Şiir festivalini kim, gecesini kim yapar?

Şiir geceleri ile festivalleri arasında düzenleyenleri açısından bir fark var. Festivali belediyeler düzenler, geceleri çocunlukla dernekler, vakıflar tarafından düzenlenir. İkisinin de kötüsü kötüdür. Şiir gecesinin ya da festivallerinin tarafsızlığını anlamak için, katılımcıları arasında özellikle birkaç isim ararım. İsimler, festivali hangi çevrenin, çevreciğin düzenlediğini anlamamızı kolaylaştırır. Birbiriyle polemikler yaşamış şairleri bir arada gördüğümde, derim, “demek ki bu festival, bir şair zümresinin baskısı altında hazırlanmıyor, bu işten anlayan özgür irade tarafından yönetiliyor.”

Festivallere davet edilmek, yıllıklara girmek gibidir; ikisinde de kirli ilişkiler söz konusu

Eğer edebiyat içerisinde değilseniz, siyasetten gelen bir belediye başkanıysanız ya da kenardan kenara el yordamıyla, elinizde bastonla bir âmâ gibi kültür müdürlüğü yapıyorsanız, etrafınızdaki şairler tarafından kandırılmanız işten bile değil. Herkes dostlarının davet edilmesini, muarızlarının listeden çıkarılmasını isteyecek, aksi takdirde festivale kati surette katılamayacağını beyan edecektir. Bu nedenle isimler, festival üzerinde hangi çevrenin, çevreciğin etkisi olduğunu anlamamızı sağlar. Yani festivale davet edilmek, yıllıklara girmek gibidir. İkisinde de kirli ilişkiler söz konusudur.

Şiir festivaline katılmak, öyle sanıldığı kadar kolay değildir. Genelde festivallere nitelikli eleştiri kaleme almayan, dişli gördüğü herkesi denemeleriyle öven şairler davet edilir. Bir iki iyi şair, diğer onlarca şairciği sırtında taşır. İsmi tedavülden kalkmış kimi şairler, şiir-dışı kimi güçleriyle nitelikli şairlerden daha çok taltif görür.

Şair, ortalama sesiyle, şiirin yüceliğine gölge düşürür

Şiir festivali, şiir için değil, şair içindir. Şairler, bu bahaneyle bir araya gelir, çay-kahve içer, özlem giderirler; ama birbirleriyle sürtüşme yaşadıklarından konuşmayanlar da olacaktır. Festivaller onları barıştırma gücüne sahip değildir. Öte yandan şairler, bu sayede odalarından, dar çevrelerinden kurtulur, yeni yerler tanır, yeni kişilerle tanışırlar. Şairlerin sahneye çıkıp da şiirin öteli sesini beşeri sesleriyle kesmelerini, ortamda biri olarak anlamakta zorlanmıyor; burada anlatarak şairlerimizi acındırmak/üzmek istemiyorum. Yine de bir tüyo vereyim size: İyi şairler (sanatkârlar), Batı’da olduğu gibi (Merak ediyorum, Batılılar ne zaman Doğu’da olduğu gibi diyecekler) ekonomik bakımdan devlet tarafından desteklenmiş olsa, sanırım festivallerde onları göremeyiz.

Şair, ortalama sesiyle, şiirin yüceliğine gölge düşürür; çünkü hiçbir ses, hiçbir zaman şiirin kendi sesi kadar güçlü olamaz. Sahnede okunacak şiirlerin birçoğunu dergilerde okumuş olan okur, şairin fiziksel yapısıyla şiirin biçimi arasında bağlantı kurar; çoğu kez şiire şiir dışı yaklaşır; şair, yakışıklı veya güzelse şiir iyidir; şair çirkinse şiir kötüdür; genelde böyle yargılarla yaklaşır ve hayal kırıklığına uğrar çoğunlukla.

Şiirin rengârenk imgeleri şaire hiçbir zaman makyaj yapmaz

Okura bir şey diyeceğim yok, bu psikolojik durum, ne yazık ki poetik noksanlıkların şairleri arasında bile yaşanır. Şair, okumalar ve yazmalar sırasında uzun süreli masa başı çalışmaları yapmış ve hareketsizlikten kilo alıp göbeklenmiş, düşünce yoğunluğundan kelermiştir; geceleri uykusuzluk çekmiş, gözlerinin torbalanmasına engel olamamıştır. Bütün bu fedakârlıklar şiirin daha mükemmel olması içindir; fakat okur, şair ile şiirin aynı şey olduğu fikrinden daha yüzyıllarca vazgeçmeye niyetli değildir.

Şairin görüntüsü şiiri deformasyona uğratırken, şiirin rengârenk imgeleri şaire hiçbir zaman makyaj yapmaz. Bu yüzden olsa gerek kimi şairler kendi sesleri ve görüntüleriyle sahneye çıkmaktan uzak dururlar. Haklıdırlar. Ekranlarda Allah vergisi sesleriyle ahenkli zırvalıklar okuyan yakışıklı adamlar veya güzel kadınlar halkın nazarında büyük şairlerdir. Necip Fazıl’ı, Mehmed Akif’i kendi iç sesimizle değil de öncelikle onların sesiyle tanısaydık, sanırım onlar, bugün zihnimizde birer zayıf şair olarak bile beliremezlerdi. Şiirin asıl sesi, okurun içinde sessizlik içre belirir.

Çocukluğumda da festivallere gitmiş ve kendi şiirlerini katleden şair ağabeylerin içler acısı hallerine üzülerek şahit olmuşumdur. Bu yüzden, şiir festivallerine bazı mecburiyetlerle katılsam da karşıyım. Şair, şiirlerini okumasın demiyorum.

Okusun, fakat belli bir düzeyi yakalamış doğru kişilere.

Şairler şiir festivalleri sayesinde edebiyat içerisinde yer edinebilir mi?
Bir de olur olmaz her isimle birlikte şiir okumak, anılmak zayıf şairi büyütürken, güçlü şairi küçültüyor. Belediyeler veya Kültür Bakanlığı festivale çok şair getirmekle övünürler, hayır, şiir azdır-özdür. Çokluğa karşıdır. Bir toplumda on yılda binlerce mühendis, doktor, öğretmen yetişebilir; ama şair bir elin parmaklarını geçmez. Bu yüzden şiir festivali düzenleyen kişiler, şairler hususunda dikkatli olmalı, seçici davranmalı.
Ulu orta görünmekten uzak durmayı başaran Sezai Karakoç ne güzel demiş: “Ben yazdığım şiiri okumam. Okuduğum şiiri yazmam”
Şairler şiir festivalleri sayesinde edebiyat içerisinde yer edinebilir mi? Elbette hayır. Sadece bilinirliğini biraz arttırır. Edebiyat, bilinirliğinize değil, niteliğinize bakar. Kamuoyunda şiir adına iyi bir aktör olmanız, gelecek nesilleri çok da ırgalamayacaktır.

Siyasetten gelen belediye başkanlarının veya Kültür Bakanlığı’nın şiirden çok halkı etkilemek istediğini düşünüyorum. Siyasa, her ortamda boy göstermeyi sever.  Onların güler yüzüne kanma şair.
 
Zafer Acar / Dünyabiziö.com