“Aşkın şarabın içeli kandalığım bilmezem / Şöyle yavu kıldım beni, isteyuben bulumazam” dizeleri eşliğinde Yunus okumaları yaparken düşüncelere daldım. Türk şiiri Yunusla başlamış desem yanılmış sayılır mıyım? Türkler , dini Yunus’un şiirlerinden kavramış desem abartır mıyım? Bilemiyorum , Yunus okumaları beni nereye götürür? Üniversitelerdeki Yunus tahlilleri çok sığ ya da çok hamasi. Nerdeyse Yunus’u ilahilerin dünyasına sıkıştırmışız. Halbuki o , Anadolu devşiren bir İslam sufisidir .
Bir yandan Mustafa Tatçı Hoca’nın Yunus İlahiyatını ve diğer çalışmalarını inceliyorum , diğer yandan Sezai Karakoç’un Yunus Emre adlı hacimsiz ama , etkileyici çalışmasını hatırlıyorum. Yunus’un bizim şiirimizin dervişi olduğunu düşünüyorum. Dini yönelişimizin Yunusla başladığını söylesem , din adına haksızlık etmiş olmam. Her biri bir ilahiyat barındıran Yunus şiiri , beni hep cezbetmiştir. Lisans tezimi de ' Yunus Emre Divanında Göstergeler' olarak yaptığımı söylersem ,Yunus ' a olan edebi düşkünlüğümü tarif etmiş olurum. İşte bu dizelerden bazıları:
“Bir gez gönül yıktın ise, kıldığın namaz değil / Yetmiş iki millet dahi, elin yüzün yumaz değil”
Beyitteki güncelliğe ve dini manaya bakar mısınız? Gönül kırmanın dini tutumların en yanlışı olduğunu belirtiyor. Doğru değil mi? Gönül , İngilizcesi olmayan bize has bir kelime ama , en çok kalp kıran da bizleriz ! Yunus , ne diyor? Gönül kırdın mı , aldığın abdest bile boşa gider demeye getiriyor. Yani abdestle , gönül yıkmayı eşitliyor. Ne adına , dinin doğrularını anlatmak pahasına. Ne güzel. Yunus’un dizeleri neredeyse , İslam’ın toplamı halinde. Gönül kelimesi onun en çok kullandığı dilsel göstergelerdendir .
Mevlana Hazretleri konusunda yaşadığımız lümpen yorumlar, Yunus üstadımız konusunda da görülüyor. Yunus şiiri sadece , 'sevelim sevilelim’den' ibaret değildir ; Mevlana öğretilerinin , 'gel ne olursan ol gel’den' ibaret olmadığı gibi. Modern insan şiir de bile olsa , kavrayamadığı yorumları değersizleştiriyor. İçini boşaltıyor. Oysa Yunus ve şiiri bunu hiç hak etmiyor. Her zaman söyleyeceğim, edebiyat da usta işidir. Yunus’u da erbabından okuyunuz. Mesela , Abdullbaki Gölpınarlı gibi.
İyi bir Yunus okuması için: Abdulbaki Gölpınarlı , Mustafa Necati Bursalı , İsmet Özel , Sezai Karakoç , Cevdet Kudret , Cahit Öztelli , Ahmet Kabaklı , Mustafa Tatçı , Nezihe Araz vb. değerlerin okunması ve ondan sonra konuşulması evladır. Biz , bilgi sahibi olmadan ; fikir sahibi olmaya çalışıyoruz. Yunus, çağdaş şairlerimiz ve romancılarımızı da çok etkilemiştir.Türk dili , Yunus’un şiiriyle imana girmiştir desek sahici olur. Onun dilindeki Türkçe çok sahici ve özeldir. İşte yoruma imkan vermeyen dizeler:
“Gözlerim göğe süzüldü, canım göğüsten üzüldü/ Dilim tetiği bozuldu , Allah sana sundum elim”
Dilin tetiği bozulmak , ne güzel bir anlatım. Ölüme yatmış dilin halini bundan daha iyi teşbih edemezsiniz. Gözü göğe bakmak ve canın göğüsten çıkması kullanımları , çok iyi bir ölüm ritüeli anlatımıdır. Ruhunu teslim eden müslümanın ; dili de dolanır, dilinin tetiği de bozulur. Tam bir teslimiyet anlatımı. C.Yakup Şimşek’ in iki ciltlik bir kitabının adı da, bu dizeden ilhamla ; Dilin Tetiği Bozuldu”dur. Yunus , Sevinç Çokum ve Elif Şafak romanlarına da ilham kaynağı olan bir kişiliktir. Yani modern zamanlara da mührünü vuruyor Yunus Usta.
Yunus Emre’nin dizeleri sanat ve dinin çok iyi bir terkibidir. Sanat ve dini iyi birleştiren sanatçılarımızdandır Yunus. Şiirlerinde dinden ve sanattan ödün vermemiştir. Kuru sanat yada öğretici bir edebi metin tuzağına da din adına düşmemiştir.” Mürekkebin akmadığı yerde, kan akar “diyen Niçe gibi , yazmayı ve yaşamayı hep dinle ilişkilendirmiştir üstat. İslam’ı şiirlerinde koklatan Yunus , bize dinin buyruklarını hisle ve romantik bir dille anlatmıştır. O dizeler:
“Sadıklar durur sözüne , gayrı görünmez gözüne/ Bu gözlerim Dost yüzüne, baka geldi , baka gider”
Allah’ı Dost diyerek yere indiren şair,anlamı kolaylaştırmak ve kestirmeden tebliğ etmek için; Dostun yüzüne baka baka gitmek bile yeter diyor. Allahı yabancı görmem ve hemen tanırım sadık dostu olarak diyor. Ondan yüz de çeviremez diyor Müslüman. Ona göre her secde Allaha yüz vurmaktır. Gayrı ya da yabancı olmamanın yolu da buradan geçer diyor. Dini bir değeri , çok hoş bir bağlamla anlatıyor.
Kuru bir kişi sevgisi ve değersiz insanî yorumlara girmeden, Yunus Emre’yi yeniden keşfedelim. Kültür milliyetçiliğinin pratiği budur. Şairlerin mezar taşlarına nur yağmadığına ve mezar taşlarının ölülere bir faydası olmadığından hareketle , Anadolu erenlerine yeniden yaklaşmayı deneyelim. Kalın Yunusça .Yunus olmasaydı , bu topraklarda işimiz zordu .
Günün sözü:” Gerçek aşk, bir istisnadır.” Camus