Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com
Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com
KÖŞE YAZISI

Samsun Büyüyor, Refah Neden Büyümüyor!

Paylaş:

Bir şehrin büyüklüğü yalnızca sahip olduğu limanlarla, fabrikalarla, yollarla, binalarla ölçülmez.

Şehrin gerçek büyüklüğü, o şehirde yaşayan insanların hayatına ne kattığıyla ölçülür. Ekonomik göstergeler yükselirken vatandaşın alım gücü aynı yerde sayıyorsa orada üzerinde düşünülmesi gereken bir mesele var demektir.

Samsun bugün Karadeniz'in önemli ticaret, ulaşım, sağlık, eğitim ve lojistik merkezlerinden biri. Limanı var, organize sanayi bölgeleri var, tarımsal üretim gücü var, üniversiteleri var. Üç büyük ilçesinin oluşturduğu geniş bir şehir havzası, çevre illerle kurduğu ticari ilişkiler, ulaşım imkânları ve coğrafi konumu da cabası.

Kâğıt üzerinde bakıldığında Samsun'un elinde azımsanmayacak bir ekonomik potansiyel bulunuyor.

Fakat mesele tam da burada başlıyor: Bu potansiyel neden kişi başına düşen gelire, nitelikli istihdama ve toplumsal refaha aynı ölçüde yansımıyor?

Bir başka ifadeyle, Samsun'un ekonomisi büyüyor da Samsunlunun refahı neden aynı hızla büyümüyor?

Rakamlar büyümeyi söylüyor, sıralama başka bir şey anlatıyor

Samsun Ticaret ve Sanayi Odası'nın 2025 İktisadi Raporu'nda yer alan TÜİK verileri, meselenin boyutunu açıkça ortaya koyuyor.

Samsun'un 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılası 15,6 milyar dolara ulaşmış. İlk bakışta sevindirici bir rakam. Fakat aynı yıl kişi başına düşen gelir 11 bin 253 dolar. Türkiye ortalaması ise 15 bin 325 dolar.

Aradaki fark yaklaşık 4 bin 72 dolar.

Daha çarpıcı olanı şu: Samsun toplam ekonomik büyüklük bakımından 81 il arasında 18'inci sırada bulunurken kişi başına düşen gelirde 39'uncu sırada kalıyor. Yani ekonomik büyüklük sıralamasıyla vatandaşın refahını temsil eden gösterge arasında ciddi bir mesafe var.

Burada bir başka tarihî karşılaştırma da dikkat çekiyor. Samsun'un Türkiye ekonomisi içindeki payı 1987 yılında yüzde 1,63 iken 2024 yılında yüzde 1,15'e gerilemiş. Aynı dönemde Türkiye ekonomisi dolar bazında yüzde 1.486 büyürken Samsun ekonomisindeki artış yüzde 1.022 seviyesinde kalmış.

Demek ki mesele yalnızca bugünün rakamları değil. Samsun'un uzun yıllara yayılan ekonomik ağırlık kaybı da konuşulmalı.

Şehrin ekonomisi büyüyor fakat Türkiye ekonomisi içindeki nispi ağırlığı aynı ölçüde büyümüyor. İşte üzerinde durulması gereken ilk mesele bu.

Sanayisiz zenginleşme mümkün mü?

Samsun'un ekonomik yapısına baktığımızda hizmet sektörünün ağırlığı hemen göze çarpıyor. 2024 yılında hizmetlerin gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payı yüzde 61. Sanayinin payı ise yüzde 19,1.

Türkiye genelinde sanayinin payı yüzde 25,5.

Aradaki fark, Samsun'un üretim ekonomisi bakımından önünde duran meselelerden birini gösteriyor. Üstelik 2014-2024 döneminde sanayinin Samsun ekonomisindeki payı yüzde 19,1'e gerilemiş durumda.

Elbette hizmet sektörü değersiz değildir. Ticaret, sağlık, eğitim, turizm, ulaşım ve lojistik şehir ekonomisinin vazgeçilmez unsurlarıdır. Ancak hizmet sektörünün büyümesi, üretim kapasitesinin güçlenmesiyle desteklenmediğinde sürdürülebilir refah üretmek zorlaşır.

