre ayarlarsak, hayatımızın her anı büyük bir ibadete dönüşür.
Nitekim En'âm Suresi 162. ayette bu muazzam şuur şöyle ilan edilir: "De ki: Şüphesiz benim namazım, kurbanım (veya ibadetlerim), hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah içindir."
İşte bu ayet, hayat ile ibadet arasındaki duvarı yıkar. Allah'ın koyduğu sınırlara riayet eden bir Müslüman; yalan haberlere karşı hakikati savunurken, düşmanına bile adaletle hükmederken, dürüstçe ticaret yaparken, tarlayı helal ölçüyle ekerken, eşinin sırrını saklarken aslında seccadedeymiş gibi sevap kazanır. Zâriyât Suresi 56. ayette buyrulan "Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk (ibadet) etsinler diye yarattım" sırrı da tam olarak burada tecelli eder. Kulluk, sadece camiye sıkışan bir ritüel değil; hayatın her nefesinde Allah’ı hatırlamak ve O'nun ölçüleriyle yaşamaktır.
SON SÖZ
Kur'an-ı Kerim, sadece raflarda duracak veya sadece belirli günlerde okunup bırakılacak bir kitap değildir. Ayetler; terazinin kefesinde, adalet aranan mahkeme kürsülerinde, evlilikteki o kutsal mahremiyette, bilgisayarın klavyesinde, devletin idari masalarında, tarladaki sabandadır. Eğer hayatın bu pratik alanlarında ayetlerin ruhunu taşıyamıyorsak, ideal Müslüman profilinden uzağız demektir.
Gelin, adımlarımızı bu ilahi ölçülere göre yeniden ayarlayalım. Tüm yaşamımızı O'nun rızasına göre dizayn ederek her anımızı ibadete dönüştürelim. Çünkü dünya; öfkesine yenilmeyip adil kalan, sırrını koruyan, işini doğru yapan ve toprağa saygı duyan insanların çoğalmasıyla güzelleşecektir.
Selam ve dua ile.