UBER’in dünya çapında yayılmaya başlamasıyla birlikte aynı sistem Türkiye’de de faaliyet göstermeye başladı. UBER aslında bir akıllı telefon uygulaması ve bu uygulama birkaç yıl önce aslında Türkiye’de masumane görünen bir şekilde BİTAKSİ olarak ortaya çıktı.
Hatırlayacağınız üzere Şehirlerarası seyahat edenleri buluşturan ve örneğin İstanbul’dan Ankara’ya seyahat eden araç sahibi yanına masrafları paylaşmak adı altında bir dönem yanına yolcu almaya başlamıştı. Tabii ki o dönem de şehirlerarası yolcu taşıyan otobüs firmaları isyan etmişti. Çünkü uçak fiyatlarının giderek düşmesi ve zaman kaybını ortadan kaldırması mevcut yolcu taşıma oranlarına ciddi oranda sekteye uğratmıştı. Kendilerini yenilemek zorunda hisseden şehirlerarası yolcu otobüs firmaları “Tek koltuk” sistemini getirdiler. biraz daha konfora önem verdiler ve bu sorunu bir çok platformda dile getirdiler.
Şehirlerarası taşımacılıkta da görmeye başladığımız bu sistem daha sonra dünya da sayılı Metropol olan İstanbul’da şehir içi taşımacılık noktasında UBER akıllı telefon uygulaması olarak ortaya çıktı. Yaklaşık olarak ta 1 yıldır kullanılan bir sistem. Sarı Taksi diye tabir ettiğimiz T Plakalı araç sahipleri de uygulama yayılmaya başladıkça tepkilerini ortaya koymaya başladı. Ancak işin enteresan tarafı UBER uygulama sistemine üye olan uyanık Sarı Taksi/T Plaka sahiplerinin de olduğu ortaya çıktı.
Bir yandan UBER sistemine isyan eden ama öte yandan da UBER sistemine kayıtlı araç çalıştıran UYANIKLAR!!!
Zira, UBER Türkiye’nin verdiği resmi rakama göre İstanbul’da sisteme üye olan 2 bin taksici var.
UBER Türkiye ise İstanbul’da UBER sistemine kayıtlı yaklaşık 5 bin sürücüsünün bulunduğunu, Bunların 3 binin ‘XL’ olarak tanımlanan ve müşterilerin çoğunlukla tercih sebebi olan 10 kişilik oturma kapasitesine sahip siyah renkli minibüsler olduğunu açıkladı.
T Plaka ticareti yapanlar ise “Sarı taksilerde çalışan şoförlerin UBER ya da benzeri uygulamalara kayıtlı olmasına karşı değiliz. Siyah minibüsler ile taksi plakası olmadan taşımacılık yapanlara karşıyız” diyerek aslında işin rant kavgası olduğunu açık bir şekilde ifade ediyorlar. Yolcuya ve güvenli taşımacılığa değil kazanca bakıyorlar!
T plaka sahipleri ile UBER sistemine kayıtlı araç sahipleri arasında da artık ciddiye alınması gereken bir gerginlik olduğu da tartışılmaz. Bu gidişat ile hükümet ciddi önlemler almaz ise bu iki gurubun birbirine zarar vermesi kaçınılmaz gibi görünüyor.
Halk ise ikiye bölünmüş vaziyette…
UBER akıllı telefon sistemine destek verenler Sarı Taksilerin kısa mesafe takıntısını, Şoförlerin kaba davranışlarını ve taksimetre oyunlarını ortaya koyuyor. Araçların da eski yada deforme olmuş olması da UBER sistemine destek vermelerine ana etken.Kredi kartı ile ödeme kolaylığı ve mesafe hesabı ile seyahat edilmeden önce ne kadar ücret ödeneceğinin bilinmesi de UBER’i tercih sebepleri. UBER Sistemine kayıtlı araçların ayrıca yeni VİP olarak dizayn edilmiş olması da onlar için önemli.
SARI TAKSİ diyenler ise UBER sistemine kayıtlı araçların illegal yolcu taşıdığını, yolcu taşıma haklarının olmadığını ifade ediyor. Yolcu taşıma şartlarının ve yasaların net olduğunu ayrıca vergi kaçakçılığı yapıldığından dem vuruyorlar! UBER ise hizmete sadece özel yazılımla aracılık ettiğini ve kendi sistemine bağlı çalışan şoförlerin gelir vergisi ödediğini belirtiyor.
