Gün Olur Asra Bedel Romanının 15 Temmuz Üzerinden Tahlili

Asırlık Gece Belgeseli

Türk ve Dünya edebiyatının en büyük romancılarından Cengiz Aytmatov’un 1980 yılında kaleme aldığı dönüm noktası eseri Gün Olur Asra Bedel, sadece Sovyet rejiminin baskıcı yapısını anlatan bir dönem romanı değildir.

Eser, insanı köklerinden kopararak köleleştiren evrensel bir mekanizmayı; yani mankurtlaştırma sürecini deşifre eden zamansız; yani tüm  zamanlarda geçerli bir sosyolojik aynadır. TRT 1 ekranlarında yayınlanan ve 15 Temmuz hain darbe girişimini resmi belgeler ile doğrudan tanıklıklar ışığında kronolojik olarak ekrana taşıyan Asırlık Gece belgeseli Aytmatov’un bu edebi dehasının modern dünyada nasıl dehşet verici bir gerçeğe dönüştüğünü gözler önüne sermektedir. Kurgusal bozkır efsaneleri ile Türkiye'nin yakın tarihinde yaşadığı en büyük ihanet gecesi yan yana getirildiğinde; hafızanın, iradenin ve ihanetin anatomisi sarsıcı bir netlikle ortaya çıkmaktadır.

1. Şiriden İdeolojik Hücreye: Modern Çağda Hafızanın Kırımı

Gün Olur Asra Bedel’deki eski bozkır efsanesine göre acımasız Juan-Juan kabilesi, esir aldıkları gençlerin saçlarını tamamen kazır, kafalarına ıslak deve derisi (şiri) sarar ve onları elleri ve ayakları bağlı olarak günler belki haftalarca kızgın güneşin altında bırakırdı. Kuruyan deri büzüşüp bir mengene gibi kafayı sıkıştırırken, içeri doğru büyüyen saçlar esire korkunç acılar verir ve hafızasını tamamen yok ederdi. Bu süreçten sağ çıkan genç, geçmişini, ailesini ve adını unutan, sadece efendisinin emirlerine itaat eden bir mankurt haline gelirdi.

Asırlık Gece belgeselinde deşifre edilen FETÖ’nün "mahrem yapılanma" sistemi, bu fiziksel işkencenin modern çağda psikolojik ve ideolojik yöntemlerle nasıl uygulandığını göstermektedir. Örgüte küçük yaşta alınan gençler; "ışık evleri", yurtlar ve gizli hücrelerde yoğun bir beyin yıkama ve robotlaştırma sürecine maruz bırakılmıştır. Bireyin ailesiyle, milli değerleriyle ve toplumla olan bağları yavaş yavaş koparılmıştır. Örgüt liderinin sahte kerametler/ illüzyonlar/ hezeyanlarla süslenmiş vaazları ve talimatları, tıpkı o kızgın deve derisi gibi gençlerin zihnini kuşatmış; sorgulama, muhakeme ve vicdan yeteneklerini tamamen yok etmiştir. Sonuçta ortaya çıkan figür, geçmişi ve milli bilinci silinmiş bir robot gibi kullanılabilen modern birer mankurt olmuştur.

2. Sabitcan’dan Akın Öztürk’e: Diplomalı Mankurtluk ve "Telsiz İnsanlar"

Romanın en önemli karakterlerinden biri olan Sabitcan, okumuş ve devlet kademesinde yüksek makamlara gelmiş bir bürokrattır. Halkını küçümser, kendini üstün bir "aydın" olarak görür ancak köklerinden tamamen kopmuştur. Sabitcan, köylülere gelecekte insanların kafasına telsizler/çipler takılacağını, yukarıdan gelen emirlerle herkesin robot gibi hareket edeceğini büyük bir "ilerleme" olarak överek anlatırken aslında emperyalizmin tüm insanlığı köleleştirecek hedefini ifşa etmektedir. Sabitcan, kendi isteğiyle sistemin ve gücün emrine giren gönüllü mankurtluğu simgeler.

