Samsun saathane esnafı davaları kazanıyor büyükşehir pes etmiyor!

SAMSUN 2. İDARE MAHKEMESİ’NDEN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ’NE DERS NİTELİĞİNDE KARAR! Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin kamulaştırma kararına itiraz ederek dava açan Saathane esnafı mahkeme tarafından haklı bulunmasına rağmen Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından önlerine konulan yeni zorluklar ile mücadele ediyor. Samsun Saathane’deki taşınmazların kamulaştırma işlemine itiraz eden esnaf mahkemeden Anayasa ve Uluslararası Hukuk tarafından güvence altına alınan mülkiyet hakkını kazandığı karar ile geri döndü. Mahkeme Samsun Büyükşehir Belediyesine ders verir nitelikte bir karara imza attı ve taşınmazların meydan kullanımına dahil edilmesine karar verdi. İşte Samsun 2. İdare Mahkemesinin o kararı: GELENEKSEL TÜRK KENTİNDE ÇARŞI VE PAZARLAR…. Samsun ili, İlkadım ilçesi, Pazar mahallesinde tapunun 47 pafta, 570 ada,1 parsel sayılı taşınmaz sahipleri tarafından, Samsun ili, İlkadım ilçesinde, Pazar mahallesinde yer alan 24 ada, 37 parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanda nazım imar planınınF36b.22b paftası,uygulama imar planının ise F6b.22b.1b paftası 7214 ada1 ve 2 nolu parsel ile173 nolu adanın bulunduğu alanda Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun uygun görüşü doğrultusunda ticaret alanı kullanımlarının meydan kullanımına eklenmesine ilişkin1/5000 ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı imar planı değişikliğinin kabulüne ilişkin 11.07.2014 günlü 197 sayılı Samsun Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile bu kararın onaylanmasına ilişkin 12.09.2014 günlü 16/245 sayılı Samsun Büyükşehir Belediye Meclisi kararırın  ve kararların dayandığı 27.08.2014 günlü 2044 sayılı Samsun Kültür Varlıklarını Koruma bölge Kurulunun uygun Görüşünün iptali istemiyle Samsun 1.İdare Mahkemesinin  E:2015/823 sayılı dosyasında açılan davada yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda ;’ Yerinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesinde meydan kullanımına dönüştürülen alan ve yakın çevresinde geleneksel çarşı dokusunun büyük ölçüde bozulduğu, eski geleneksel halinde 1-2 katlı yapılaşmaların ve küçük parsel dokusunun oluşturduğu alanın 6-7 kata varan yapılaşmalarla niteliksiz bir hale dönüştüğü , mevcut 1-2 katlı yapılarda da geleneksel cephe ve çatı özelliklerinin bozulduğu, alanın bütününde bir trafik karmaşası ve reklam levhası kirliliği yaşandığı, bununla birlikte alanın yakın çevresinde bulunan geleneksel ticaret yapılarının özgün durumlarına ilişkin olarak bazı tespitlere yer verildiği yapı bazında değerlendirildiğinde , alandaki yapıların pek çoğunda sonraki dönemde yapılmış müdahaleler görülmüş ve yapıların özgün durumlarının kaybolma aşamasına geldiği, müdahalelerin bir kısmı yapı malzemesinde değişiklik şeklinde olurken, bir kısmının kat ilavesi şeklinde olduğu ve tüm bu müdahalelerin sokak siluetini de olumsuz yönde etkilediği,diğer taraftan koruma etki alanı olarak tanımlı alan içerisinde bulunan telgrafhane sokak Atatürk’ün Samsun’a Çıktığında milli mücadelenin başlatılmasında  ilk haberleşmelerin yapıldığı telgrafhanenin