Şairler Ve Devirler

İnsan özü, yaradılışı itibarıyla iyiliğe de, kötülüğe de yatkın bir varlıktır.

İnsanın olduğu yerde, iyilik de olacaktır, kötülük de. İnsan yapıcılığa da, yıkıcılığa da

elverişli bir yapıdadır. İnsan bozuldu mu, yapamayacağı kötülük yoktur.

Değerli eğitimci ve irfan adamı Prof. Necmeddin Tozlu'nun bir sözünü hatırlıyorum:

"İnsan bozuldu mu, elini değdirdiği her şey de bozuluyor!" Hiçbir varlık insan kadar yükselemez, hiçbir varlık da insan kadar alçalamaz! İnsan, "alâ-yı illiyyîn"e de, "esfel-i sâfilîn"e de namzet bir varlıktır.Yücelerin en yücesine de çıkabilir, çukurların en çukuruna da düşebilir.

İklim meselesi!.. İklim değişip bozulunca, insan da değişip bozuluyor. Tıpkı hava soğuduğunda üşüyüp, hava ısındığında ısındığımız gibi... Bir çürük patatesin, çuval dolusu patatesi çürüteceği bilinen bir şeydir! Çürük patatesin çuvaldan alınıp atılması yetmez. Patates çuvalının bulunduğu ortam ve şartlar çürümeye elverişli ise, çürümenin önüne geçilemez. Ortam ve şartlar değiştirilmelidir ki, çürümenin önüne geçilebilsin... İnsan da böyledir... İyi, güzel insan yetiştirmek için, öncelikle iyi insanların, güzel insanların yetişeceği iklimi kurmak lâzımdır.

Kötü insanların çoğunlukta olduğu cemiyetlerde yaşamak ne kadar da zordur!

İsmail Hami Danişmend'in bir sözü var:

"Bozulmuş cemiyetlerde, bozulmamış fertler suçlu duruma düşer."

Cemil Meriç'in sözü geliyor aklıma:

"Bu ülke, 1789'dan beri su alan bir gemi. Osmanlı, bir başka medeniyetin varlığını

Fransız İhtilâli ile farkeder. Tanıdığı bu yeni dünya karşısında, kuvvetinden şüphe

etmeye başlar. Hayret, yerini hayranlığa bırakır; hayranlık, teslimiyete."

Bozuluşumuz Tanzimat'la başladı, Meşrutiyet'le de hızlandı ve derinleşti.

Cumhuriyet'le birlikte, köklerimizle olanca bağlarımız kesildi...

Bozuluşu ilk farkedenler şairler olur. Üç devirden, üç şairin mısralarına

yansıyanlara bakalım:

Ziya Paşa: