Songül KARAMAN

Giriş Tarihi : 18-08-2025 17:45

Mevlevî Terimleri- 1

SEMA MERASİMİ TERİMLERİ

Mevlevilik ,tasavvuf çizgisinde kendine özgü adap ve Erkan kuralları ile gelişmiş manevi bir yol ve yaşam biçimidir.Adap ve erkân uygulamasına dayalı ilkeleri ile nefis terbiyesini ve insanın gelişimini hedeflemektedir.Mevlevilik kültüründe edepten ileri gelen terimler kullanılmış ve kendine özgü bir yer edinmiştir.

*Semâ: Arapça, dinleme, işitme, anlamına bir kelime. Dinlenen ilahinin veya bir müziğin etkisiyle coşup dönme. Semâ’ın pek çok çeşidi vardır. Genel anlamıyla semâ, Hak’tan gelen ve insanları Hakk’a çağıran bir mesajdır.

*Semahane: Semâ yapılan yere semahane denir. Burası daire şeklindedir. Döşemesi, ayağı incitmeyecek düz tahtalarla döşelidir.

*Sema-Zen: Farsça, sema vuran, yani sema eden, demektir. Sema eden dervişlere, sema-zen denir.

*Sema–Zen Başı: Mevlevi ayini sırasında, sema’hane’de dolaşıp, sema’ edenlerin birbirine çarpmamalarını ve düzeni bozmamalarını sağlayan dede’ye, “sema-zen başı” denir.

*Semâ Dedesi: Yeni müridlere semâ’ı öğretecek tecrübeli, kıdemli kişiye, “semâ dedesi” denirdi. Semâ dedesi, semâ öğretmeniydi.

*Semâ'a Girmek: Mevlevîlikte, ayakta yapılan deverana iştirak etmek için kullanılan bir tâbirdir.

*Semâ Çıkarmak: Mevlevîlik tâbiri. Semazenbaşı, yeni dervişe (can) nasıl semâ yapılacağını öğretir ki, buna semâ çıkartmak denir. Semâ’a, meşk tahtası denilen ve ortasında çivi bulunan dört köşe bir tahta üzerinde başlanırdı.

*Semâ-ı Râh: Mevlevi tâbiridir. Kelime Farsça’da yol semâ’ı demektir. Yolda yapılan semâ’a denir.

*Sema Meşki: Meşk; örnek, iyi yazı anlamında Arapça bir kelime. Ders, musikide bir parçayı öğretmek, örnek bir yazı alıp ona bakıp aynısını yazmaya çalışmak, yani örneği taklid yolu ile öğrenmek mânâlarına gelir.

*Sema Tahtası: Mevlevîlikte yeni dervişlerin, semâ’ı meşkettikleri, ortasında çivi bulunan, dört köşe, ceviz veya ıhlamur ağacından bir tahta.

*Sema Tekbiri: Şeyh tarafından sikkenin yeni müridin başına, tekbirle giydirilmesi. Mevlevîliğin önemli âdetlerinden biri idi. Yeni mürid, mutfak işi ve meşkle meşgul olurdu.

*Çivi Tutmak: Mevlevi dervişi sema ederken, dönmekte olduğu yeri terketmez, bu noktada sabit kalarak deveran (dönme)'a devam ederse, buna çivi tutmak denir. Bunu başaran dervişe de, çivisi sağlam denir.

*Devr-i Veledî (Sultan Veled Devri ): Semâ’ etmeye başlamadan önce semâzenlerin semâhânede, şeyh efendiyi takiben, şeyh makâmında birbirini selâmlayarak üç kere yaptığı devrin adıdır.

*Direk: Mevlevî tabiridir. Sol ayağa direk denir. Derviş semada dönerken sol ayağı sabit, sağ ayak da onun etrafında tur atar. Sağ ayak, sol ayağı döndürdüğü için “çark” olarak anılır.

*Direkte Durmak : Mukabele esnasında, bir mazereti nedeniyle semaya girmeyen derviş, sırtını bir direğe bağlayıp ayakta dururdu. Bu şekildeki dervişe Mevlevîler, direkte duruyor derlerdi. Semanın yarısında yorulanlar da, hırkalarını giyip direkte dururlardı. Bazan direkte beklemede olanlar, dördüncü selamdan sonra şevke gelerek, şeyh postunun önünden geçer, hırkalarını çıkarmadan sema’ya katılırlardı.