Bu tipoloji, 15 Temmuz gecesi Akın Öztürk gibi general apoletli cuntacılarda vücut bulmuştur. Asırlık Gece belgeselinde işlendiği üzere; devletin en prestijli askeri akademilerinden mezun olmuş, orduları komuta edecek stratejik eğitime ve askeri akla sahip bu generaller, o gece hiçbir askeri vasfı olmayan sivil "örgüt yöneticileri” (imam kelimesini daha fazla kirletmelerine araç olmayalım) -Adil Öksüz, Kemal Batmaz vb.- karşısında el pençe divan durmuşlar; onlardan talimat almışlardır. Kendi akıllarını söküp atarak, Pensilvanya’dan gelen sinyallerle hareket eden birer "telsiz insana" dönüşmüşlerdir. Sabitcan’ın atalarının kutsal mezarlığı olan Ana-Beyit’in yıkılmasını meşru görmesi gibi, bu darbeci generaller de sözde bir "düzen" vizyonu adına milletin iradesini (Meclis'i) bombalayacak kadar ruhsuzlaşmışlardır.

3. Nayman Ana’nın Feryadı, Ömer Halisdemir ve Yediğey’in Direnişi

Efsanenin en trajik anı, oğlu Jolaman’ın mankurtlaştırıldığını gören acılı anne Nayman Ana’nın çırpınışıdır. Oğlunun arkasından "Senin baban Dönenbaye, adını hatırla!" diye haykırır. Nayman Ana, sadece biyolojik bir ebeveyn değil; toprağı, vatanı, dili ve bir milletin kolektif hafızasını temsil eder.

15 Temmuz gecesi Türk milletinin çıplak elleriyle tankların önüne geçmesi ve uçaklara karşı durması, modern birer Nayman Ana feryadıdır. Sokaklardaki bu çırpınış, o militanlara "Siz bu milletin evladısınız, sıktığınız silah kendi ananıza doğrultulmuştur, özünüzü hatırlayın!" çağrısıdır.

İşte bu kırılma anında, romandaki Yediğey Canbayev ile Şehit Ömer Halisdemir arasında muazzam bir ruhsal bağ kurulur. Yediğey, herkesin teslim olduğu bir anda tek başına dikilerek devletin mekanik gücüne (demir çemberine) karşı atalarının vasiyetini ve namusunu savunmuştur. Ömer Halisdemir de 15 Temmuz gecesi Özel Kuvvetler Komutanlığı’nı ele geçirmeye gelen Semih Terzi ve arkasındaki darbeci muhafız taburuna (modern demir çembere) karşı tek başına öne çıkmış; canı pahasına o hain çemberi yarmıştır. Ömer Halisdemir, yemine sadakatin, teslim olmamanın ve mankurtlaşma dalgasını göğsünden vuran milli vicdanın adıdır. Şehit olmasa belki 20/30 yıl daha yaşayacaktı; ancak Allah ona milletin hafızasında ve dualarında kıyamete kadar yaşayacak şerefli şehadeti nasip etti.

4. Anneyi Vuran Ok ve Masumların Bombalanması: İnkâr ve Pişmanlıksızlık

Mankurt Jolaman, efendisinin "Vur o kadını" emrini aldığında karşısındakinin annesi olduğunu idrak edemez. Gözünü kırpmadan okunu gerer ve öz annesini kalbinden vurur. Anne cansız şekilde yere düştüğünde bile Jolaman hiçbir şey hissetmez, kim olduğunu hatırlamaz ve bir pişmanlık yaşamaz. Boş gözlerle bakmaya ve deve sürüsünü gütmeye devam eder.

Asırlık Gece belgeselinde geniş yer bulan, Güvercinlik Üssü’nden kalkan helikopterlerden veya Akıncı Üssü'nden kalkan jetlerden silahsız sivil halkın üzerine göz kırpmadan ölüm yağdıran pilotların eylemi, bu sahnenin birebir izdüşümüdür. Tıpkı Jolaman gibi, o gece kendi halkına kurşun sıkan FETÖ militanları için de akıttıkları kanın insani bir anlamı kalmamıştır.

Daha da sarsıcı olanı, bu katliamların ardından mahkeme salonlarında sergilenen pişkinliktir. Darbecilerin üzerlerindeki net kamera görüntülerine, telsiz kayıtlarına ve somut delillere rağmen sergiledikleri buz gibi soğuk tavır ve sistematik inkâr taktikleri, mankurtlaşma sürecinin nihai aşamasıdır. Onlar işledikleri cinayetleri şahsi bir suç olarak görmezler; çünkü kendi iradeleri yoktur. Tıpkı pişmanlık duymadan devesini gütmeye devam eden Jolaman gibi, onlar da gerçeğin ve şehit yakınlarının feryatlarına karşı kör ve sağardır.

