Gaziantep’te Bir Dulkadiroğlu Eseri: Alaüddevle Camisi

Huzur ve sükûnetin hâkim olduğu camiler, sadece ibadet edilen mekânlar değil, aynı zamanda toplumların birlik ve beraberliğinin bir simgesidir. Bu doğrultuda, Anadolu’nun her köşesinde Malazgirt Savaşı sonrası Türklerin Anadolu’yu yurt edinmeleriyle inşa ettirdikleri camilerle karşılaşıyoruz. Hangi ilimize gitsek, tarihten bugüne bir miras camiye rastlamamız son derece tabiidir. Zira ecdadımızın bizlere miras bıraktığı medeniyet, aynı zamanda bir cami medeniyetidir. Ülkemizin her köşesi buram buram tarih kokan camilerle doludur. Bu camilerin birçoğuna girdiğimizde, tarihin o dönemine yolculuk yapma fırsatı elde ederiz. Anadolu’nun tapusu niteliğindeki bu camiler, tarihten hatıralar barındırır.

Bu girizgâhtan sonra sizi, tarihte önemli bir yeri olan medeniyetler, kültürler ve gastronomi şehri Gaziantep’e götürmek istiyorum. Birçok medeniyetten izler taşıyan Gaziantep’te, Dulkadiroğulları döneminden kalma bir cami bulunmaktadır. 6 Şubat depremi sonrası gördüğü restorasyonla yeniden ibadete açılan bu caminin adı Alaüddevle Camisi’dir. Bu camide kalabalık bir cemaate iştirak ederek cuma namazı kılmak nasip oldu. Caminin iç dizaynı ve mimarisi beni oldukça etkiledi.

Gaziantep şehir merkezinde, tarihi Uzun Çarşı’nın batısında, Eski Saray Caddesi üzerinde yer alan ve halk arasında Ali Dola Camisi olarak anılan Alaüddevle Camisi, görkemli bir yapıdır. Meşhur seyyahımız Evliya Çelebi, Seyahatnâme adlı eserinde bu camiyle ilgili verdiği bilgilere göre, yapı Dulkadiroğulları Beyliği’nin son beyi Alaüddevle Bozkurt Bey tarafından 1479–1515 yılları arasında yaptırılmıştır. Kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte, Alaüddevle’nin 1515 yılında vefat ettiği dikkate alındığında caminin bu tarihten önce inşa ettirildiği anlaşılmaktadır. Hepimizin bildiği gibi Kahramanmaraş bölgesinde hüküm süren Dulkadiroğulları, Gaziantep’i hâkimiyetleri altına aldıkları dönemde böylesi göz kamaştıran görkemli bir cami inşa ettirmiştir.

Caminin mimarı Ermeni asıllı Armenek, ustabaşısı ise Gaziantep’te başka önemli yapıları da inşa etmiş olan Kirkor Usta’dır. Hristiyan sanatında görülen, kemer içindeki küçük sütunlu pencere ve üzerinde yuvarlak bir pencereden oluşan sistemin bu camide de uygulandığı görülmektedir. Caminin mihrabının üçgen bir alınlık içine alınması da yine kiliselerden alınma bir özelliktir. Ayrıca yan duvar pencerelerinin etraf silmelerinin büyük ebatta yapılmış olması ve içerideki mihrap süslemeleri, barok sanatının özelliklerini ihtiva etmektedir.

Caminin günümüze ulaşabilen en önemli orijinal kısımları minaresi ile avlu döşemeleridir. Silindir gövdeli minarede zencirek motifli kuşak, şerefe korkuluklarında ise sağır nişler biçimindeki taş levhalar dikkati çekmektedir. Avlu döşemelerinde siyah-beyaz taş dizileriyle iç içe dikdörtgenler meydana getirilmiş, cümle kapısı önünde de kırmızı mermer ve siyah taşlar kullanılmıştır. Son cemaat yeri bulunmayan binanın, tromplarla geçişi sağlanan tek kubbesinin çapı yaklaşık 15,30 metredir. Minare ile cami arasında küçük bir aralık mevcuttur.

Harap duruma gelen cami, beş yıl süren imece usulü çalışmalarla, her mahalle halkının birer gün çalışması sonucu giriş yüzü siyah ve beyaz taşlardan oluşan tek kubbeli hâliyle yeniden yapılmış ve 1901 yılında tekrar ibadete açılmıştır. Caminin içinde bulunan istiridye kabuğu nişli mihrap ile minber ve vaaz kürsüsü de bu dönemde yenilenmiştir.

Osmanlı Padişahı II. Bayezid’in kayınpederi, Yavuz Sultan Selim’in öz annesi Ayşe Hatun’un babası olan Sultan Alaüddevle Bozkurt Bey; dolayısıyla Yavuz Sultan Selim’in dedesi ve bir Türkmen beyliği olan Dulkadiroğulları Beyliği’nin son hükümdarıdır.

Caminin ilk yapılış tarihine baktığımızda, 500 yıllık bir eser olduğu görülmektedir. Gaziantep’in eski tarihi çarşıları arasında görkemiyle ayakta duran ve 130 yıl önce halkın gayretleriyle yeniden inşa edilen Alaüddevle Camisi’nde duyduğum huzur bir başkaydı. Cami kültürüyle yoğrulan ülkemizin önemli bir eserini daha yakından görmeyi nasip eden Rabbime hamdü senalar olsun.

Önder Güzelarslan