Uluslararası Arenada Türk'ün Sesi Olmayı Hedefledi
Samsun (Canik) merkezli olarak hayata geçirilen Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Karadeniz’de bağımsız bir Pontus Devleti kurma hayaliyle faaliyet gösteren ayrılıkçı çetelere karşı Türk halkının can, mal ve hukuki haklarını korumak üzere teşkilatlandı.
Sadece silahlı direniş veya yerel savunma ile yetinmeyen cemiyet, Paris Barış Konferansı gibi uluslararası diplomatik platformlarda da Karadeniz’in Türk karakterini savunmayı ve duyurmayı amaçladı.
Bu doğrultuda Prens Sabahattin ve Şerif Paşa, cemiyetin vekili olarak tayin edilirken; benzer tehlikelerle karşı karşıya olan çevre kazalara mektuplar gönderilerek şubeleşme ve örgütlenme çağrısı yapıldı.
Kısa Ömürlü Oldu Ama Tokat Şubesi Direnişi Sürdürdü
Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti ile eş zamanlı olarak Pontus tehdidine karşı yerel bir refleks olarak doğan oluşum, kuruluşundan sadece bir hafta sonra, 25 Şubat 1919’da Tokat şubesini açarak etki alanını iç kesimlere doğru genişletti.
Tokat şubesinin yönetiminde Elmacızâde Hacı Hüsnü Efendi, İsmail Hameti Efendi, Tahir Rüştü Bey ve Hamamcızâde Rifat Efendi gibi bölgenin önde gelen isimleri yer aldı.
Ancak Samsun’daki merkez teşkilat, İstanbul Hükümeti’nin bölgenin güvenliğini sağlayacağına dair verdiği geçici güven ve Pontus tehlikesinin abartıldığı yönündeki temelsiz telkinlerin etkisiyle 20 Mart 1919’da feshedildi.
Merkez dağılsa da Tokat şubesi, bu karara uymayarak "Tokat Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti" adıyla bağımsız olarak milli direnişini sürdürdü.
Sivas Kongresi Sonrası Yeniden Şahlanış
Karadeniz Türkleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin yaktığı bölgesel savunma ateşi merkezde sönmüş gibi görünse de, Sivas Kongresi’nin ardından hız kazanan ulusal teşkilatlanma sürecinde cemiyet; Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin bir kolu olarak Boşnakzade Süleyman Bey başkanlığında küllerinden yeniden doğdu.
Şeyh Sadi Tekkesi’nde gizli toplantılarını gerçekleştiren ve Ankara’dan gelen emirleri bölgede harfiyen uygulayan bu yapı, Samsun’daki yerel direnişin, topyekûn bir Milli Mücadele destanına dönüşmesinde kilit rol oynadı.