Bir şehirde alışveriş merkezleri çoğalabilir, konut inşaatları hızlanabilir, restoranlar açılabilir, ticaret hacmi genişleyebilir. Fakat bütün bunlar tek başına ekonomik kalkınma anlamına gelmez.

Asıl mesele, şehrin dışarıya ne sattığı, ne ürettiği, hangi teknolojiyi geliştirdiği, hangi markaları oluşturduğu ve kaç kişiye nitelikli iş imkânı sağladığıdır.

Samsun'un ihtiyacı yalnızca daha fazla fabrika değildir. Daha fazla katma değer üreten, teknoloji kullanan, araştırma geliştirme yapan, ihracat pazarlarında rekabet edebilen sanayi kuruluşlarıdır.

Çünkü üretimin niteliği yükselmeden kişi başına gelirin kalıcı biçimde yükselmesi beklenemez.

Liman var, peki ekonomik karşılığı nerede?

Samsun'un en büyük avantajlarından biri coğrafyasıdır. Karadeniz'e açılan limanı, demiryolu bağlantıları, karayolu ulaşımı, havaalanı, organize sanayi bölgeleri ve serbest bölgesiyle bölgesel bir lojistik merkez olabilecek imkânlara sahip.

Fakat bir limanın varlığı, kendiliğinden zenginlik üretmez.

Limanın arkasında güçlü bir üretim ağı, dış ticaret şirketleri, depolama merkezleri, işleme tesisleri, teknoloji yatırımları ve nitelikli iş gücü bulunmalıdır.

Yükün bir şehirden geçmesiyle o şehrin ekonomik değer üretmesi aynı şey değildir.

Samsun'un lojistik avantajını gerçek bir kalkınma gücüne dönüştürmesi gerekiyor. Limana gelen yükün ne kadarının Samsun'da işlendiği, ne kadarının katma değere dönüştüğü, bu faaliyetlerin kaç kişiye istihdam sağladığı sorgulanmalı.

Aksi hâlde şehir, büyük bir ticaret güzergâhının üzerinde bulunmasına rağmen kendi ekonomik payını büyütmekte zorlanabilir.

Nüfus büyüyor ama gençlik ne kadar kalıyor?

Bir başka önemli mesele demografik yapı.

Samsun'un 2007 yılında 1 milyon 228 bin 959 olan nüfusu 2025 yılında 1 milyon 392 bin 403'e yükseldi. Ancak aynı dönemde Türkiye nüfusundaki artış yüzde 22 seviyesindeyken Samsun'daki artış yüzde 13,3'te kaldı.

Üstelik Samsun'da 65 yaş üzerindeki nüfusun oranı yüzde 14,3'e ulaşmış durumda. Türkiye ortalaması yüzde 11,1.

Doğurganlık hızı da Samsun'da 1,24 ile Türkiye ortalaması olan 1,42'nin altında.

Ortak Alan+1

Burada dikkatli bir değerlendirme yapmak gerekiyor. Samsun 2025 yılında net göç almış. Dolayısıyla şehrin bütünüyle göç verdiğini söylemek doğru değil. Ancak nüfus artışının Türkiye ortalamasının gerisinde kalması ve yaşlı nüfus oranının yükselmesi, geleceğe dönük ciddi bir planlama ihtiyacına işaret ediyor.

Gençler bir şehirde yalnızca doğdukları için kalmaz. İş bulabildikleri, gelecek kurabildikleri, emeklerinin karşılığını alabildikleri, kendilerini geliştirebildikleri yerde kalırlar.

Samsun'un gençlerine sunduğu imkânlar, şehrin geleceğini belirleyecek en önemli ölçülerden biridir.

Tarım var, katma değer nerede?

Samsun denildiğinde Bafra ve Çarşamba ovaları, verimli topraklar, sebze ve meyve üretimi, hayvancılık akla geliyor.

Bu zenginlik yalnızca tarımsal üretim rakamlarıyla değerlendirilmemeli.

Üretilen ürünün ne kadarı işleniyor? Ne kadarı paketleniyor? Ne kadarı markalı ürün olarak pazara çıkıyor? Üretici, tarladan sofraya uzanan zincirde oluşan kazancın ne kadarını alabiliyor?

Samsun'un tarım sektörünün gayrisafi yurt içi hasıla içindeki payı 2024 yılında yüzde 8,8. Türkiye ortalaması yüzde 5,8.