Öncelikle UBER akıllı telefon uygulama sistemi Türkiye’de YASAL bir UYGULAMA DEĞİL. Türkiye’de yolcu ve yük taşıma şartları, hangi araçlarla nasıl bir taşıma yapılabilineceği ve taşıma işi yapabilecek plaka tanımları yasalarla belirlenmiş. UBER Sistemi ABD kaynaklı bir yazılım sistemi ve yapılan taşıma sistemi İLLEGAL. Bu mevut yasalarla belirtilen şartların hiç birisine uymuyor. Her ne kadar da UBER kaza/ceza vs. gibi konularda UBER Sistemine kayıtlı araçlara ve sahiplerine avukatlık hizmeti sağlamış ve cezaları ödüyor olsa da kanuni boşluklar üzerine oturtulmuş bir sistem.
Emniyet Genel Müdürlüğü, UBER sistemi ile ilgili tüm illere talimat göndererek “Korsan taşımacılık” yapmak suçundan ceza kesilmesini istedi. Talimata göre, yolcu taşıdığı tespit edilen UBER sürücüsü araç sahibi değilse sadece ceza kesilecek. Ceza, ilk yakalamada 2 bin 532 TL, ikincide ise 4 bin 220 TL’ye çıkıyor. Eğer yolcuyu taşıyan sürücü araç sahibi ise trafik cezası dışında araç 60 gün bağlanacak. Ayrıca yolculara da kişi başı 281 lira ceza kesilecek.
UBER sistemine kayıtlı araç sahipleri ise kendilerine bir süre sonra yasal olarak bir hakkın tanınacağını ifade ediyorlar. Araç arayanlar ile araç sahiplerini buluşturan UBER Sistemi, dünyada İstanbul ile birlikte 315 ülkede hizmet veriyor. UBER Türkiye ayrıca önümüzdeki yaz Çeşme ve Bodrum’da özel tekne bulma ve çağırma seçenekleriyle hizmet vermeye hazırlanıyor. UBER uygulamasının arkasında ise Google var ve UBER, Google Maps üzerinden çalışıyor. Tüm büyük akıllı telefon platformlarında da bulunuyor. Kullanıcılar, akıllı telefonlarından bulundukları noktaya göre özel taksiler çağırabiliyorlar. Sürücünün kim olduğunu görüp, aracın gelişini de takip edebiliyorlar.
UBER sistemi ile ilgili sıkıntılardan bir diğeri ise dünyanın birçok ülkesinde, taksi sürücüsü olmak için çok çeşitli sınavlardan geçmek gerekiyor. Türkiye’de de yeterlilik belgelerini aldıktan sonra taksi şoförü olunabiliyor. Örneğin Londra’da taksi şoförü olmak isteyen bir kişi, ülkenin ünlü bilgi testine giriyor. Şehirdeki tüm sokaklara dair soruların sorulduğu bu testi geçmeden Londra’da taksi şoförlüğü yapmak mümkün değil. Ek olarak taksimetreler de çoğu zaman bağımsız bir şekilde kontrol ediliyor. UBER sisteminde ise bunların hiçbirisi bulunmuyor.
Bu noktada Sarı Taksilerde de aslında çok ciddi sorun var şöyle ki; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü (UKOME) 1 Ocak 2017’den itibaren İstanbul’da şoförler için Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi şartı getirdi. 17 bin 395 taksinin bulunduğu İstanbul’da 30 bin taksi şoföründen yaklaşık 10 bininde bu belge var. Bu belgeyi alabilmek için taciz, gasp, terör ve uyuşturucu kullanmak ve bulundurmak suçlarından yargılanmamış olmak, psikoteknik belgesi, ehliyet GBT’si, tam teşekküllü bir hastaneden alınmış sağlık raporu gerekiyor. Anlaşılacağı üzere Sarı Taksi şoförlerinin de büyük bir kısmı bu taşıma şartına haiz değil.
T Plaka sahipleri ise UBER araçlarının ortaya çıkmasıyla birlikte rant sağladıkları T Plakaların fiyatlarının gerilemesinden yada istedikleri oranda fiyat artışının olmamasından dolayı rahatsız. T Plakalı araçları kiralayıp evine ekmek götüren şoförler ise müşteri potansiyellerinin azalmasından dolayı rahatsız. Sadece İstanbul’da UBER-Sarı Taksi kavgasının arka planında 30 milyar liralık plaka kavgası var. Yıllık cirosu 5 milyar liraya ulaşan taksiler bu pazarda rakip istemiyor. Çünkü sarı taksici, plaka kirası ve işletme maliyeti düşülünce para kazanmak için ayda 14 bin liranın üzerinde kazanç sağlamak zorunda.
