Bir şehrin çöküşü bazen büyük felaketlerle başlamaz.
Bazen küçük bir kırık camla başlar.
Sosyal bilimlerde buna Kırık Camlar Teorisi denir.
1982’de James Q. Wilson ve George Kelling tarafından ortaya atılan bu teoriye göre, bir mahallede küçük düzensizlikler görmezden gelinirse zamanla daha büyük suçlara zemin oluşur.
Yani kırık bir cam tamir edilmezse, bir süre sonra ikinci cam kırılır. Sonra duvarlar yazılarla dolar. Ardından o mahallede suç artık “yeni normal” haline gelir.
Aslında mesele cam değildir.
Mesele ihmal edilen şehir hayatıdır.
Bugün Samsun’un bazı mahallelerine baktığınızda bu teorinin ne kadar gerçek olduğunu görmek zor değildir.
Özellikle İlkadım ve Canik ilçelerinde.
Bir zamanlar Samsun’un kalbi olan bu bölgeler yıllar içinde eskiyen yapı stoku, dar sokaklar, otopark sorunu ve plansız yapılaşma nedeniyle yavaş yavaş cazibesini kaybetti.
Şehrin sosyo-ekonomik olarak daha güçlü kesimleri yeni konut alanlarına yöneldi.
Bu göçün en büyük adresi Atakum oldu.
Bu göç sadece bir adres değişikliği değildi.
Şehrin sosyal dengesi de yer değiştirdi.
Eskiden aynı mahallede memur da yaşardı, esnaf da öğretmen de işçi de. Bu çeşitlilik mahalle hayatında doğal bir denge oluştururdu. Herkes birbirini tanırdı. Çocuklar sokakta büyürdü ama mahalle gözü üzerlerindeydi.
Bu görünmez denetim zamanla ortadan kalktı.
Ve bazı mahalleler dezavantajlı hale gelmeye başladı.
Bugün İlkadım ve Canik’in bazı bölgelerinde ortaya çıkan uyuşturucu sorunu ve suça sürüklenen çocuklar meselesi, sadece bir asayiş konusu değildir. Bu aynı zamanda şehir planlamasının sonucudur.
Kentsel dönüşüm yapılmadığında sadece binalar eskimez.
Mahalle kültürü de eskir.
Sosyal denge de çöker.
ABD popüler kültüründe suçun ve çöküşün sembolü olan bir şehir vardır: Gotham.
Elbette Samsun bir Gotham şehri değildir.
Böyle bir benzetme haksız olur.
Ancak bazı mahallelerde ortaya çıkan tablo, eğer zamanında müdahale edilmezse şehirlerin nasıl dönüşebileceğini hatırlatıyor.
Kırık camlar tamir edilmezse, şehirler yavaş yavaş karanlıklaşır.
Tam da bu nedenle İlkadım ve Canik için planlanan kentsel dönüşüm projeleri artık bir tercih değil zorunluluktur. Buna Bafra ilçesini de dahil edebiliriz.
Üstelik bu dönüşüm sadece bina yenilemek değildir.
Mahalleleri yeniden kurmaktır.
Sosyal hayatı yeniden canlandırmaktır.
Gençleri suça sürükleyen ve suçu normalleştiren ortamları ortadan kaldırmaktır.
Çocuklarımızın kaderi yaşadıkları mahalleye bağlı olmamalıdır.
Bugün Samsun’un geleceği sadece Atakum’da değil, İlkadım, Bafra ve Canik’te de yazılıyor. Ve bu riski yakın gelecekte yaşama potansiyeli olan ilçelerde de yazılıyor.
Eğer bu ilçeler yeniden ayağa kaldırılmazsa şehir içindeki sosyal uçurum büyüyecek.
Kentsel dönüşüm geciktiğinde maliyeti artar.
Ve bu maliyetin altında tüm siyasiler ve bürokratlar kalır.
Ama asıl maliyet beton değildir.
Asıl maliyet kaybolan mahalle kültürüdür.
Asıl maliyet suça sürüklenen gençliktir.
Bu nedenle Samsun’un önünde açık bir görev duruyor:
İlkadım, Canik ve Bafra’yı bekleyen dönüşüm artık hızlandırılmalıdır.
Çünkü şehirler kader değildir.
Doğru planlandığında yeniden doğarlar.
Ama ihmal edilirse, kırık camların çoğaldığı mahalleler sessizce kaybedilir.