Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com
Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com
Tarih

Modern Felsefeyle Birlikte Varlık Unutuldu

Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Celal Türer, Bursa’da modernleşme ve İslam’ı yeniden düşünme üzerine bir sohbet gerçekleştirdi..

Modern Felsefeyle Birlikte Varlık Unutuldu
Paylaş:
Bazen biri, bir konu hakkında bir şey söyler ve siz, onu işittiğiniz anda “Tamam, işte bu!” dersiniz.  İşittiğiniz şey, hissettiğiniz ama bir türlü adlandıramadığınız bir sorunun cevabı, bir tasavvurun ifadesidir. Bunu işitirsiniz ve kafanızın içinde eksik kalan o harikulade kır manzarasının tamamlandığını görürsünüz.

Sanırım birçok insanda olmuştur bu hal. Ben nedense sık sık yaşarım bu durumu. İnsana, eşyaya veya topluma dair bir gözlemim olur, bir şeylerin farkına varırım ama farkına vardığım o şeyin mahiyetini yine de tam olarak anlayamaz, adlandıramaz ve öyle parça bölük dolaşır dururum. Ta ki bir cümle işitinceye kadar. İşittiğim o cümle, kafamda olan sorunun ya da bir türlü formüle edemediğim gözlemimin ifadesidir.

Birlik Vakfı Bursa Şubesinin Cuma Meclisi’nde, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Celal Türer’in sohbetini dinleyenler arasında, sohbet anında üstte anlattığım hali ben dâhil yaşayan birçok kişinin olduğuna eminim. Çünkü içinde yaşadığımız dünyada bir mümin olarak bizleri epey düşündürten birçok konunun tam olarak ne olduğunu adlandırıyordu Prof. Dr. Celal Türer.

Düşünme ne, düşünce ne?

Prof. Dr. Celal Türer, önce kavramların üzerinde durdu. Öyle ya, doğru adlandırmak, doğru yolda doğru yürümenin ilk adımı değil miydi zaten? Kavramları açıklama babında şunları anlattı Prof. Dr. Celal Türer: “Türkiye’de düşünme ile düşünce karıştırılıyor. Düşünce, düşünme eylemi sonucunda ortaya çıkan şeydir.

Peki, o halde ‘Eleştirel-çözümleyici düşünce’ nedir? Bizim kritik analitik düşünceye ihtiyacımız var mı? Bunu anlamak için zihnin çalışmasını bilmeliyiz. Zihin, düşünme aşamasında hangi süreci izler, buna bakalım. Zihin, bir şeyle karşılaştığında şu süreci izler:

1. ‘Karşımdaki gerçek midir’, nedir? 2. Karşımızdaki gerçek değilse zaten sorun yok ama eğer gerçekse o zaman da şu soru: O zaman, ‘O nedir’? 3. ‘Niçin bu böyledir?’ ki bu soru, ilmin başladığı yerdir aynı zamanda çünkü ilim, bir şeyi nedenleriyle bilmek demektir. 4. Bunun, diğerlerinden farkı nedir? Bu 4. madde, ilmin şahikasıdır artık.”
Son iki yüz yılda yaşadıklarımız bizi kritik analitik düşünceye mecbur kılıyor Prof. Dr. Celal Türer, kavramsallaştırarak başladığı sohbetine, gereklilikler üzerinden devam ederek dinleyicilerin nefes bile almasına izin vermeden şunları anlattı:

“’Neden kritik analitik düşünce?’ sorusu yöneltilebilir ve yöneltilmelidir de. Cevabı basit: İhtiyaç olduğu için! Çünkü son iki yüz yılda yaşadıklarımız bizi buna mecbur ediyor. Rad suresi 11. ayet,  nefslerimizi değiştirmedikçe durumumuzun değişmeyeceğini söyler.  Bizimse son iki yüz yıldır yaşadıklarımız tam Müslüman olmamıza yetmiyor. O halde düşüncemizi değiştireceğiz. O da yetmezse, yaşantımızı değiştireceğiz.”

Günümüz Müslümanlarının sorunu ne?

