Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliğinin Türk çayının yurt dışı satışlarının yılın 9 aylık döneminde 3 bin 360 tona ulaştığı, bu ihracattan toplam 25 milyon 21 bin 548 dolar gelir sağlandığı açıklaması Anadolu Ajansı tarafından müthiş başarıymış gibi servis edildi. Reel medya ve sosyal medyada paylaştı, konuya – rakamlara hakim olmayanlarda alkış tuttu.
Nasıl tutmasınlar, 119 farklı ülkeye satış yapmışız!
Aydınlanmak isteyenleri biraz uyandırmak, rakamların ne anlama geldiğini izah etmek için detaya girmeden 5-6 yıl öncesi yaşadığım bir anekdotu önce paylaşmak istiyorum.
2016’da 19 ilde kenevir ekimine koşullu izin geldiyse de yeni dönemde Türkiye’de kenevir ekimi 9 Ocak 2019’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bitkinin ne denli sihirli olduğunu açıklaması, bu konuda adeta seferberlik ilan etmesinden sonra ivme kazanmıştır. Erdoğan’ın konuşmasından sadece 10 gün sonra Aydın Üniversitesinde ASAM Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezinin düzenlediği 2. Endüstriyel Kenevir Forumunun kapanışında MÜSİAD eski başkanı, eski vekil ve iş insanı Bayram Ali Bayramoğlu’da söz aldı. Bayramoğlu, Rize ve Türkiye’de kenevir ekimine dair çok da güzel noktalara değindiği konuşmasında rakamlarla süsleyerek iktidarın tarıma verdiği maddi destekleri sıralayınca salondan hatırı sayılır alkış aldı. Aldı ama ardından kapanış konuşmasını yapan Dr. İsmail Tokalak, Bayramoğlu’nun verdiği rakamları anlayabileceğimiz şekilde örneklerle kıyaslayınca bu kez 15 dakika önce hacimli diye zannederek alkışladığımız rakamların ne denli cılız kaldığını öğrenmiş olduk.
Diyeceğim o ki, rakamlara ve konuya hakim değilseniz yukardaki örnekteki gibi her iki konuşmacıyı da alkışlamak durumunda kalabiliyorsunuz!
Gelelim algıdan sıyrılarak çay ihracatımızdaki rakamların ne anlama geldiğini anlamaya. Haberin tamamı için linkini paylaşacağım ama yine bazı rakamsal kısımlarını buraya alayım.
Ocak – Eylül döneminde 119 ülkeye 3.360 ton karşılığı 25,2 milyon dolarlık Türk çayı ihraç edildi. Türk çayının en çok satıldığı ülkeler; Birleşik Krallık 6 milyon 366 bin 50 dolar, Belçika 5 milyon 989 bin 977 dolar ve ABD 1 milyon 804 bin 526 dolar. (Ardından KKTC ve Almanya) Rize'den ise aynı dönemde 25 ülkeye toplam 1820 ton çay ihraç edildi. Kentin ihracatında Belçika ilk sırada yer aldı. Rize, 9 milyon 205 bin 793 dolarlık ihracat geliriyle Türkiye'nin toplam çay ihracatının değer bazında yüzde 37'sini tek başına karşıladı.Tüm bu rakamları kıyaslı olarak tek bir tabloda topladım.
Şimdi bu tabloyu okuyalım;
İTHALATIN ONDA BİRİ KADAR İHRACAT!
Türkiye’nin yıllık siyah çay tüketimi 300 – 320 bin ton civarı
Türkiye’de yıllık siyah çay üretimi 220 – 240 bin ton civarı
Bu da demek oluyor ki yıllık minimum 80 bin ton civarında kuru çay, üretim yetersizliğimizden dolayı farklı yollarla (!) yurt dışından geliyor. Yılda en iyimser kuru çay ihracatımız 8-9 bin ton mertebesinde kaldığına göre kuru çay da toplam ithalatın yüzde 10’u kadar ancak ihracatımız varmış!
2026 yılının ilk 9 ayında gerçekleştirilen 3 bin 360 ton ihracatın % 54’ü, yanı 1.820 tonu Rize’den 25 farklı ülkeye gerçekleştirilmiş. Miktar olarak yüzde 54 ü ama parasal değer olarak yüzde 37’si. İhracatın geri kalan % 46’si ise Rize dışındaki gümrüklerden 100’den fazla ülkeye ortalama 10.270 dolardan gerçekleştirilmiş. Oysa Rize gümrüğünden ihracat tonu ortalama 5 bin dolardan yapılmıştı. Rize dışından ihraç edilenler . Rize dışında ki gümrüklerden Rize’ye nazaran iki misli birim fiyat üzerinden hem de 100’den fazla ülkeye ihracat gerçekleşmesini nasıl okumalı?
Yorumlanması gereken bir başka veri de, 119 ülkeye toplam 25 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirilirken bunun neredeyse yarısının sadece iki ülkeye yapılmış olması. Birleşik Krallık ve Belçika’ya yapılan çay ihracatı diğer 117 ülkeye yapılan ihracatla eş değer meblağa sahip!
Bu veriler ışığında Türkiye’nin özellikle de Çaykur’un kuru çay ihracatından bahsedebilmek, algı peşinde olmak ne denli sağlıklı olur, varın siz değerlendirin.
Recep Ali Aksoylu / 12.10.2026