Uzlet iki çeşittir...
Biri farz, diğeri fazilettir...
Farz olan uzlet, Riyadan, İftiradan, Gıybetten, Yalandan, Fitneden, Hasetten ve Çıkarcılık gibi kötü hallerde bulunan insanlardan uzaklaşmaktır.
Fazilet olan uzlet ise...
Boş işlerle meşkul olan kimselerden ve nefsin Allah’tan uzaklaştırdığı boş şeylerden uzaklaşmaktır.
Uzlete çekilecek kimsede şu iki niyetten biri olmalıdır...
1) Kendisinin insanlara vereceği zarar ve fitneden kurtulmak için...
2) İnsanların vereceği zarardan korunmak ve Allah’a gereğince yönelmek içindir.
Süfyani Servi diyor ki...
Zatından başka ibadet edilmeyen Allah’a yeminle söylüyorum ki.,
Şimdi ki zaman eve çekilip sukut ederek az geçimi kâfi görüp.,
Ölene kadar sabırlı olma zamanıdır.
Uzlet boş şeylerden uzak durup şer-i ilimlerin esasını öğrenerek Allah’a bütün varlığı ile bağlana bilmek ve Kur’anı hayata geçirmektir.
Peygamber s.a.v henüz Peygamberlik gelmeden.,
Zaman, zaman hira marasına gider uzlete çekilip tefekkür ederdi.
Bişr bin Abdullah diyor ki...
İnsanlarla olan tanışıklığı ve dostluğu azalt.,
Çünkü çok insan tanıyarak kıyamet gününde herkesin önünde rezil olmaktansa, dostların az olsun bu senin için daha hayırlıdır.
Boşu boşuna uzlete çekilmek bir şey ifade etmiyeceği gibi...
Bir kimse hayat tarzını ihlâslı bir şekilde Allah’a ibadetle geçirse.,
İnsanlık hali melekiyet haline, kulluktan efendiliğe ve aklı hisse dönüşerek.,
Allah’a yakın olanlar mertebesine ulaşır.
O halde dünya hayatında cehennem ateşine götüren her şeyden kaçınmalı.
Malik bin Dinar şöyle der,
Allah’la beraber olmak, insanlarla düşüp kalkmaktan daha fazla huzur bulamayan kimsenin ilmi az, kalbi kör olduğu gibi, hayatıda boşa geçer.
Uzletin hem dünyevi hemde uhrevi faydaları olmakla beraber.,
İbadeti ve zikri huzur içinde yapmak, tefekküre dalmak, eften püften şeylerden uzaklaşmak, Allah ile münasebeti samimileştirip huzura kavuşmaktır.
İbrahim Nehai bir sözünde,
Boş zamanını ilim öğrenmekle meşkül et ve insanlardan mümkün mertebe uzak dur der.