Günümüz Müslümanlarının sorunlarla boğuştuğunu hepimiz biliyoruz ama sorunun ne olduğu konusunda bir fikir birliği yok. Bu konuda Prof. Dr. Celal Türer, kendi penceresinden bakıp gördüklerini şöyle anlattı: “Günümüz Müslümanlarına baktığımızda, geleneksel düşünüp modern yaşamak istediklerini görüyoruz. Bu da çelişkiyi ve sorunu ortaya çıkarıyor. Öte yandan, günümüzde geleneksel anlayışa sahip Müslümanlar çözüm olarak ‘Yeniden iman etmeliyiz’ derler ama yeniden iman nasıl olacaktır, bunun ölçüsü nedir, bunu söylemezler.”

Ne oldu da böyle olduk?

Güçlü iken sorun olmadığını ama zayıflama halinin sadece insanları değil, toplumları da paniklettiğini ve bu paniklemenin de toplumların özgüvenlerini yitirtip onları bir şekilde çözüm aramaya ittiğini söyledi Prof. Dr. Celal Türer: “1699 yılına kadar dünyada hükümrandık. Bu tarihten sonra duraksama ve gerileme dönemimiz başladı.”
“Modern dünya öncesinde yaşanan değişmeler, değişimi yaşayan toplumların yakın çevresini etkiliyordu. Oysa modern dünya ile birlikte dünya bir köye döndü ve uzak bir köşede yaşanan bir değişim, herkesi etkiliyor.”

“Bizim modernlikle tanışmamız da çok trajik bir zamanda ve çok trajik bir şekilde oldu. Askerî yenilgiler aldığımız bir zamanda modernizmle tanıştık ve taa o zamandan beri modernliği askerî gelişme sandık. Uzun yıllar boyunca askerî gelişmemizi tamamlamaya, askerî gücümüzü modernize etmeye uğraştık ama yine yenilmekten kurtulamadık. Çünkü sorun askerî değildi. Sorunun askerî olmadığını anlayınca hayatımızı değiştirdik ama yine yenildik. Bu süre boyunca da kendimizden uzaklaştık. Kısacası, modernlik bizi yıktı geçti.”

Modernizm, aklın mahkemesinden geçmeyeni reddeder

Modernizmle birlikte referansların da değiştiğini söyleyen Prof. Dr. Celal Türer, bilimselliğin ve aklın referansının artık belirleyici olduğunu, bunun da tüm düşünceleri etkilediğini söyleyerek konuyla ilgili şunları anlattı:

“Eskiden referans kaynağı vahiydi. İnançlar, vahiylere göre şekillenir, vahiy ne derse o doğru olurdu. Ama modernizmle birlikte bu referans da değişti. Modern düşünce, her şeyi aklın mahkemesinde sorgular. ‘Tanrıya bile akıl mahkemesinden geçmeden inanılmaz.’”

Prof. Dr. Celal Türer, değişen ve artık değiştiğini bile unuttuğumuz değer yargılarıyla ilgili olarak da şunları anlattı: “Eski dünya, niteliklere önem veren bir dünyaydı. Modern dünya ise niceliklere önem verir. Günümüzde bilgi, her şeyin önüne geçmiştir: Varlığın bile. Önceden varlığın değeri vardı, şimdi bilginin. Modern felsefeyle birlikte varlık unutuldu. Artık ‘Nasıl?’ diye soruyoruz her şeyde. Oysa metafiziğin sorusu ‘Nasıl?’ değil, ‘Neden ve niçin?’ sorularıdır. Nasıl sorusu, aynı zamanda niceliği ölçmeye yöneliktir.”

“Bunu şöyle basitleştirelim: Artık insanları cv’leri üzerinden tanıyoruz. Bu cv’lerde mükemmel şeyler var ama bir işadamı arkadaşımın dediği gibi: ‘Cvler mükemmel ama kasayı teslim edeceğimiz insan yok!”

Eskiden insan oluyor, yetişiyordu

Prof. Dr. Celal Türer, niceliğin hayatımızı o kadar kuşatan bir şey olduğunu şu çarpıcı örnekle anlattı: “Eskiden insan, oluyor, yetişiyordu. Bir kişi birine çırak oluyor ve yetişiyordu. Bu, zamanla ilgili bir şey değildi, nitelikle ilgili bir şeydi. Aynı zamanda çırak olanlar arasında biri erken oluyor, biri geç oluyor hatta bazıları hiç olmuyordu. Yunus Emre yıllarca dergaha odun taşıdı, hem de düz odun taşıdı ama yıllarca pişip olmadı. Çünkü bunun nicelikle değil de nitelikle ilgisi vardı.”

