Samsun’un Terme ilçesinde kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) istilası giderek büyüyor.
Daha önce fındık, kivi ve mısır alanlarında görülen zararlı, bu kez trabzon hurmalarına da zarar vermeye başladı.
Tarım uzmanları, “Karadeniz meyveciliği genel bir tehdit altında” uyarısında bulundu.
TÜRKİYE’YE GÜRCİSTAN ÜZERİNDEN GİRDİ
Kahverengi kokarca, kökeni Çin, Japonya ve Kore olan istilacı bir tür. Türkiye’de ilk olarak 2017 yılında Artvin Hopa’da tespit edildi. Gürcistan’da 2015’te başlayan yoğun popülasyonun ardından sınır ticareti ve araç taşımacılığıyla Artvin üzerinden ülkeye geçti. Kısa sürede Rize, Trabzon, Giresun, Ordu, Samsun, Düzce ve Sakarya’ya kadar yayıldı.
Zararlının yumurtaları çok küçük olduğu için taşımacılıkta fark edilmeden konteyner, odun kasası ve araçlarla taşındı. Uyum kabiliyeti yüksek olan tür, Karadeniz iklimine kısa sürede adapte olarak kış aylarını ev, depo ve çatı aralarında geçirmeye başladı.
TRABZON HURMASI TEHDİT ALTINDA
Kahverengi kokarca, hortumuyla meyve kabuğunu delerek özsuyunu emer. Bu emgi sonucu lekeler, çöküntüler ve buruşmalar meydana gelir. Trabzon hurmalarında ise meyve yüzeyinde beyaz lekeler ve iç kararmalar görülüyor. Hasat sonrası depolamada erken çürüme ve ağır koku oluştuğu bildirildi.
Samsun Tarım yetkilileri, zararlının özellikle Terme, Çarşamba ve Salıpazarı hattında yoğunlaştığını belirtti. Bölge çiftçileri, “Hurmanın rengi dönmeden meyve bozuluyor, pazar değeri kalmıyor” diyerek destek istedi.
UZMANLARDAN ENTEGRE MÜCADELE UYARISI
Ziraat mühendisleri, kahverengi kokarcayla tek başına değil toplu ve planlı mücadeleyle başarı sağlanabileceğini vurguluyor. Tavsiye edilen yöntemler şöyle sıralanıyor:
Feromon tuzaklarıyla erken izleme: Uçuş periyotlarını tespit etmek için bahçe başına en az bir tuzak yerleştirilmeli.
Kültürel önlem: Bahçe kenarındaki çalı, odun ve depo yığınları temizlenmeli; zararlının kışlak alanı ortadan kaldırılmalı.
Fiziksel koruma: İnce filelerle koruma, özellikle hurma ve kivi bahçelerinde etkili sonuç veriyor.
Biyolojik mücadele: Zararlının doğal düşmanlarını korumak, çevredeki avcı böcek ve parazitoidlerin popülasyonunu desteklemek gerekiyor.
Kimyasal mücadele: Yalnızca yoğun zarar durumlarında, yetkili tarım birimleri tarafından önerilen ruhsatlı ilaçlar kullanılmalı. Aksi halde doğal denge bozulabiliyor.
BÖLGESEL EYLEM PLANI ŞART
Uzmanlara göre, kahverengi kokarca tek bir bahçeyle sınırlı kalmıyor. Kışın ev ve depo çatlaklarında barınarak ilkbaharda yeniden bahçelere dönüyor. Bu nedenle ilçe, köy ve mahalle ölçeğinde eş zamanlı mücadele gerekiyor.
Tarım ve Orman Müdürlükleri, üreticilere tuzak dağıtımı ve eğitim desteği veriyor. Yetkililer, “Bu zararlı artık sadece fındığın değil, tüm Karadeniz meyveciliğinin sorunu” değerlendirmesinde bulundu.
KARADENİZ TARIMINDA YENİ TEHDİT
Kahverengi kokarca, kısa sürede bölgenin iklimine uyum sağladı. Doğal düşmanı az, üreme hızı yüksek. Eğer kontrol altına alınmazsa önümüzdeki yıllarda yalnızca fındık ve hurmayı değil, mısırdan sebzeye kadar geniş ürün yelpazesini tehdit edecek.
Bölge çiftçileri, “Her yıl yeni bir zararlıyla uğraşıyoruz. Kokarca bu hızla çoğalırsa meyvecilik bitme noktasına gelir” diyerek devlet desteğinin artırılmasını talep ediyor.