bulunduğu sokak olduğu alanda bugün için bu yönde bir kullanım bulunmadığı görülmüş olup telgrafhanenin gerçek yerinin tespit edilerek alandaki bu tarihi özelliğin de korunmasının gerekli ve zorunlu olduğu,Anadolu’nun binlerce yıllık geleneğinden gelen ve Osmanlı döneminde kendi formunu oluşturan ‘meydan’ kavramı daha önce de denildiği gibi bugünkü meydan anlayışımızdan farklı olduğu, Osmanlı’da meydan ticaretinin mekanı ve ‘Pazar’la bütünleşir olduğu ,geleneksel Türk kentinde çarşı meydanları genellikle bedesten belirli sayıda hanlar bazen arasta ve kapalı çarşı gibi ticari yapıları, cami,türbe gibi dini yapıları , hamam,medrese gibi kültürel yapıları içerdiği,bu yapılar, bina malzemelerinde  ve detaylarında uyumlu, boyutlarında ve büyüklüklerinde ise oldukça aynı tarzda mimari nitelikleri yansıttığı çarşı meydanlarında birlik yada bütünlüğün yerel mimari yapı malzemelerinin kullanımıyla sağlandığı örneğin çatı eğimlerinin tekrarı saçaklar çatı sırtı detayları ve benzer pencere ve kapı ölçülerinin kullanımı olduğu ayrıca her elemanın uzunluk –genişlik ve genişlik- yükseklik  ilişkisiyle de birlik sağlandığını söylemek mümkün olduğu, bu tür meydanları oluşturan mekanın büyüklüğü kentin ticari önemine bağlı olduğu kadar topografya ve coğrafi şartlara da bağlı olduğu ancak bilindiği gibi Anadolu birçok uygarlığın üst üste yan yana yaşadığı çok zengin bir mozaiğine sahip olduğu Osmanlı kendi kent mekanlarını oluştururken , kendisinden önceki kültürlerin eserlerini koruduğu ve kullandığı alan içerisindeki tescilli anıtsal yapıların yanı sıra Buğday pazarı, Patlıcan Pazarı, Balık Pazarı, Çarıkçılar ve Telgrafhane Sokakları da buradaki meydan kavramıyla bütünleşen alanlar olduğu ve bu sokaklar da meydan fonksiyonunu tanımlayan ve  tamamlayan öğeler olduğu Samsun’un bugüne  ulaşabilmiş  geleneksel dokusunun önemli bir parçası olan Saathane  Meydanının da yıkımlarla genişletilmesinden çok geleneksel dokusu, yapı düzeni ve bugüne ulaşabilmiş geleneksel öğelerinin korunması ve hazırlanacak  koruma – sağlıklaştırma projeleri kapsamında restore edilerek geleneksel  değerlerimizin bir belgesi olarak gelecek kuşaklara ulaştırılmasının önemli ve gerekli olduğunun değerlendirildiği  tarihi ve kültürel değer açısından tescillenmiş yapıların yoğun olduğu geleneksel bir dokunun koruması söz konusu olduğunda doku içindeki bazı yapılar niteliklerini kaybetseler de dokuya katkı sağladıkları kitleleri ve gabarileri ile korunarak  dokunun bozulmaması esas alınması gerektiği , alan içerisinde arasta niteliğine haiz imar adalarındaki yapılaşma koşullarının alanın geleneksel dokusunda olduğu şekle uygun hale getirilmesi sonrasında bu imar adalarında yer alan yapıların yine özgün halindeki çatı, pencere, kapı, balkon özelliklerine uygun olarak yenilemeye tabi tutulmasının alandaki tescilli yapılar ile birlikte diğer yapıları da belirli bir dönemin mimari özelliklerini yansıtır hale getireceği, böylelikle meydanı ayrıcalıklı ve kimlikli bir mekan haline getireceği dava konusu işlem bu kapsamında ele alındığında geleneksel eski bir Türk Çarşısı özelliğini taşıyan Saathane Meydanı ve çevresinin bir kent meydanı olarak ele alınarak düzenlenmesi kentin bu bölgesinde