Fazlur Rahman ve Tarihselciliğin Eleştirel Portresi

Rahman'ın İslam ve Modernite (Islam and Modernity) adlı başyapıtında formüle ettiği hermenetik (yorum bilgisi) yöntem, tamamen metnin "tarihsel bağlamı" ile "bugünkü değeri" arasındaki ilişki üzerine kuruludur. Bu formül iki temel hareketten oluşur. İlk adım olarak ayetlerin indiği 7. yüzyıl Hicaz toplumunun sosyo-ekonomik, kültürel ve siyasi şartlarını inceleyerek, o somut hükmün arkasındaki ahlaki-ilkesel özü (ratio legis / illeti) bulup çıkarmayı savunur. İkinci adım olarak: O tarihsel ortamdan soyutlanan "genel ilkeyi" alıp, bugünün modern dünyasının şartlarına göre yeniden somutlaştırmak ve çağa uygun yeni hukuki/sosyal kurallar üretmek olarak açıklanır. Temel söylemine baktığımızda Kur'an'a yönelik anlayış ve tanımının, Allah'ın tarih içerisinde cereyan eden durumlara peygamberin zihni vasıtasıyla verdiği cevaplardır. (...) Cereyan eden toplumsal değişmeyi gözlerimizi kapayarak görmezlikten gelip, hâlâ Kur'an'ın kurallarını lafzi manası ile uygulamakta ısrar etmek, Kur'an'ın toplumsal ve ahlaki gayelerini kasten yok etmektir. Şeklinde bir rasyonalist reform arayışında olduğu söylenebilir. Kur'an'daki toplumsal ve hukuki hükümleri (muamelat) o dönemin şartlarına bağlı geçici birer "kabuk", bu hükümlerin hedeflediği ahlaki adaleti ise evrensel birer "öz" olarak görür. Neyin "öz" (evrensel ilke), neyin "kabuk" (tarihsel form) olduğuna kim, hangi nesnel kriterle karar verecektir? Bu yöntem, yorumcunun kendi ideolojik, siyasi veya modern eğilimlerini "Kur'an'ın asıl amacı" diyerek metne dayatmasına (eisegesis) kapı aralar.

YAZININ DEVAMI İÇİN TIKLAYINIZ