*Direk Tutmak : Sema sırasında, olduğu yerde dönüp bir noktada sabit kalma pozisyonuna, direk tutma denir.

*Garipler Semâ'ı:Mevlevîlerce ihyâ geceleri yapılan mukâbeleden sonra vecde doymamış olanlar herkes semâhâneden çıktıktan ve kandiller dinlendirildikten sonra semâhânede hırkalarıyla on sekiz çark atarak semâ’ ederler. Bu semâ’ yalnız türbenin ışıklarının aydınlığı altında yarı loş bir dekor içinde yapıldığından ‘garibler semâ’ı’ diye anılır.

*Kol Açmak: Mevlevî terimidir. Mevlevî dervişleri sema ederken, sağ el yukarı, sol el aşağı gelmek üzere, kollarını açarlar. Buna kol açmak denir. Hak’tan aldığımızı halka veririz, demektir.

*Köçek -Kûçek: Farsça, küçük demektir. Sema eden genç delikanlılara kûçek (veya köçek) denir.

*Meşk Tahtası : Mevlevi tabiri, “semâ tahtası” da denir. Sema’a yeni başlayanlar, bunun üzerinde alışma çalışmaları yapar. Derviş, Semazen Dede’nin kontrolü altında, ayağının baş parmağını geçirmeye mahsus bir çivi bulunan bu cilâlı tahta üzerinde, uzun süre sema alıştırması (meşk) yapar. Bu uygulamalarda başarılı olduğu, dede tarafından onaylanınca, semahanede semâ yapmasına izin verilir.

*Selâm Başı: Mevlevi tâbiridir. Mevlevi âyinleri dört selâm, yani dört fasıldan ibarettir. Bir faslın bitmesine, “selâm başı” denir.

Sema’zen başı, sema’ı iyi yapanlardan olurdu. Sema’zen başı, sema’ sırasında, hırka giyerdi. Yeni başlayanlara (mübtedîlere) sema’ usûlünü, o öğretirdi.

Ser-Kudûmî: Mevlevî tabiri olup, kudüm çalan (Kudum-zen) larm başına, “Ser-Kudûmî” denir. Mevlevî ayinini idare eden kişi. Bu görevi yapanlar, Mevlevî erkanına dahildir.

*Tennure Açmak : Mevlevî tabiridir. Sema etmek anlamında kullanılır. Malûm olduğu üzere, mevlevîler sema ederken tennureleri yerden biraz yukarı kalkar. Bu yüzden sema etmeye, tennure açmak tabiri kullanılır.

*Tennure Çarpmak: Mevlevî tâbiridir. Semazenlerin, sema ederken eteklerinin birbirine dokunmasıdır.

Tennureye Sâlâ : Mevlevî tabiridir. Zikr (daha doğrusu sema) töreninin yapılacağı gün, dışmeydancının, canların bulunduğu hücreleri dolaşarak tennure giymelerini bildirmesine “tennureye sala” denirdi.

*Tennure Söndürmek : Mevlevî tâbiridir. Tennurenin eteklerinin fazla açılmaması için, düşük sür’atle dönmeye tennure söndürmek denir.

*Hırka -Berendâz: "Hırka atmak "anlamındaki bu tâbir semâ sırasında, mürîdin, vecd galebesi sonucu sırtındaki hırkayı atması, sembolik olarak varlıktan soyulmasını ifade eder. Buna ‘tarh-ı hırka’ veya ‘remy-i hırka’ da denir.

*Aynül-Cem : Mevlevî tarikatında şeyh ve dervişlerle, muhiblerin, âyin okunurken, kalkıp kol açmaksızın sema etmeleri.

ETİKETLER: Mevlevî Terimleri- 1

NELER SÖYLENDİ?