“Eskiden hayat, zaman ve bilgi yavaş akıyordu. Modern hayatla birlikte hayat, zaman ve bilgi o kadar hızlı akıyor ki buna kimse yetişemiyor.”

“Modernliğin dayattığı hızlı hayat ile bizim hayatımız uyuşmuyor.”

Nesneler ve değerler dünyası

Müslüman olarak bizlerin yaşadığı trajediyi anlamak babında şu çarpıcı tespitleri aktardı Prof. Dr. Celal Türer: “Her nesnenin zihnimizde bir kavramsal karşılığı ve bu kavramsal karşılığın da bir ahlakî karşılığı vardır. Bu sebepten dolayı, hayatımıza yeni bir nesne girdiğinde önce onu zihnimizde kavramsallaştırmalı ve arkasından da ahlakî değerler sistemimizi yeniden organize etmeliyiz. Bu işlem, şahsiyeti oluşturan şeydir. Bizim sorunumuz şu ki: Biz iki yüz yıldan beri teknolojik gelişmeleri alıyoruz ama zihnimizde onun karşılığı olan ahlakî değerleri organize edemiyoruz. Bu da bizi tahrip edip şahsiyetsiz kılıyor.”

“Biz modernite ile karşılaştığımızda savrulduk, değer yargılarımızı yitirdik. Modern hayatın getirdiği şeyler karşısında yeni değer yargıları inşa edemedik. O yüzden de hâlâ çelişkiler içinde yaşıyoruz.”

İslam ve hakikat

İslam’ın hep olduğu yerde durduğunu, Müslümanlara düşenin ise İslam’ı yeniden üretmek olduğunu söyleyen Prof. Dr. Celal Türer, konuyla ilgili şunları aktardı:

“İslam, verili bir hakikattir. Onun korunması ve üretilmesi gerekir. Onu üretmek, onun hakkında düşünmektir. Biz artık onu düşünmüyoruz. Daha önce düşünmüş olanların bilgileriyle yaşamaya çalışıyoruz ve burada anakronizme düşüyoruz.  Bizim de İslam’ı üretmemiz yani İslam hakkında düşünmemiz gerekiyor. Bunun için de geleneğe bakmalı, gelenek ve modernizmi karşılaştırmalıyız. Kadim geleneğimizde,  Müslümanların sorulara verdiği cevaplar onların İslam’ı yeniden üretmeleridir. Bize düşen, sorulara verilen cevaplara bakmaktan çok, o dönemin Müslümanlarını o cevapları vermeye iten arka planı anlamaktır. Yapmamız gereken şey bellidir: İslam’a, gelenekten de yararlanarak günümüzün sorularını sormalı ve buna günümüzün yanıtlarını vermeli.”

Pekâlâ, çözüm ne?

Çözüm konusunda hazır bir reçetenin olmadığını söyleyen Prof. Dr. Celal Türer, kısa ve öz olarak çözümün yolunu gösterdi: “’Halle halledilmeyecek hiçbir şey yoktur.’ derler. Bu konuda her Müslümana görev düşmektedir. Müslümana yakışan o hal ile hallenmek ve yüreğinde mutlaka bu kaygıyı duymak. Unutulmamalı ki, bu kaygıyı duyan, bu halleri de yaşar!”
 
Ahmet Serin / dunyabizim.com

Bu haber Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com tarafından yayımlanmıştır. İzinsiz kopyalanamaz, alıntılarda kaynak gösterilmesi zorunludur.

Tarih Haberleri

Yorumlar

Editoryal moderasyon aktif

Yorum Yaz

Yorumunuz incelendikten sonra yayın ilkelerimize uygun bulunması hâlinde yayınlanır. Hakaret, iftira ve reklam içeren ifadeler reddedilir.

adlı okura yanıt yazıyorsunuz.
0 / 2000

Bu içeriğe henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yazın.

Sıradaki Haber
Okumaya devam et Hanimiş Bakiyim Varların Türkü?

Akışın sonuna geldiniz.

ahsap mobilyauluslararası evden eve nakliyat