Malatya'da 1945 yılında yapımına başlanan ve 1947 yılında tamamlanarak açılan Atatürk Anıtı, taşıdığı sanatsal üslup ile kentin muhafazakâr toplumsal yapısı arasındaki gerilimin odağında yer almayı sürdürüyor.
Heykeltıraş Hakkı Atamulu imzası taşıyan ve halktan toplanan 130 bin liralık bağışla inşa edilen anıt, Atatürk'ün cumhuriyeti Türk gençliğine emanet etmesini simgeliyor.
Ancak anıtta Atatürk'ün yanında Türk bayrağı tutan ve gençliği temsil eden erkek atlet figürünün çıplak tasvir edilmesi, açıldığı ilk günden bu yana tartışmaların fitilini ateşliyor.
Teşhir tepkisine çınar yapraklı önlem
Anıtın 1947'deki açılışının ardından, özellikle kadın vatandaşlar tarafından çıplak figüre yönelik "Ayıp, edep yeri görünüyor" şeklinde tepkiler yükseldi.
Dönemin mülki idaresi tarafından verilen kararla, heykelin cinsel organ bölgesine bronz bir çınar yaprağı monte edilerek müdahalede bulunuldu.
Yapılan bu düzenlemeye rağmen kamuoyunda "Çıplak heykel" olarak anılmaya başlayan yapı, ilerleyen yıllarda giydirme ve kaldırma taleplerinin hedefi olmaktan kurtulamadı.
Şort dikme teklifinden mahkeme kapılarına
Geniş katılımlı resmî törenlerin anıt önünde gerçekleştirilmesi rahatsızlıkları tırmandırırken, tartışma periyodik aralıklarla ulusal gündeme taşındı. Siyasetçilerin ve yerel sivil toplum kuruluşlarının "Bizi temsil etmiyor" açıklamalarının yanı sıra yerel bir terzinin heykele ölçü alarak şort ve pantolon dikme girişimi basında geniş yankı buldu.
Süreç, bir grup avukatın "Halkın ahlaki değerlerine zıt" olduğu iddiasıyla heykelin kaldırılması için konuyu yargıya ve Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu'na taşımasına kadar vardı.
Koruma kurulu kararı ve Cumhuriyet mirası
Kaldırma ve giydirme girişimleri, tescilli kültür varlıklarını koruma mevzuatına takılırken resmî makamlar heykelin özgün yapısının korunması yönünde kararlar bildirdi. Anıtı savunan kesimler ve sanat tarihçileri, yapının Antik Yunan ve Klasik heykel sanatındaki güç ile dinamizm sembolizmini taşıdığını, aynı zamanda Cumhuriyet dönemi heykeltıraşlığının önemli bir örneği olduğunu belirtiyor.
Açılışından bu yana geçen 79 yıla rağmen Malatya Atatürk Anıtı, Türkiye'de Cumhuriyet dönemi kamusal sanat anlayışı ile yerel muhafazakâr değerlerin çatıştığı sembol olarak tartışılmaya devam ediyor.
