Samsun ekonomisinin son dönemdeki makroekonomik performansını ve yapısal röntgenini ortaya koyan Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) verileri açıklandı.
Samsun Ticaret ve Sanayi Odası (TSO) verilerinden derlenen bilgilere göre, şehir ekonomisi hem toplam üretimde hem de kişi başına düşen milli gelirde Türkiye ortalamasının üzerinde bir büyüme hızı yakalayarak dikkat çekici bir ivme kazandı.
Son bir yılda dolar bazında %21,8 büyüyen Samsun, kişi başı gelir sıralamasında da 3 basamak birden yükselerek 39. sıraya yerleşti.
Ancak son 20 yıllık veriler incelendiğinde, Samsun'un Türkiye ekonomisinden aldığı payın ve toplam üretim sıralamasındaki yerinin durağan seyretmesi, şehir ekonomisinde katma değerli dönüşüm ihtiyacını bir kez daha gözler önüne serdi.
İşte en ince ayrıntısına kadar rakamlarla, ekonomist gözüyle Samsun ekonomisinin güçlü ve zayıf yönleri, sunduğu fırsatlar ve karşı karşıya olduğu tehditler:
SAMSUN EKONOMİSİ BÜYÜMEDE TÜRKİYE’Yİ GERİDE BIRAKTI
Türkiye’nin Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) değeri; 2023 yılında 1 trilyon 153,2 milyar ABD doları iken, 2024 yılında 1 trilyon 358,3 milyar ABD doları olarak gerçekleşti. Aynı dönemde Samsun ilinin GSYH değeri ise 2023 yılındaki 12,8 milyar ABD doları seviyesinden, 2024 yılında 15,6 milyar ABD dolarına yükseldi.
Uzun vadeli perspektifte, 2014-2024 dönemini kapsayan 10 yıllık süreçte GSYH değeri dolar bazında Türkiye genelinde %44,0 oranında artış gösterirken, Samsun’da bu artış %47,6 olarak kayıtlara geçti. Yıllık bazda bakıldığında da Samsun'un performansı göz doldurdu. 2024 yılında bir önceki yıla göre GSYH değeri Türkiye’de %17,8 artarken, Samsun’da bu artış oranı %21,8’i bularak ulusal ortalamayı geride bıraktı.
KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GELİRDE MAKAS DARALIYOR
Büyümedeki bu güçlü performans, vatandaşın cebine yansıyan kişi başına düşen gelire de pozitif yansıdı. Türkiye’de kişi başına GSYH değeri, 2023 yılında 13.008 ABD doları iken 2024 yılında 15.325 ABD dolarına ulaştı. Samsun’da ise kişi başına düşen gelir, 2023 yılındaki 9.283 ABD dolarından, 2024 yılında 11.253 ABD dolarına yükseldi.
Son 10 yılda (2014-2024 dönemi) kişi başına GSYH değeri Türkiye’de %26,8 oranında artarken, Samsun genelinde bu artış %34,6 gibi yüksek bir oranla gerçekleşti. Yıllık bazda ise kişi başına gelir artışı Türkiye'de %17,8 olurken, Samsun'da %21,2'yi buldu. Bu yüksek ivmeyle birlikte Samsun, kişi başına gelir sıralamasında 2023 yılındaki 42. sıradan, 2024 yılında 39. sıraya yükselme başarısı gösterdi.
Öte yandan, Samsun’un kişi başı gelirinin Türkiye ortalamasına oranı da istikrarlı bir şekilde artıyor. 2023 yılında ülke ortalamasının %71,4'üne denk gelen Samsun'un kişi başı milli geliri, 2024 yılında %73,4 seviyesine ulaşarak refah makasının daralmaya başladığını ortaya koydu.
SIRALAMADAKİ 20 YILLIK PATİNAJ VE YAPISAL ZAYIFLIKLAR
Ekonomistlerin analizlerine göre, büyüme oranlarındaki bu parlak tabloya rağmen Samsun ekonomisinde çözülmesi gereken kronik ve yapısal sorunlar varlığını koruyor. Bunların başında, kentin toplam üretim hacmindeki yerini değiştirememesi geliyor. Samsun, toplam GSYH değerine göre Türkiye genelinde 2004 yılında 18'inci sırada yer alırken, aradan geçen 20 yıllık sürenin ardından 2024 yılında da yine 18'inci sırada yer aldı. Şehir, toplam üretim hacminde üst liglere sıçrama yapamadı.
Benzer şekilde Samsun’un Türkiye GSYH’sinden aldığı pay da durağan bir seyir izledi. 2004 yılında ülke ekonomisinden %1,21 oranında pay alan Samsun, 2023 yılında bu payın %1,11'e kadar gerilemesine engel olamadı. 2024 yılında ise hafif bir toparlanma ile payını %1,15'e yükseltmiş olsa da, 20 yıl öncesinin hâlâ gerisinde kalmış durumda. Ayrıca, Samsun'un kişi başı milli gelirinin (11.253 dolar), Türkiye ortalamasının (15.325 dolar) %26,6 oranında altında seyretmeye devam etmesi, yerel üretimin katma değer düşüklüğünü açıkça hissettiriyor.
YATIRIM FIRSATLARI VE GELECEĞİ TEHDİT EDEN RİSKLER
Ortaya çıkan makroekonomik veriler, Samsun için hem yeni fırsat pencereleri aralıyor hem de yakın geleceğe dair ciddi tehditleri barındırıyor.
Ekonomistlerin gözünden fırsatlar ve tehditler şu şekilde sıralanıyor:
Büyüme momentumunun gücü (Fırsat): Samsun’un ulusal ortalamanın üzerinde seyreden büyüme hızı ve kişi başı gelir artış hızı, kenti yerli ve yabancı yatırımcılar için yeni bir çekim merkezi haline getirebilir. Karadeniz'in lojistik kapısı olan Samsun, bu momentumu yeşil ve dijital sanayi yatırımlarıyla birleştirerek kalıcı bir sıçrama yapma fırsatına sahip.
Hızlı reaksiyon kabiliyeti (Fırsat): Şehrin 2023'ten 2024'e geçişte hem genel payda hem de kişi başı oranlarda gösterdiği toparlanma eğilimi, yerel dinamiklerin dışsal şoklara karşı dirençli ve esnek olduğunu kanıtlıyor.
Beyin göçü ve nitelikli iş gücü kaybı (Tehdit): Kişi başına düşen gelirin Türkiye ortalamasının %26,6 oranında gerisinde kalması, nitelikli iş gücü ve eğitimli genç nüfusun daha yüksek refah sunan metropollere (İstanbul, Ankara, Kocaeli, Bursa vb.) göç etmesini tetikleyen en büyük tehdit olarak öne çıkıyor.
Kur ve enflasyon duyarlılığı (Tehdit): Verilerin ABD doları bazında olması, büyüme rakamlarının bir kısmının baskılanan döviz kuru ve iç piyasadaki enflasyonist fiyat hareketlerinden kaynaklanabileceğine işaret ediyor. Olası makroekonomik dalgalanmalar ve kur şokları, dolar bazındaki bu kazanımları hızla eritebilir.
Yerel orta gelir tuzağı (Tehdit): Kentin toplam GSYH büyüklüğünde 20 yıldır 18. sıraya adeta çakılıp kalması, yapısal bir tıkanıklığı sembolize ediyor. Eğer katma değeri yüksek, ileri teknolojiye dayalı sektörlere geçiş planlaması yapılamazsa şehir bu durağanlığa hapsolabilir ve alt sıralardan gelen dinamik illere yerini kaptırabilir.
