26 ilde 35 binden fazla katılımcıyla gerçekleştirilen dev araştırma, Türkiye'de alkole başlama nedenlerinden endüstrinin gizli pazarlama stratejilerine kadar birçok çarpıcı gerçeği ve alkol bağımlılığının ülkeye olan 9 milyar dolarlık devasa faturasını gözler önüne serdi.
Türkiye Yeşilay Cemiyeti’nin "Sağlık Davranış Araştırması 2025" verilerine dayanarak hazırladığı rapor, Türkiye’deki alkol kullanım yaygınlığını; sağlık, sosyal ve ekonomik etkileri ile endüstriyel pazarlama stratejilerini bütüncül bir perspektifle analiz ediyor. 26 ilde yaşayan 15 yaş ve üzeri 35 bin 292 katılımcı ile bilgisayar destekli yüz yüze görüşme yöntemiyle gerçekleştirilen araştırmaya göre, Türkiye'de genel alkol kullanım yaygınlığı stabil seyrediyor. Katılımcıların yüzde 20,8'i yaşam boyu en az bir kez alkol kullandığını belirtirken, son 12 ayda alkol kullanım oranı yüzde 11,4, son 30 günde ise yüzde 7,1 olarak kayıtlara geçti.
Alkole başlama yaşı 19,4: En büyük etken arkadaş çevresi
Raporda yer alan bulgular, alkol kullanımıyla erken yaşlarda ve sosyal çevre vasıtasıyla tanışıldığını ortaya koyuyor. İlk alkol kullanım yaş ortalamasının 19,4 olarak saptandığı araştırmada, katılımcıların yarısının 18 yaşında veya daha önce alkolü deneyimlediği belirlendi. Alkole başlama nedenlerinde ilk sırayı yüzde 48,8 ile arkadaş etkisi alırken, bu sıralamayı yüzde 45,4 ile eğlence ve yüzde 43,6 ile merak faktörleri takip ediyor. İlk kullanım yaşının erkeklerde kadınlara oranla, hiç evlenmemiş bireylerde ise diğer gruplara göre daha düşük seyretmesi dikkat çekiyor.
Tüketimde ev ortamı ve bira ilk sırada
Katılımcıların tüketim alışkanlıkları incelendiğinde, son 30 gün içinde alkol kullananların yüzde 58,3'ünün en sık ev ortamında tüketim yaptığı görüldü. En sık tercih edilen içki türü yüzde 53,5 ile bira olurken; bunu yüzde 19,8 ile rakı, yüzde 10,4 ile viski, yüzde 5,5 ile şarap ve yüzde 3,9 ile votka izledi. Vatandaşların alkol temininde öncelikli kaynakları ise yüzde 41,6 ile tekel bayileri ve yüzde 24,3 ile süpermarketler oldu.
Satış ve reklam yasaklarına toplumsal destek tam
Araştırma, alkol kontrol politikalarına yönelik toplumsal desteğin oldukça yüksek olduğunu kanıtladı. Öğrenci yurtları, kafe ve spor kulüplerinde alkol satışı yapılmasına yönelik yasağa verilen destek yüzde 72,4'e ulaştı. Bunun yanı sıra, saat 22.00 ile 06.00 arasındaki satış yasağı yüzde 61,7; alkol reklamı ve kampanyalarına yönelik yasaklar ise yüzde 65,9 oranında toplum tarafından destekleniyor.
Yılda 2,6 milyon ölüm ve 9 milyar dolarlık devasa maliyet
Alkol kullanımının küresel ve ulusal çaptaki zararları raporda rakamlarla ifade edildi. Dünya genelinde her yıl 2,6 milyon insanın alkol sebebiyle hayatını kaybettiği belirtilirken, alkolün 200’den fazla hastalık ve kanser türüyle doğrudan ilişkili olduğu hatırlatıldı. Türkiye'de alkol bağımlılığının getirdiği ekonomik maliyetin yaklaşık 9 milyar doları bulduğuna dikkat çekilirken; trafik kazaları, şiddet vakaları ve adli olaylar alkolün başlıca toplumsal tahribatları olarak sıralandı.
Alkol endüstrisinden gençlere "örtülü" tuzak
Raporda, alkol üreticilerinin yasal reklam yasaklarını delmek adına uyguladığı "örtülü reklam" stratejilerine de geniş yer verildi. Sloganlar, özel renk kodları ve dijital etkileyiciler (influencer) aracılığıyla alkol tüketiminin normalleştirilmeye çalışıldığı aktarıldı. Özellikle genç kuşakların ilgisini çekebilmek adına LED ışıklı şişelerin, sınırlı üretim serilerinin ve meşrubatı andıran ambalaj tasarımlarının piyasaya sürüldüğü vurgulanarak ebeveynler ve yetkililer uyarıldı.