Ancak Samsun'da tarımsal gayrisafi yurt içi hasılanın dolar bazında 2014-2024 arasındaki artışı yüzde 4,5'te kalmış. Türkiye genelindeki artış ise yüzde 28,2.

Bu tablo bize tarımsal potansiyelin tek başına yeterli olmadığını anlatıyor. Tarıma dayalı sanayi, soğuk hava depoları, gıda teknolojileri, işleme tesisleri ve ihracat organizasyonları güçlendirilmeden üreticinin kazancı da şehrin ekonomik getirisi de sınırlı kalacaktır.

Şehrin ortak aklı nerede?

Şimdi dönüp kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor:

Samsun'un bütün bu imkânlarına rağmen kişi başına gelir neden Türkiye ortalamasının altında?

Bu sorunun tek bir cevabı yok. Sanayi yatırımlarının niteliğinden eğitim-istihdam ilişkisine, üretim teknolojilerinden tarımsal örgütlenmeye, yatırım ortamından şehir planlamasına kadar uzanan geniş bir meseleler bütünü var.

Burada yerel yönetimlere, merkezi idareye, üniversitelere, ticaret ve sanayi odalarına, meslek kuruluşlarına, iş dünyasına ayrı ayrı sorumluluk düşüyor.

Belediyeler yalnızca yol, kaldırım, park ve bina yapmakla yetinmemeli; şehrin ekonomik geleceğine ilişkin ortak aklın oluşmasına katkı sunmalı.

Üniversiteler yalnızca diploma veren kurumlar olmamalı; sanayinin ihtiyaç duyduğu teknolojiyi, bilgiyi ve nitelikli insan gücünü üretmeli.

İş dünyası da günü kurtaran ticaret anlayışının ötesine geçerek üretim, markalaşma, ihracat ve teknoloji yatırımlarına yönelmeli.

Samsun için artık birbirinden bağımsız projeler değil, birbirini tamamlayan uzun vadeli bir kalkınma programı gerekiyor.

Bu programın hedefleri de ölçülebilir olmalı: Kişi başına geliri yükseltmek, sanayinin ekonomideki payını artırmak, nitelikli istihdam oluşturmak, tarımsal üretimi sanayiyle buluşturmak, gençlerin şehirde gelecek kurmasını sağlamak.

Kıyıdaki şehir, geleceğini de büyütmeli

Samsun'un potansiyeli büyük. Bunu inkâr etmek mümkün değil. Fakat potansiyel, gerçekleşmiş refah değildir. Liman, fabrika, üniversite, ova ve ulaşım imkânı birer avantajdır. Bunları ortak bir kalkınma iradesine dönüştürmek ise şehir yönetiminin ve bütün şehir aktörlerinin meselesidir.

Bir şehrin başarısını kaç kilometre yol yaptığıyla, kaç bina yükselttiğiyle, kaç alışveriş merkezi açtığıyla ölçmek kolaydır. Zor olan, o şehirde yaşayan insanın gelirini, iş güvencesini, hayat standardını ve gelecek umudunu yükseltmektir.

Samsun'un ihtiyacı biraz da budur.

Artık şehrin büyümesini anlatırken yalnızca ekonomik hacimden söz etmemeliyiz. O hacmin kimlere, nasıl bir refah sağladığını da konuşmalıyız.

Çünkü kalkınma, rakamların büyümesinden ibaret değildir. Kalkınma, o rakamların insanın hayatında karşılık bulmasıdır.

Samsun büyüyor. Şimdi asıl mesele, bu büyümenin Samsunluyu da büyütmesidir.

 

Bu yazıdaki görüşler yazarına aittir, Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com yayın politikasını yansıtmayabilir. İzinsiz kopyalanamaz, alıntılarda kaynak gösterilmesi zorunludur.

MINTIKA KARADENİZLİ — Diğer Yazıları

Tümü

Yorumlar

Editoryal moderasyon aktif

Yorum Yaz

Yorumunuz incelendikten sonra yayın ilkelerimize uygun bulunması hâlinde yayınlanır. Hakaret, iftira ve reklam içeren ifadeler reddedilir.

adlı okura yanıt yazıyorsunuz.
0 / 2000

Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.

ahsap mobilyauluslararası evden eve nakliyat