Ahirette mutlu ve mesut olacak insanlar, dünya hayatında münevver olma sıfatına sahip olan insanlar olacaklardır. Bunda şüphe yoktur.
Münevver insan; saygın, aydın, bilgili ve kültürlü kimse manasına kullanıldığını söyleyebiliriz. Kelime kökeni Arapçadaki “Nur” (Işık) sözcüğünden türemiştir. O halde münevver kişi, Kur’an ile nurlanan, Kur’an ile bir hayat sürdürmeye çalışan ve Kur’an ile çevresindeki insanlara değer katan kişidir. Salt okul bitirmiş veya ahirette herhangi bir değer taşımayan diplomaya sahip olmaktan öte, zihni ve ahlaki olarak gelişmiş, toplumu uyarma ve aydınlatma sorumluluğu taşıyan, dini olması gereken vechiyle aktaran kişidir. Kendi kusurunu, hatasını, yanlışını ve eksiğini olması gereken şekliyle bilen, bunun için üzülen, hüzünlenen ve kalbinde nedamet duygusu eksik olmayan kişi manasında kullanılmaktadır. Kalbi körelmiş, yaptıklarını ve yapacaklarını denetleyemeyen kişiler hata, kusur ve yanlışı Kur’an ve Sünnet üzere tarif edecek bir kabiliyetten uzak olan kişiler münevver insan diye tanıtılamazlar. Çünkü münevver olma özelliği herkeste bulunabilecek basit ve sıradan bir sıfat değildir.
Kendi kusurunu, hatasını, yanlışını ve eksiğini bilemeyen, göremeyen ve farkına varamayan bir insana hangi makamdan seslenseniz, hangi telden çalsanız bile bin bir dereden bahaneler ileri sürerek kabule yanaşmayacaktır. O yüzden münevver insan olmak bambaşka bir şeydir. Herkeste bulunmayan önemli bir özelliktir. Münevver kişi evvela kendisini, yaptıklarını ve düşündüklerini bizzat kendisi denetleme hasletlerine sahip olandır. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.); “Birr (iyi, meşru, dince güzel olan) güzel ahlâktır, ism (birrin zıddı) ise kalbinde oturup kalan (ukde olan) ve insanların bilmesini istemediğin davranıştır.” (Müslim, Birr, 14-15) Buradan yola çıkarak, münevver insan; kendi kendini denetleyebilen, Kur’an ve Sünnete göre ters olan işlere bulaştığı vakit kalbinde tarifi imkânsız bir hasara ve pişmanlığa yol açan kişidir.
İman zorlama ile olmaz, zor kullanmak ile iman oluşmaz. İman etmek de inkâra kalkışmak da kişiye kalmış bir iştir. Söylenenleri kabul etmek de anlatılanlara karşı çıkmak da insanın özgür iradesi ile gerçekleşen bir olgudur. Okunan âyetlere, dile getirilen hadislere karşı sergilenen her bir tutum veya her bir davranış imanın / inkârın dışa yansıyan yüzüdür. Münevver insan, ayet ve hadisleri kabul ettirmekle değil olması gereken vechiyle ortaya koymakla, dile getirmekle mükelleftir. Gerisi ayetleri ve hadisleri işiten kişiye kalmıştır. Kişi dilerse düşüncelerini ayet ve hadis ışığında değiştirmekle, şekillendirmekle işe başlayabilir, dilerse de şirk ile bezenmiş bir hayatı tercih etmekte sınır tanımayabilir. Dilerse farzlara dört elle sarılabilir dilerse haramlar ile iç içe bezenmiş bir yaşamı tercih edebilir. Münevver olma düzeyi ayetler ile yol yürüme düzeyine bağlı olduğunu söyleyebiliriz.
Herkes ölecek. Herkes ölüm iksirin tadına mutlaka bakacak. Bundan kaçış yok, kurtuluş da yok. Doğan her insan ya şaki ya da sait olarak içecek bu ölüm iksirini. Günün sonunda yaptıkları iş ve işlemlere bağlı olarak mutlu veya bedbaht biri olarak tescillenecek. Bu tescil kişinin sahip olduğu inanç değerlerine göre gerçekleşecek.
Her şey değişiyor, her şey dönüşüme uğruyor. Durdurulamayan ve karşı konulamayan zaman akıp gidiyor. Ele avuca sığdırılamayan mekân, günü birlik değişime uğruyor. İnsanın bizzat kendisi değişmekle kalmıyor biri doğuyor biri de ölüyor. Değişmeyen tek şey imtihandır. Geçmişten bugüne imtihanın kendisi bizzat olduğu gibi duruyor ortada. Münevver olma şartları değişmedi.
