İlk Abbasi Halifesi Ebû’l-Abbas Es-Seffah

Uğur UTKAN

25-09-2025 15:47

Hz. Muhammed'in amcası Hz. Abbas'ın soyundan gelen ve Emevi idaresine karşı başlatılan ihtilalin yöneticilerinden İmam Muhammed bin Ali'nin oğlu olan Ebû’l-Abbas Es-Seffah, 747’de ağabeyi İmam İbrahim’in Abbasi İhtilali esnasında Emevi yönetimi tarafından tutuklanmasından sonra Abbasi ailesinin yeni lideri oldu ve Horasanlılar tarafından 749’da halife ilan edildi. Ancak makamının tüm İslâm alemi nezdinde kesinleşmesi 750’de son Emevi halifesi II. Mervan'ın ihtilalciler tarafından öldürülmesiyle mümkün olup Emevilerin yıkılışı ve Abbasilerin kuruluşuyla mümkün olabilmiş, 750-754 yılları arasında Abbasi hilafetinin başında olmuştur.

 

Ebû’l-Abbas’ın 750’de İslâm dünyasının halifesi olmasını sağlayan ihtilali tetikleyen sebep, Emevilerin gerek Arap olmayan Müslümanlara dönük “mevali” politikaları ve Müslüman olmayan tebaaya dönük “zımni” politikalarından ötürü gördükleri tepki sebebiyle meşruiyet kaybına uğramalarıydı. Şiiler, 680’de yaşanan Kerbelâ Hadisesinden sonra Emevî rejimine karşı sert bir muhalefet yürütmekteydiler. Hakeza “mevali” politikalarına maruz kalan Arap olmayan Müslümanlar ve “zımni” politikalarına maruz kalan gayrimüslimler de işin cabasıydı. Kabile kavgaları ve hanedanın iç çatışmaları ise devleti zayıflatıyor, etkisiz yöneticiler ise bu çöküşü hızlandırıyordu. İşte bu ortamda, Hz. Muhammed'in amcası Hz. Abbas'ın soyundan gelen Abbâsîler, gizli teşkilat ve etkili propaganda ile hoşnutsuz kitleleri topladı. Horasan'da yükselen hareket, Emevîleri bir halk devrimine dönüşen ihtilalle devirdi ve 750’de gerçekleşen bu ihtilâl, tarihe “Abbâsî İhtilâli” olarak tarihe geçti.

 

Ebû’l-Abbas 750’de resmen halife olduğunda henüz ülkede tam bir hakimiyet kuramayan Abbasilere karşı Irak'taki eski Emevî valisi İbn Hübeyre uzun süre dirense de sonunda teslim oldu ancak idam cezasına çarptırıldı. Suriye ve el-Cezire'de Emevî taraftarlarının ayaklanmaları bastırıldı. Basra, Fars ve Sind'deki hareketler de kısa sürede kontrol altına alındı. Dolayısıyla Ebû’l-Abbas dönemini, Abbâsîler için yalnızca iktidarı devralma süreci olmakla kalmayıp aynı zamanda iktidarı pekiştirme süreci olarak değerlendirmek imkân dahilindedir.

 

İslam dünyasındaki bu hengameyi fırsat belleyen Çinliler, hem topraklarını batıya doğru genişletmek hem de Budizm'i yaymak emelleri güderek Batı Türkistan'a doğru ilerlemeye başladılar. Çin ordusunun giderek Maveraünnehir’e doğru yaklaşması karşısında bu tehlikeyi durdurmak adına Abbâsî rejimi, Ziyad bin Salih'i görevlendirdi. Talas'ta başlayıp günlerce süren savaşın ilk zamanlarında üstünlük Çinlilerde olmasına rağmen kritik bir anda Çinlilerin beklemediği bir kırılma yaşandı. Abbâsî ordusundaki Horasan asıllı Türk soydaşlarını gören Çin saflarında paralı asker olan Türk kuvvetleri saf değiştirince Abbâsîler her mevzide üstünlüğü ele aldı ve Çinlilere karşı taarruza geçti. Zor durumda kalan Çinliler pes edince savaş Abbâsîlerce kazanılmış oldu. 751’de gerçekleşip Abbâsilerin zaferiyle sonuçlanan Talas Savaşı, Türk-Arap ilişkilerinde de bir kırılma yarattı ve Hz. Osman devrinden Emevîlerin çöküşüne kadar hep karşılıklı savaşlarla gergin olan Türk-Arap ilişkileri farklı bir noktaya evrildi ve daha çok stratejik ortaklık halinde seyretmeye başladı.

