Cumhuriyet Tarihine Birinci Elden Tanıklık
Türk siyaset tarihinin Şevket Süreyya Aydemir tarafından “İkinci Adam” olarak tanımlanan ismi İsmet İnönü’nün, onlarca yıla yayılan kişisel notları okuyucuyla buluştu. Yard. Doç. Dr. Ahmet Demirel tarafından yayıma hazırlanan “İsmet İnönü – Defterler Alıntılar” adlı çalışma, İnönü’nün devlet yönetimi, siyasi krizler, özel hayatı ve ruh dünyasına dair önemli ayrıntılar barındırıyor.
Toplam 100’ü aşkın defterden oluşan günlükler, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarından 1970’lere uzanan geniş bir zaman dilimini kapsıyor. Defterlerde, dönemin siyasi kararları kadar İnönü’nün gündelik hayatına dair notlar da dikkat çekiyor.
Milli Piyango’dan 50 Bin Lira Kazandı
Kitaptaki en çarpıcı ayrıntılardan biri, İsmet İnönü’nün 1968 yılında Milli Piyango’nun büyük ikramiyesi olan 50 bin lirayı kazanması oldu. Uzun yıllar Cumhurbaşkanlığı, parti liderliği, milletvekilliği ve senatörlük yapmasına rağmen hayatı boyunca maddi sıkıntı çektiği bilinen İnönü’nün, düzenli olarak piyango oynadığı günlüklerde yer aldı.
27 Ocak 1968 tarihli notta İnönü, “Piyangoda 50 bini hanımla bu gece gördük” ifadelerini kullandı. Metin Toker’in aktardığına göre, dönemin şartlarında son derece yüksek bir meblağ olan bu ikramiye, İnönü ailesinin bazı temel ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanıldı.
“En Ufak Bir Sansür Yok”
Kitabı yayına hazırlayan Marmara Üniversitesi öğretim üyesi Yard. Doç. Dr. Ahmet Demirel, günlükler üzerinde yaklaşık iki yıl çalıştığını belirtti. Demirel, defterlerin her yıl için en az iki adet tutulduğunu, özellikle 1950’li ve 1970’li yıllara ait ek defterlerin daha ayrıntılı bilgiler içerdiğini ifade etti.
Demirel, yayımlama sürecine ilişkin şu bilgiyi verdi:
“İnönü Ailesi ve İnönü Vakfı tarafından hiçbir müdahale yapılmadı. Metinlerde en ufak bir sansür söz konusu değil.”
Atatürk, Ecevit ve Siyasetin İç Yüzü
Günlüklerde, İsmet İnönü’nün Mustafa Kemal Atatürk’e olan bağlılığı net biçimde görülüyor. Atatürk’ün hastalık dönemine ilişkin duygu yüklü satırlar, iki isim arasındaki karmaşık ilişkiye ışık tutuyor.
Bülent Ecevit’e dair notlar da dikkat çekiyor. İnönü’nün, 12 Mart sürecinden sonra yolları ayrılmasına rağmen Ecevit hakkında olumsuz bir ifade kullanmadığı, onu “aileden biri” olarak gördüğü günlüklerde yer alıyor.
Tarihi Notlardan Çarpıcı Kesitler
Kitapta, 1922’den 1968’e uzanan süreçte savaş, siyaset, ordu ve devlet yönetimine dair birçok kritik not bulunuyor. Takrir-i Sükûn Kanunu, Atatürk’ün son yılları, Birinci Meclis dönemi tartışmaları ve Cumhuriyet’in iç güvenlik kaygıları, İnönü’nün kendi kaleminden aktarılıyor.
İsmet İnönü’nün kişisel defterlerinden derlenen bu çalışma, yalnızca bir hatırat değil; Cumhuriyet tarihini bir devlet adamının günlük notları üzerinden okuma imkânı sunan birincil bir kaynak olarak değerlendiriliyor.