Website Yorumları

Songül KARAMAN

DİĞER YAZILARI Dergah-ı Mevlânada Ahilik Geleneği BEKLER KABEM Anadoluda Yaşamış Mutasavvıflar Aile İçi İletişimde 10 Altın Kural Mahalle Kültürü Bitiyor Mu Zamanımızı Nasıl İyi Yönetiriz -2 Zamanımızı Nasıl İyi Yönetiriz -1 ALLAH DER Evlerde Bereketi Çoğaltmak İçin Neler Yapılmalıdır-2 Evlerde Bereketi Çoğaltmak İçin Neler Yapılmalıdır -1 Geçmişten Günümüze Ramazan Gelenekler Oruç İbadetinin Faydaları İSLAM Oruç İle İlgili Hadis-İ Şerifler Vuslat Kapısı Ramazan-I Şerifi Güzel Karşılamak Hoşgeldin Ya Resül Bir Yağmur YA RAB Mevlâna Gibi Zikrin Beyindeki Gücü Ümmet Bilincini Canlandırmak Her Güne Bir İyilik Sığdırabilmek Her Şey Seninle Mümkün MEVLEVÎ TERİMLERİ -5 MEVLEVÎ TERİMLERİ -4 Mevlevî Terimlerî -3 Mevlevî terimleri--2 Osmanlı Dönemi Mezar Taşları-4 Osmanlı Dönemi Mezar Taşları-3 Osmanlı Dönemi Mezar Taşları-2 Osmanlı Dönemi Mezar Taşları-1 Evleri Maneviyatla Süslemeli Hayatımızda Değişimi Nasıl Yönetiriz Konyadır Bu Şehir İş Hayatında Etkili İletişim Stratejileri -2 İş Hayatında Etkili İletişim Stratejileri -1 Mevlâna Hazretlerini Anlamak Konya da Ramazan Bayramı Esmaül Hüsna Ramazan-I Şerif Ayı Biterken Ne Olursan Yine Gel Kuran’ı Kerime Hürmek Göstermek Esma-Ül Hüsna Kendi Kültürümüze Sahip Çıkmak Güzellik Kavramının Maddi Ve Manevi Boyutları Konya evliyaları Ateşbaz-ı veli hazretleri Mevlevilik Kültüründe Semazen Kıyafetlerinde Ki Manalar-2 Semazen Kıyafetlerinde Ki Manalar-1 Hobilerle Hayatınızı Renklendirin İdeal Hayat Rehberi -2 İdeal Hayat Rehberi -1 Çocuklarda Motivasyon Çalışmaları Konyalısın Etliekmek Şimdi Tam Zamanı Alışkanlık Nasıl Kazanılır DERGAH-I MEVLÂNA DA Yeni Eğitim ve Öğretim Yılına Hazırlık Çalışmaları -1 Hayatımızda Değişimi Nasıl Yönetiriz İdealindeki Meslek Hangisi Bilinç Altının Gücü Akışta Kalmak ve Anı Yakalamak Yaz Tatilinde Çocuklar İçin Aktiviteler İlgi Alanlarınızı 10 Adımda Keşfedin Günümüz Sorunlarından İletişimsizlik Eski Sokaklar da Eskimeyen Mutluluklar Sen Yola Çık Yol Sana Görünür-2 Sen Yola Çık Yol Sana Görünür -1 Kaçırma Sahurları Ramazan-I Şerif Sevinci Mevlâna Türbesinde Ki 4 Kapının Taşıdığı Manalar Zamanımızı Nasıl İyi Yönetiriz-2 Zamanımızı Nasıl İyi Yönetiriz -1 Kişisel Gelişim İçin Pratik Öneriler Türk Kültürü Pozitif Düşünce Başarı Getiriyor Dini Değerlerin Sosyal Hayatımıza Katkıları İslâma Hizmet İçin Neler Yapabiliriz Maneviyat Yolculuğu Kuşak Çatışması -4 Kuşak Çatışması -3 Kuşak Çatışması -2 Kuşak Çatışması -1 İletişim Becerileri -3 İletişim Becerileri -2 İletişim Becerileri-1 Engelsiz İletişim-1 İletişime Ne Kadar Sevgi Katıyoruz Ramazan-I Şerif Ayının Önemi-3 Türk Sofra Adabı-1 Ramazan-I Şerif Ayının Önemi-3 Ramazan-ı Şerif Çelikten Bir İrade Dedem Hacı Rıza Yiğit Ramazan-I Şerif Ayının Önemi-2 Ramazanı-I Şerif Ayının Önemi -1 Hoşgeldin Şehr-İ Ramazan Sanal Dünya -3 SANAL DÜNYA -2 Sanal Dünya İyilik Evrenseldir Tek Yürek Olabilmek Horasan Erenleri Konya Da Şivlilik ve Fener Alayı Geleneği Devam Ediyor Dini