Yasal olmayan UBER Sistemi peki neden bu kadar rağbet görüyor derseniz!
Tamamen Yerel yönetimlerin ve Taksiciler Esnaf Odasının BECERİKSİZLİĞİNDEN!
Yaklaşık olarak 30 yıl önce İstanbul’da 6 milyon insan yaşıyordu. ve o dönemde 17.395 T Plakalı araç vardı. Artık Metropol olarak adlandırdığımız İstanbul nüfusu dış etkenleri de ortaya koyduğumuzda 20 milyon kişi, T Plaka sayısı ise hala 17.395 adet. Nüfus 3 kattan fazla artmasına rağmen plaka sayısı yerinde sayıyor. İstanbul’da 52 yıl önce kentte bin kişiye 8 taksi düşerken bugün bu rakam 0.9 taksinin altına düşmüş durumda. Bu oran New York’ta 4.3, Londra’da ise 12.4’dür. Nüfusu 8.8 milyon olan Londra’da 21 bin taksi var. 19.7 milyon nüfuslu New York’ta ise 86.000 taksi hizmet veriyor.
Yerel yönetimler her yıl yada her ay belirli periyotlarla belirli sayıda yeni T Plaka sisteme sürmüş olsa, T Plakalar bu kadar astronomik fiyatlara alınıp satılmaz. Haliyle taksici esnafı dediğimiz gerçek temiz taksici esnafı oluşur. Ancak şehir büyümesine ve nüfus artmasına rağmen T Plaka sayısı SINIRLI TUTULUYOR! Haliyle bu da T Plakaları EKMEK TEKNESİ olarak değil RANT KAPISI olmasının T Plaka borsasının yolunu açıyor! Zira şuan İstanbul’da bir T Plakanın değeri 1 Milyon 850 bin TL civarında. T Plakalı ticari taksinin bu astronomik rakamı ekonomik ömrü boyunca kazanması mümkün değil. Sisteme yeni T Plakaların sürülmemesi T Plakaları rant kapısı yapıyor. 1-2 ay sonra ise o plakanın 2 Milyon TL olma ihtimali hem talep patlamasını canlı tutuyor hem de UBER gibi alternatiflere yol açıyor!
Taksiciler Esnaf Odasının beceriksizliği ise başlı başlı başına bir sorun. Taksiciler ve Esnaf odası kendisini yenilemiş ve müşteri şikayetlerini ciddi anlamda ele almış olsaydı bugün müşterilerinin bir kısmını UBER gibi ABD menşeli bir sisteme kaptırmazdı. Müşteri şikayetleri neticesinde T Plaka sahibini ve şoförünü cezalandırma sistemini ortaya koyup uygulasaydı bugün bir çok taksici şikayetleri ile karşılaşmazdık. Her müşteri haklı da değildir, her T Plaka esnafı da! TEO, Taksici esnafının eğitimine ve denetimine önem verseydi, ayrıca sorun kaynağı taksici esnafı ise buna cezalandırma sistemi getirip uygulamış olsaydı şimdi bir çok sorun çözülmüş olurdu. Bu cezalandırma şekli belirli süre sarı taksinin trafik men edilmesine kadar gitseydi şimdilerde hiç bir taksici esnafı şikayeti ile karşı karşıya kalınmazdı. Zira sadece taksici esnafı cinayetlerinde birde T Plakaların değerleri düştüğünde yaygara koparmayla oda olunmuyor!
Bu arada UBER Sistemine kayıtlı olan araçlar sadece masumane bir şekilde yolcu mu taşıyor? Yoksa onun haricinde özel kurye taşımacılığı da yapıyor mu? Sarı Taksi ile taşımanızın zor olduğu bir takım şeyleri çokta dikkat çekmeyen VİP araçlarla taşımak!?
UBER sistemine kayıtlı olan araç sahipleri daha önce yaşanan C Plaka VAKASI! gibi bir düzenleme bekleye dursun böyle bir düzenleme Sarı Taksi/T Plaka sahiplerinin cinnet geçirmesine ve yollarda ciddi savaşların çıkmasına sebebiyet verir. Çünkü bugün UBER sistemine bu şekilde yol verirseniz yarında bir başka zengin çıkıp bende BUBER sistemini kurdum filoda da örneğin 10.000 VİP araç var dediğinde ne cevap vereceksiniz?!
Orhan Sarıkaya