bulunan cami han hamam medrese gibi tarihi ve tescilli yapılan algılanabilirliğinin artırılmaya çalışılması Taşhan’ın doğusunda ve Atatürk Bulvarına cepheli alanda bulunan kentin ana ulaşım aksından tescilli tarihi yapıların algılanmasını engelleyen BL-8 kat yapılışına koşuluna sahip yapıların bulunduğu imar adasının kaldırılarak meydan kullanımına katılması, Taşhan ve Süleyman Paşa Medresesi arasından saat kulesine doğru uzanan ve 1992 yılı planından gelen kuzey güney uzanımlı taşıt yolunun yayalaştırılarak  meydan kullanımına katıltılması Taşhan , Süleyman Paşa Medresesi, Şifa Hamamı ve diğer tescilli yapılara bitişik olarak sonraki zamanlarda yapılan yapıların kaldırılarak bu yapılarak ortaya çıkarılmasının genel  anlamda olumlu bir planlama yaklaşımı olduğu bununla birlikte koruma amaçlı imar planı değişikliğine konu alan içerisinde ve koruma etki alanı içerisinde kalan Telgrafhane sokak ile Balık Pazarı sokağın bu sokaklardan cephe alan yapılarla birlikte bir arasta oluşturduğu bu niteliğinin korunması gerektiği koruma etki alanı olarak tanımlı bu alanın meydan alanına katılmasının ise Samsun kentinde arastalardan oluşan ve büyük ölçüde kaybedilen geleneksel çarşı dokusunu ortadan kaldıracağı 2011yılında yapılan koruma amaçlı imar planı değişikliğine ilişkin olarak açılan davalarda Danıştay 6.dairesinin kararlarında 1992 tarihli SKAİP’nda koruma etki alanı olarak gösterilen bölgenin yapılaşmaya açılması uygun olmakla birlikte tescilli yapılarla ve çevresiyle birlikte değerlendirildiğinde  neden BL-4 kat yapılaşmaya  açıldığının belirlenemediği  bu yapılaşma durumunu yalnızca ekonomik  gereklilik ile açıklamanın ise koruma amacı ile bağdaşmadığına hükmedildiği görülmüş olup, alana ilişkin yargı kararlarının da bu alanın meydan kullanımına katılmasını gerekli kılmadığı yalnızca BL-4 yapılaşma koşulunun tescilli yapıların algılanabilirliklerine olumsu etki yapabileceğine vurgu yaptığı alanın geleneksel dokusuna uygun şekilde yapılaşma koşulları oluşturulması halinde koruma etki alanındaki arasta niteliğindeki yapılaşmanın tescilli yapıların algılanabilirliğine olumsuz etkisinin olmayacağı dolayısı ile koruma etki alanı sınırları içerisindeki alanın meydan kullanımına katılmasının alana ilişkin yargı kararları ile de uyumlu olmadığı davacının taşınmazının  1992 yılı Samsun Kentsel Sit Alanı  Koruma Amaçlı İmar Planında ‘koruma etki alanı’ olarak tanımlı alan içerisinde kaldığı bu alan içerisinde Telgrafhane  Sokak ve Balıkpazarı Sokaktan oluşan iki sokak ve bu sokaklardan cephe alan üç küçük imar adası /dükkan sırası yer aldığı 1992 yılı planında bu alanda yapılaşma koşullarının belirlenmediği 2011 yılında onaylanan plan değişikliği kapsamında koruma etki alanında kalan bu üç imar adasından Balıkpazarı Sokaktan cephe alan ikisinin birleştirilerek alandaki imar adası sayısının ikiye indirilerek bu imar adalarında yapılaşma koşulunun BL-4 (blok nizam -4 kat )olarak belirlenmiş ise de oluşan hukuki süreçlerde BL-4 yapılaşma  koşulunun  alanın yakın çevresindeki tarihi ve tescilli yapıların algılanabilirliklerini azaltacağı bu alandaki yapılaşma koşulunun tescilli yapıların gabarileri ve algılanabilirlikleri  dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği gerekçesi ile iptaline karar verildiği dava konusu koruma amaçlı imar planı değişikliği kapsamında ise davacı taşınmazısın da içerisinde bulunduğu koruma etki alanı içerisindeki,  üç imar adası ve iki sokağın yapılaşma koşulları  iptal edilerek bu alanın meydan kullanımına eklendiği davacı taşınmazının da içerisinde bulunduğu koruma etki alanı içerisinde kalan Telgrafhane  sokak ile Balık pazarı sokağın bu sokaklardan cephe alan yapılarla birlikte bir arasta oluşturduğu bu alanın Pazar cami, şifa hamamı, Süleyman paşa medresesi, Taşhan gibi tescilli yapılarla bir bütün oluşturduğu, tescilli bu yapıların korunması ve algılanabilirliklerinin artırılması amacıyla yapılan ‘koruma amaçlı imar planı’nın amacına ulaşabilmesi için geleneksel ticaret dokusunun da korunması gerektiği bu alanın meydan alanına katılmasının ise Samsun Kentine arastalardan oluşan ve büyük ölçüde kaybedilen geleneksel çarşı dokusunu tamamen ortadan kaldıracağı tespitlerine yer verilmiştir. PAZAR CAMİ, ŞİFA HAMAMI, SÜLEYMAN PAŞA MEDRESESİ, TAŞHAN Uyuşmazlık konusu olayda iptali istenen dava konusu kamulaştırma kararının dayanağının 571 ada,29,30,31,34 parsel sayılı taşınmazı da kapsayan alanda ticaret alanı kullanımlarının meydan kullanımına eklemesine ilişkin 1/5000 ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı imar planı değişikliğine ilişkin Samsun Büyükşehir Meclis Kararı Olduğu, bahse konu meclis kararının iptali istemiyle açılan davalarda yapılan tespitlerden ticaret alanı kullanımlarının meydan kullanımına eklenmesi hususunun genel anlamda olumlu bir planlama yaklaşımı olduğunun anlaşılmasına karşın 1992 yılı Samsun Kentsel Sit alanı koruma amaçlı imar planında ‘koruma etki alanı ‘olarak tanımlı alan içerisindeki alanın meydan alanına katılmasının Samsun kentinde arastalardan oluşan ve büyük ölçüde kaybedilen geleneksel çarşı dokusunu tamamen ortadan kaldıracağı, koruma amaçlı imar planı değişikliğine konu alan içerisinde ve koruma etki alanı içerisinde kalan mahallin bir arasta olduğu ve bu niteliğin korunması gerektiği alanın geleneksel dokusuna uygun şekilde yapılaşma koşulları oluşturulması halinde koruma etki alanındaki arasta niteliğindeki yapılaşmanın meydanda bulunan tescilli yapıların algılanabilirliğine olumsuz etkisinin olmayacağı sonucuna varıldığından Samsun ili  İlkadım İlçesinde Pazar mahallesinde yer alan 571 ada 29, 30,31,34 parsel sayılı mülkiyeti davacılara ait taşınmazın koruma etki alanı olarak tanımlı alan içerisinde kaldığı görülmekte  söz konusu alanın meydan kullanımına dahil edilmek üzere kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu encümen kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE Açıklanan nedenlerle dava konusu işlemin iptaline aşağıda dökümü yapılan 518,80tl yargılama gideri ile karar tarihinde yürürlükte olan avukatlık asgari ücret tarifesi uyarınca belirlenen 1.500.00tl vekalet ücretinin dalı idareden alınarak davacılara verilmesine artan pota ücretinin karar kesinleştikten sonra davacılara iadesine, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içerisinde Danıştaya temyiz yolu açık olmak üzere 16/03/2016 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.