Değerlerin Sosyal Hayatımıza Katkıları Yeni Yılda Yeni Başlangıçlar Sanal Âlemde Kaybettiklerimiz Mevlâna Hazretlerini Anlamak Konya Da Kış Akşamlarının Gelenelsel Lezzetleri -2 Konya’da Kış Akşamlarının Gelenelsel Lezzetleri -1 Elveda Medine Güzel İnsan Olabilmek Sende Beni Sev Allah'ım Elhamdülillah İlk Türk –İslam Devletlerine Ait Eserler Türk İslam Mimarisinde Dini Yapılar -2 Türk İslam Mimarisinde Dini Yapılar -1 Medine’ye yol görünür Medine’ye Yol Görünür Yüce Mevlâm Gel Güzel Nebi Kurban Bayramı Osmanlı Dönemi Güzel Gelenekleri-2 Osmanlı Dönemi Güzel Gelenekleri-1 Günümüzde Özlediğimiz Değerler-2 Günümüzde Özlediğimiz Değerler-1 İletişimde Verimli Olabilmek Vatan Sevgisi Kutsaldır Sahur Bereketi Anadolunun Sultanları -5 Anadolunun Sultanları -4 Anadolunun Sultanları-3 Anadolunun Sultanları-3 Anadolunun Sultanları-2 Anadolunun sultanları -1 Hz Mevlâna Nın Yedi Öğüdünde Ki Manalar-2 Hz Mevlâna Nın Yedi Öğüdünde Ki Manalar-2 Hz Mevlâna Nın Yedi Öğüdünde Ki Manalar-1 Konya’nın Simgelerinden Alâeddin Tepesi Mevlâna Diyarında Sosyal Psikoloji Bizi Nasıl Yönetiyor -3 Sosyal Psikoloji Bizi Nasıl Yönetiyor -2 Sosyal Psikoloji Bizi Nasıl Yönetiyor -1 Atasözlerimize Bakışımız Zamanı Yakalamak Siyaset Ve İletişim Hayata Dair Güzel Notlar Kişisel Gelişim Yolculuğu -2 KİŞİSEL GELİŞİM YOLCULUĞU -1 Beden Dili Ne Demektir ?-2 Beden Dili Ne Demektir ?-1 Üç Ayları Allah C.C Rızasına Uygun Yaşamak -2 Üç Ayları Allah C.C Rızasına Uygun Yaşamak -1 Okumak Yaşamaktır Manevi Temizlik İçin İstiğfar Etmek Kuran’ı Kerime Hürmek Göstermek Hoşgörü Köprüsü Duanın Psikolojiye Etkileri Dini Değerlerin Sosyal Hayatımıza Katkıları Ak Parti Etliekmek Birazda Konya Demek Geçilmez Ki Yolların Çanakkale! Türk Evladı Allah İle Uyan da Gel İnsanoğlu Tevhiddir Yolların Başı Efendim Hoşgeldin Şehri Ramazan Gel Rabbinin Kapısına Hz Amine Dualarda Sevdim Kadın Demek Secdem Vakti Seher Hak Sevgisi Vatanımsın Türkiye’m Affeyle Allah’ım Dünya Hanesi 15 Temmuz Vatan Destanı Durmadan Oku Besmele Mübarek Dağlar Mutluluk İmanda Saklı Minareler Kadir Gecesi Dünya Kaçırma Sahurları İftar Neşesi Bizim Diyar Şehitler Sonsuz Gibidir Anadolum Türkiyem Yaşar Kullar Toprak İle Huzur-u Mevlâna Haktan Emir Gelmeyince Bayrağım Geçilmez ki Yolların Çanakkale Hakkı Bil İnsanoğlu Kadın Demek Bayrağım Yollardayım Dua Akşamlar Savaşın Çocukları Yağmur Asker mi Oldun Uzun Zamandır Misafirsin Bu Dünyada Esma'ül Hüsna Namaza Davet Ağlıyorsun Ey Kudüs! Gurbet Türküsü Allah Sevgisi Şehr-i Medine Yolculuk Bu vatan Ezanlar Selâm Ederiz Efendim İmanın Şartı İmandandır Yolumuz Bilemedin Geldim Mevlânam Cuma Bayramı Ana Duası Dualarda Sevdim Münacat Tesbihin Dilinden Salavatla Andım Seni Elhamdülillah Allahım Kâbe’de Olsam Besmele Namaz Hoşgeldin Şehr-İ Ramazan Sendendir Yarabbi Seher Vakti Yunus Emre Misali Hicret Söyle Kalbim Durmuyor Ki Saatler Bir Başkadır Konya İşte Yine Geldim Sana Adım Toprak İstanbul Selâm Olsun Mevlânam Bırak Gitsin Zamanı Yalancıymışsın Sen Dünya