Hakaret suçu, bir kişiye onurunu, şerefini veya saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil ya da olgu isnat edilmesi veya sövülmesiyle oluşabilir. Her kaba, rahatsız edici veya eleştirel söz otomatik olarak hakaret sayılmaz. İfadenin anlamı, söylendiği bağlam, muhatabı ve ifade özgürlüğünün sınırları birlikte değerlendirilir.

Şikâyetin hazırlanması, dijital delillerin korunması ve dosyanın güncel önödeme hükümleri bakımından incelenmesi sırasında istanbul ceza avukatı desteğine başvurulması mümkündür. Av. Özgür Onbaşı'nın ceza hukuku çalışma alanı soruşturma, ifade, suç duyurusu ve kovuşturma süreçlerindeki hukuki temsil hizmetlerini kapsamaktadır.

Hakaret şikâyete bağlı mıdır?

Hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak mağdurun şikâyetine bağlıdır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret edilmesi bu kuralın istisnasıdır. Bu nitelikli hâlde mağdurun şikâyeti aranmaz ve soruşturma resen yürütülebilir.

Şikâyete bağlı hakaret fiillerinde süre, mağdurun hem fiili hem de faili öğrendiği tarihten itibaren altı aydır. Hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, fail daha geç öğrenilmiş olsa bile fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Bu nedenle özellikle kimliği bilinmeyen sosyal medya hesaplarına ilişkin içeriklerin gecikmeden kayıt altına alınması önem taşır.

Şikâyet hakkının kullanılması, şüphelinin mutlaka cezalandırılacağı anlamına gelmez. Yetkili makamlar sözün hakaret niteliğini, kime yöneldiğini, delillerin yeterliliğini ve olayın bütün koşullarını inceler. Eleştiri, ağır eleştiri ve rahatsız edici sözlerle cezalandırılabilir hakaret arasındaki sınır her olayda ayrıca belirlenir.

Şikâyet nasıl ve nereye yapılır?

Şikâyet kolluk birimlerine veya Cumhuriyet savcılığına yazılı ya da sözlü olarak iletilebilir. Sözlü açıklama tutanağa geçirilir. Başvuruda olayın ne zaman ve hangi ortamda gerçekleştiği, kullanılan sözler, şüphelinin bilinen kimlik veya hesap bilgileri ve mevcut deliller açık biçimde belirtilmelidir.

Başvuruyu anlaşılır hâle getirmek için şu bilgilerin kronolojik sırayla sunulması yararlı olur:

1. Hakaret olduğu düşünülen ifadenin tam içeriği
2. İfadenin söylendiği veya paylaşıldığı tarih
3. İçeriğin doğrudan mesajda mı yoksa herkese açık bir paylaşımda mı bulunduğu
4. Şüphelinin adı veya kullandığı hesap bilgileri
5. Olayı gören kişiler ile mevcut dijital kayıtlar
6. Şikâyetçi olunduğunu gösteren açık irade beyanı

Şüphelinin gerçek adı bilinmiyorsa yalnızca bu nedenle başvurudan vazgeçilmesi gerekmez. Kullanıcı adı, profil bağlantısı, telefon numarası, e-posta adresi ve bilinen diğer tanımlayıcı bilgiler başvuruya eklenebilir. Hesabın gerçek kişiyle bağlantısı soruşturma sırasında elde edilecek verilerle araştırılır.

Sosyal medya delilleri nasıl korunur?

Sosyal medya paylaşımı veya mesajı silinebileceği için yalnızca metni kopyalamak yeterli olmayabilir. Ekran görüntüsünde hesabın kullanıcı adı, paylaşımın tarihi, içeriğin tamamı ve mümkünse bağlantı bilgisi görünmelidir. Tek bir cümlenin kırpılması yerine konuşmanın bağlamını gösteren önceki ve sonraki mesajların da saklanması, delilin değerlendirilmesini kolaylaştırır.

• Paylaşımın veya profilin bağlantısını ayrı olarak kaydedin.
• Ekran görüntüsünü düzenlemeyin ve görüntünün aslını koruyun.
• Mesajlaşmanın tamamını dışa aktarma imkânı varsa bu kaydı saklayın.
• Sesli mesaj veya video bulunuyorsa orijinal dosyayı yedekleyin.
• İçeriğin görüntülendiği cihazı ve varsa bildirim kayıtlarını koruyun.
• Hesap adı sonradan değişebileceği için profil bilgilerini de kaydedin.

