Yani bir durumu başkalarının anlattıklarıyla değil, o durumu gerçekten yaşayanların gözünden anlamaya çalışan bir yaklaşım.
FELSEFÎ BİR KAVRAMDAN SOSYAL BİLİM YÖNTEMİNE
Fenomenoloji, sosyolojiden psikolojiye kadar geniş bir alanda kullanılan, olayların yalnızca dış görünüşüne değil özüne inmeyi hedefleyen bir araştırma yaklaşımı olarak kabul ediliyor.
Kökü “görünüm” anlamına gelen Yunanca phenomenon sözcüğüne dayanıyor. Husserl’in geliştirdiği bu yaklaşım, toplumsal gerçekliği ön kabullerden arındırarak doğrudan algılandığı hâliyle incelemeyi amaçlıyor.
GÖRÜNENİN ÖTESİNDEKİ “ÖZ”E VURGU
Husserl, bir olayın gerçek doğasına ulaşmak amacıyla kişinin doğal tutumunu “ayraç içine alması” gerektiğini savunuyor. Bu yöntem, araştırmacının önyargılarından sıyrılarak olguyu olduğu gibi görmesini sağlıyor. Bu bakış açısı, toplumsal çalışmalarda yerleşik kabullerin sorgulanmasına imkân tanıyor.
FENOMENOLOJİNİN SOSYAL BİLİME GİRİŞİ
Husserl’in öğrencisi Alfred Schutz, fenomenolojiyi sosyolojiye uyarlayan ilk isim olarak öne çıkıyor. Schutz’a göre sosyal dünya, bireylerin günlük yaşantılarında kurulan bir yapı. Bu nedenle fenomenoloji, insanın kendi deneyimleri üzerinden toplumsal gerçekliği anlamaya çalışan bir yöntem olarak sosyolojide güçlü bir yer ediniyor.
ARAŞTIRMA YÖNTEMİ OLARAK FENOMENOLOJİ
Fenomenoloji, nitel araştırmalarda sık kullanılan tanımlayıcı bir yöntem. Bu yaklaşımda araştırmacı, belirli bir olguyu yaşamış kişilerle derinlemesine görüşmeler yaparak ortak deneyimlerin özünü ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Genelleme hedeflemeyen bu yöntem, olgunun temel yapısını anlamaya odaklanıyor.
FENOMENOLOJİNİN TEMEL İLKELERİ
Araştırma belirli bir olguya yönelir.
O olguyu bizzat deneyimlemiş kişilerle çalışılır.
Amaç keşfetmekten çok tanımlamaktır.
Tümevarım yaklaşımı benimsenir.
Tek bir gerçek yerine kişisel deneyimlerin özü kabul edilir.
Genelleme yapılmaz.
Araştırmacı kendi önyargılarını ayraç içine alır.
GERÇEĞİN ÖZÜNÜ ARAYAN YÖNTEM
Fenomenoloji, bireyin yaşantısından yola çıkarak gerçeğin derin anlamını açıklamayı hedefleyen güçlü bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Sosyal bilimlerde hızla yaygınlaşan bu yöntem, olayların yalnızca görünen yüzüne değil, insanın deneyimine sinen katmanlara ulaşmayı mümkün kılıyor.