 

Hilafet süresi boyunca iç karışıklıklar ve Çinlilerle yaşanan Talas Savaşı ile mesai harcayan ilk Abbâsî hâlifesi Ebû’l-Abbas Es-Seffah, 754 yılında çiçek hastalığına yakalanarak vefât etti.

 

Ebu'l-Abbas’ın "Seffah" unvanını alma sırrına gelince bu sıfat, kendine verilen bir lakap olup Arapça'da "kan dökücü" anlamına gelmektedir.

Bu lakabın kendisine takılma sebebi 750’de saltanatına son verdiği Emevî hanedan mensuplarının çoğunun neredeyse bir soykırıma uğratılmasıdır.

 

Emevî hanedanına yönelik soykırımdan canını kurtarabilen bazı hanedan mensupları da ellerinde kalan tek hakimiyet alanı olan Endülüs’e kendilerini zor atarak burada Endülüs Emevîleri Devleti'nin kurulduğunu ilan etmiştir.

 

Diğer bir yandan kısa süren hilâfeti döneminde iç karışıklıklar büyük ölçüde sona ermiş ve dönemin güçlü devletlerinden Çin mağlup edilmişti. Sonuç olarak Ebû’l-Abbas'ın hilâfeti, Abbâsîlerin uzun süreli hakimiyetinin zeminini hazırlayan kritik bir aşama olmuştur.

 

 

 

DİĞER YAZILARI Mustafa Kemal Atatürk’ün Şeriatla İlgili Düşünceleri 01-01-1970 03:00 Vatan İçin Cefâkarlık Örneği: Yüzbaşı Mehmed Muzaffer 01-01-1970 03:00 İslâm’ın Doğuşuyla Medine'de Ve İslâm Beldelerinde Mimarilik 01-01-1970 03:00 Türkiye Devleti 985 yaşında 01-01-1970 03:00 Türk Seçim, Demokrasi Ve Anayasa Tarihinin İlkleri 01-01-1970 03:00 Muhyiddin-İ İbnü'l Arabi Hazretleri 01-01-1970 03:00 MEVLANA HALİD-İ BAĞDADİ (1778 Bağdat-1828 Şam) 01-01-1970 03:00 Kılıçlaşmış Efsane: Müseyyeb Gazi 01-01-1970 03:00 İslâm'ı Simgeleyen Mabedler 01-01-1970 03:00 BİR BEDBAHT HAKAN: VAHİDEDDİN 01-01-1970 03:00 Allâme Muhammed Zâhid El-Kevseri 01-01-1970 03:00 SELAHADDİN EYYUBİ (1137-1194) 01-01-1970 03:00 Güçlü ve Öncü Bir Türkiye İçin Neler Yapılabilir 01-01-1970 03:00 Şah-I Merdan Hazret-İ Ali 01-01-1970 03:00 Son osmanlı başbuğu hakkında gerçekçi ve insaflı bir tarihî konumlanmanın vakti gelmedi mi? 01-01-1970 03:00 İlay-I Kelimetullah İçin, Gaza Ve Cihad İçin Kılıç Sallayan İlk Moğol Mücahid Alaaddin Tarmaşirin 01-01-1970 03:00 HZ. OSMAN İBN-İ AFFAN 01-01-1970 03:00 HAZRET-İ ÖMER FÂRÛK 01-01-1970 03:00 Hazret-İ Ebu Bekr-İ Sıddık 01-01-1970 03:00 Yeni Jeopolitik Fay Kırılmalarını Tetikleyen İsrail-Filistin Başlığı 01-01-1970 03:00 Horasan’a Valilik Yapan Emevî Serdarı Kuteybe Bin Müslim El-Bahili 01-01-1970 03:00 Mücahidler Dergâhı Özbekler Tekkesi 01-01-1970 03:00 Ulu Hünkârın Filistin Ve Gazze Hassasiyeti 01-01-1970 03:00 Tek dişi kalmış canavara dönmüş pabucumun medeniyeti (!) Fransız emperyalizmi 01-01-1970 03:00 Doğu'nun Uyanışı Ve Batı'nın Korkusu 01-01-1970 03:00 Batı Hristiyanlığı, İsevilik Ve Eski Hristiyanlık Üzerine Önemli Hususlar 01-01-1970 03:00 Kanije Direnişi 01-01-1970 03:00 Vaktiyle bir ebu'l-gâzi bahadır han varmış, var olsun! 01-01-1970 03:00 Resmi tarihin üzerinde durması gereken bir anadolu türk beyliği turgutoğulları 01-01-1970 03:00 SULTAN VAHİDEDDİN DOSYASI 01-01-1970 03:00 Satuk Buğra Han Efsanesi 01-01-1970 03:00
haber medya kadın