Anadolu'da İslam'ın yaygınlaşmasında önemli hizmetler veren manevi büyüklerimiz, mutasavvıflarımız yaptıkları çalışmalar ve eserleri ile tarihte önemli izler bırakmışlardır.
Dönemlerinde yarattıkları manevi ve ilim yönünde ki etkiler ve felsefi görüşler günümüzde de yolumuzu aydınlatmaya devam etmektedir
*Hz Mevlâna Celaleddin -i Rumi:(30 Eylül 1207 – 17 Aralık 1273 )13. yüzyılda yaşamıştır.Anadolu Moğol istilası döneminde tasavvuf düşüncelerini ile halkın dikkatini çekmiş ve sevgisini kazanmıtır.Büyük bir düşünür şair mutassavvıf tır. Mevlevi tarikatının kurucusudur.
En önemli iki eseri; Mesnevi ve Divan-ı Kebir’dir.
Hz Mevlâna dini-tasavvufi düşüncelerinin kaynağını Kur’an ve sünnet olduğunu olarak belirtmiştir. Sevgi ve hoşgörü temelinde insan sevgisini temel alan bir felsevi yaklaşımı sergilemiştir. Hz Mevlana, ölüm için Şeb-i Arus yani düğün gecesi ifadesini kullanmıştır. Türbesi Konya da bulunmaktadır.
*Yunus Emre : 13.yy ikinci yarısında yaşamıştır
“Yaratılanı severim Yaratan’dan ötürü” düşüncesi, “Sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz.” sözleri düşüncelerinin temelinin hoşgörü ve sevgiye dayandığını yansıtmaktadır.Türk tasavvuf edebiyatında kendine has önemli eserleri kazandırmıştır.Tekke şiir geleneğini Anadolu'ya taşımıştır
Yunus Emre’nin en önemli eserleri arasında Risaletü’n Nushiyye ve Divan yer almaktadır. Türbesi Eskişehirdir
*Hacı Bektaş Veli:1207-1271 yılları arasında yaşamıştır.
Bektaşi Tarikatının kurucusudur.Hacı Bektaş-ı Veli, İlhamını Kurandan alarak insana bakar, insana hizmeti en büyük ibadet sayar.Türbesi Nevşehirdedir
Eserleri:Makalat-Kitabü’l Fevaid-Şathiye-Şerh-i Besmele-Fatiha Suresi Tefsiri
*Ahi Evran :1171 yılında Azerbaycan'ın Hoy şehrinde doğmuş, 1261 veya 1262 yılında Kırşehir'de vefat etmiştir.Mâverâünnehir, Konya, Denizli, Horasan yaşadığı yerlerdir.Anadolu da Ahiliğin kurucusudur.
Ahilik Teşkilatı;Esnaflar arasında dürüstlüğü, kaliteyi, yardımlaşmayı ve meslek etiğini esas alan bir sistem kurmuştur.Anadolu'nun Türkleşmesine ve Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecine sosyal ve kültürel altyapı hazırlamıştır.
Türbesi Kırşehir
*Ahmet Yesevi : 12. yüzyılda (1093-1166) yaşamıştır.Yesevi Tarikatının kurucusudur.Türkçe Tasavvuf geleneğini başlatmıştır.
Divan-ı Hikmet eseri Türk İslam edebiyatının en eski örneklerindendir.
Akaid:İslam'ın esaslarının yer aldığı temel eseridir.Türbesi Kazakistandadır
Fakr-Nâme: öğrencileri tarafından yazılmış ve kendine mal edilmiştir.
Ahmet Yesevî tasavvufun, nefsi körletmek, tevazu, dünya malını hor görmek, soy ve din gözetmeksizin bütün insanları eşit saymak gibi yüksek görüşlerini, aklı ve fiiliyle benimsemiştir.