5. Tansıkbayev Kumpasları ve Adaletin Yok Edilişi

Aytmatov’un Cengiz Han’a Küsen Bulut kitabında detaylandırdığı acımasız KGB sorgu yargıcı Tansıkbayev, idealist bir öğretmen olan Abutalip’in suçsuz olduğunu bildiği halde, sırf rejime yaranmak ve rütbe almak için onun masum yazılarını birer "casusluk vesikası" gibi sunar.

Bu karakter, FETÖ’nün emniyet, yargı ve istihbarat organlarına sızarak Ergenekon, Balyoz, Askeri Casusluk gibi süreçlerde vatansever subaylara kumpas kuran, uydurma dijital deliller üreten üniformalı ve cübbeli militanların tam karşılığıdır. Mantık tamamen aynıdır: Ortada bir suç yoksa, örgütün büyümesi ve devleti ele geçirmesi için bir suç icat edilir. Kuddusi Okkır ve Ali Tatar gibi onurlu insanların trajedilerine zerre merhamet göstermeyen bu mekanizma, adaleti masumları öğüten bir mezbahaya çeviren modern Tansıkbayev'lerdir.

Sonuç: Gün Olur Asra Bedel

Cengiz Aytmatov, efsanenin sonunda Nayman Ana’nın ruhunun bir Dönenbay kuşuna dönüştüğünü ve gökyüzünde sonsuza kadar "Adını hatırla, baban Dönenbaye!" diye uçup durduğunu yazar.

Asırlık Gece belgeselinin de kanıtladığı üzere, 15 Temmuz hain darbe girişimi, insanlığın hafızasını ve bilincini bir tiranın emrine vermesinin ne kadar ölümcül sonuçlar doğurabileceğinin tarihsel bir vesikasıdır. Son günlerde Kuriş ve Kuytul örgütlerine yapılan operasyonları, yeni mankurtlaştırmaları önleme hamlesi olarak görmek gerekir.  Asırlık gece, aynı zamanda mankurtlaşma çemberinin nasıl kırılacağını da göstermiştir. Yediğey’in bozkırda arkadaşını gömmek için direndiği o tek gün nasıl koca bir yüzyıla bedel olduysa; Ömer Halisdemir’in, şehitlerin ve gazilerin o karanlık gecede sergilediği birkaç saatlik sarsılmaz direniş de Türkiye Cumhuriyeti'nin asırlık geleceğini kurtarmış ve "asra bedel" tarihi bir destana dönüşmüştür. Türk milleti, hürriyetini haykıran Dönenbay kuşu gibi, hafızasını ve bağımsızlığını koruma kararlılığını o gece tüm dünyaya ilan etmiştir.

Takdirde cimri; tekdirde cömert bir milletiz. Ancak şu takdir kesesinin ağzını Asırlık Gece dizi/ belgeseli için açmak şarttır. Dizi, TRT’nin bugüne kadar çıkardığı en iyi işlerden biridir. 

Dizinin  senaryosuna kaynaklık eden kitabın yazarı Doç.Dr. Hüseyin Aydın, belgesel/dizi Yapımcıları Eyüp Gökhan Özekin, Halis Cahit Kurutlu, Berk Özekin, Genel Koordinatör Muhammet Erkam Bülbül, Yönetmenler Cihan Sağlam, Ahmet Toklu ve dizide en ufak emeği  geçen herkes yürekten bir tebriği hak ediyor.

Şimdi size birkaç soru:

1. 12. Bölümü yayınlanan Asırlık Gece dizisinden haberiniz oldu mu? 2.  Asırlık Gece’yi izleyip izlenmesini tavsiye ettiniz mi?

3. Diziyi yayınlandığı gün ve saatte izleyemediyseniz YouTube’dan istediğiniz zaman izleyebileceğinizi biliyor musunuz?

4. Asırlık Gece dizisinde 15 Temmuz gecesinin gerçek görüntüleriyle desteklenmiş kaliteli hakikatten, hain fetöcülerin hakikaten rahatsız olup diziyi hedef aldıklarını biliyor musunuz?

5. Mahallenizin gençlerinin bu kalitede bir belgesel/dizi çekmesinden gurur duydunuz mu?

6. Cengiz Aytmatov’un Gün Olur Asra Bedel romanını okudunuz mu?  Not: istediğiniz sorudan başlayabilirsiniz.