Sadece ekran görüntüsü bulunması başvuruyu kendiliğinden geçersiz kılmaz. Bununla birlikte görüntünün kim tarafından oluşturulduğu, değiştirilip değiştirilmediği ve hesabın şüpheliye ait olup olmadığı tartışma konusu olabilir. Orijinal dosyaların ve bağlam bilgilerinin korunması bu riskleri azaltır.

Hakaret dosyalarında uzlaştırma hâlâ uygulanır mı?

Hakaret suçunun uzlaştırmaya tabi olduğuna ilişkin internetteki birçok açıklama önceki mevzuat dönemini yansıtmaktadır. Güncel düzenlemede kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki hakaret fiilleri önödeme kapsamındadır. Önödemeye tabi suçlar uzlaştırma kapsamına alınmadığından yeni dosyalarda tarafları bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya yönelten süreç uygulanmaz.

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ise önödeme dışında bırakılmıştır. Bu fiil şikâyete bağlı olmadığı gibi hakaret suçuna ilişkin uzlaştırma sürecine de girmez. Dosyanın hangi usule tabi olduğu belirlenirken sözün kime, hangi nedenle ve hangi iletişim yöntemiyle yöneltildiği incelenmelidir.

Uzlaşma ile önödeme arasındaki fark nedir?

Uzlaşma, mağdur ile şüpheli veya sanığın serbest iradeleriyle belirlenen bir edim üzerinde anlaşmasına dayanır. Özür dileme, belirli bir yükümlülüğün yerine getirilmesi veya hukuka uygun başka bir edim kararlaştırılabilir. Teklifin kabul edilmesi suçu kabul etmek anlamına gelmez. Görüşmeler sırasında yapılan açıklamalar da uzlaşma sağlanamaması hâlinde delil olarak kullanılamaz.

Önödeme ise mağdurla yapılan bir anlaşma değildir. Kanundaki koşulların yerine getirilmesi üzerine ceza soruşturmasının veya kovuşturmasının belirli sonuçlarla sona ermesini sağlayan ayrı bir kurumdur. Şikâyetçinin önödeme miktarını belirleme veya bu işlemi bir uzlaşma şartına bağlama yetkisi bulunmaz. Önödemenin gerçekleşmesi mağdurun özel hukuktan doğabilecek tazminat taleplerini de kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bir hakaret dosyasında önceki mevzuata göre geçerli biçimde uzlaşma tamamlanmışsa sonuç, dosyanın bulunduğu aşamaya ve kararlaştırılan edimin yerine getirilmesine göre belirlenir. Soruşturma aşamasında edimin yerine getirilmesi kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanabilir. Kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesi gündeme gelebilir. Vadeye bağlanan veya taksitlendirilen edimlerde süreç, yükümlülüğün zamanında yerine getirilip getirilmediğine göre ilerler.

Şikâyetten vazgeçmek ne sonuç doğurur?

Şikâyete bağlı bir hakaret dosyasında şikâyetten vazgeçme, kanuni koşulları oluştuğunda ceza sürecinin sona ermesine yol açabilir. Ancak vazgeçme, uzlaşma ve önödeme aynı işlem değildir. Şikâyetten vazgeçmenin sanık tarafından kabul edilmesi gereken durumlar ve birden fazla failin bulunduğu dosyalardaki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Şikâyetten vazgeçildiğine ilişkin beyanın açık olması gerekir. Yalnızca tarafların konuşması, sosyal medya içeriğinin silinmesi veya özür dilenmesi şikâyetten vazgeçildiği anlamına gelmez. Ceza dosyasındaki vazgeçmenin manevi tazminat gibi özel hukuk taleplerini kapsayıp kapsamadığı da beyanın içeriğine göre değişebilir.

Hukuki değerlendirme neden dosyaya özgüdür?

Aynı söz farklı bağlamlarda farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Mesajın özel konuşmada gönderilmesi, herkese açık paylaşılması, belirli bir kişiyi hedefleyip hedeflemediği, karşılıklı söylenen sözler ve öncesindeki olaylar değerlendirmeyi etkiler. Tehdit, kişisel verilerin hukuka aykırı paylaşılması veya başka bir suç iddiası içeren paylaşımlarda ise yalnızca hakaret hükümlerine bakılması yeterli olmayabilir.

İnternette İstanbul avukat şeklindeki genel aramalar ile boşanma avukatı İstanbul veya İstanbul boşanma avukatı gibi aile hukukuna yönelik sorgular aynı hukuki ihtiyacı karşılamaz. Hakaret iddiası ceza hukuku kapsamında ele alınmalı ve şikâyet süresi, deliller, önödeme şartları ile varsa bağlantılı suçlar birlikte incelenmelidir.