Satışın ayrıntıları, TBMM tutanaklarına ve dönemin gazetelerine yansıyınca talan ve usulsüz satış iddiaları gündeme geldi.
YUNUS NADİ'NİN ÖDEMEDİĞİ BORÇ
1924’te yapılan satışta yalnızca bir miktar ödeme yapıldığı, kalan borcun ödenmediği ifade edildi. Nadi’nin devlete verdiği ön ödemenin iadesini bile istediği Meclis’e taşındı.
Kısa bir süre sonra matbaada “sebebi açıklanamayan” bir yangın meydana geldi.
Kullanılamaz hâle gelen makinelerden tek parça dahi kalmaması, değerli demirbaşların elden çıkarıldığı şüphesini güçlendirdi.
Matosyan Kütüphanesi’ne Talan Etti
Matbaayla birlikte Matosyan Kütüphanesi de Yunus Nadi tarafından alındı.
Bir kısmı Millî Eğitim Bakanlığı’na satıldı.
Tanin gazetesi:
“Kütüphanenin değeri bile, Nadi’nin matbaa için taahhüt ettiği toplam bedelden yüksek.”
MATOSYAN’IN ADALET ÇAĞRISI
İsviçre’de yaşayan Vahan Matosyan, 11 Mart 1925’te Beyoğlu Adliyesi’ne gönderdiği mektupla yaşananları şöyle şikâyet etti:
“80 bin lira değerindeki matbaa makinelerinin sebepsiz tarumar edilmesi dört haneyi perişan etmiştir.”
MECLİS’TE SORU ÖNERGESİ
24 Mart 1924 tarihli TBMM oturumunda Kastamonu Milletvekili Halit Bey’in sözleri resmî kayıtlara geçti:
“Emval-i Metruke kapsamındaki bu matbaa neden müzayedesiz satıldı?
Elli-altmış bin liralık değer nasıl birkaç bin liraya devredildi?”
Soru, “devlet malının usulsüz devri” iddialarını resmîleştirdi.
ASIRLIK SESSİZLİK
Matosyan ailesinin baskı altında ülkeyi terk ettiği yıllarda, matbaa emsal gösterilmeden, devlet eliyle, çok düşük bir bedelle devredildi.
Aynı süreç TBMM’de kayıtlara geçti, basında yer aldı, mektuplarla belgelendi.
Bugün sorular hâlâ yanıt arıyor:
Değerli makineler kim tarafından neden alelacele teslim alındı?
Borcun ödenmediği bilinirken neden iade talep edildi?
Yangın nasıl oldu?
Kütüphanenin geri kalanına ne oldu?
Osmanlı’nın en büyük matbaası, tarihin gölgesinde bir gecede el değiştirdi.