Cenneti kazanmak veya cehenneme duçar olmak dün de geçerli bir kuraldı, bugün de var, yarın da var olmaya devam edecek.
İnsan için rahmete veya zahmete erişmenin tek bir ayırıcı özelliği var, o da imandır. Olması gereken vechiyle iman eden kişi ölüm ile beraber mutlu ve mesut olacaktır, iman etmeyen insan da ölüm ile beraber bedbaht ve perperişan olacaklar ordusuna katılacaklar.
İmtihanın nihayete erdiği anda kimi insan ölüm denilen iksiri bir şerbet gibi yudumlayacak ve hoşnut olanların gurubuna dâhil olmak üzere kanatlanacak bu dünya serüveninden. Kimisi de Nemrut ve Firavun gibi helak olacak ve bedbahtlar ordusuna yüzü kara bir şekilde katılacak. Peki, ölüm herkes için aynı iken kimileri için niçin hoşnutluk getiriyor, kimileri için de niçin bedbahtlığa yol açıyor, hiç düşündünüz mü bu durumu?
Son sürat devam eden, karşı koyamadığımız ve durduramadığımız bu imtihan tünelinde duralım ve bir durum tespitini tefekkür merhalesiyle yapalım diye düşünüyorum.
Kişiye şan, şeref, haysiyet veya üstünlük veren ne soydur, ne soptur ne de ırksal değerlerdir. Tam tersi kişiye üstünlük ve haysiyet sağlayan yeğane ana unsur, İslam’dır. Kişi İslam’a sarıldığı oranda değerlidir ve üstündür. Yüce Allah şan ve şeref arayan insanlar için; “Andolsun, size öyle bir kitap indirdik ki sizin bütün şeref ve şanınız ondadır. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?” (Enbiya/10) Şan, şeref, haysiyet ve üstünlük elde etmek isteyen her insan mutlak surette Kur’an’a tabi olmalı, sünnet ışığında bir yaşam sürdürmeli, elinden geldiği oranda münevver olmaya gayret göstermelidir. Yoksa Ebu Cehil olmaktan yakasını kurtaramaz.
Kur’an’a tabi olmayan insanlar, (Kureyş kabilesinden dahi olsalar) hangi ırktan, hangi kabileden, hangi ülkeden, hangi şehirden, hangi diploma sahibi, hangi makam ve mevki sahibi olurlarsa olsunlar tüm değerlerini, tüm meziyetlerini ve tüm üstünlüklerini kaybetmeye mâhkumdurlar. Hz. Nuh (a.s.)’un oğlu, Hz. İbrahim (a.s.)’in babası veya Hz. Muhammed (s.a.v.)’in amcası Ebu Lehep dahi olsalar İslamî bir değere sahip olamadan helak olup gideceklerdir.
İslam bir bütündür. Bir kısmı alınıp diğer bir kısmı yok sayılamaz, yokmuş gibi bir yaşam, bir konuşma biçimi, bir düşünce şekli sürdürülemez. İbadetleri (namazı, tesettürü) yok saydığınızda geriye kalan kısım İslam olarak değerlendirilemeyeceği gibi haramları (içki içmeyi, faiz işlemeyi, kumar oynamayı) basite indirgediğinizde geriye İslam diye bir din de kalmış olmayacaktır. İslam’ın inanç meseleleri de bir başka güzeldir. Kendisine hastır. Yüce Allah’ın Kitab-ı Mübin’inde bildirdiği (cin, melek, şeytan, cennet veya cehennem) gibi iman esaslarına ilavede bulunma veya çıkarımlar yapmaya tahammül göstermez. Ve yine hüküm bildiren (miras, işlenen cinayetler, cihat, savaş ve barış hukuku gibi) şeriat kuralları rafa kaldırıldığında, geriye kalan kısımlar İslam dini olarak kabul edilmesi mümkün olmayacaktır. O yüzden bir insan ya Mü’mindir ya da kâfirdir. Üçüncü bir gurup yoktur bu ortamda. Hatta İslam’ın bir kısmını kabul ettiğini dilleriyle söyleyen münafıklar da kâfirlerin bizzat kardeşleridir.
İçinde yaşadığımız toplumun milli değerleri gözlerimizi köreltmekle, dilimize pelesenk vurmakla, kulaklarımızı tıkamakla ve aklımızı esir almakla kalmamış dini emirleri anlamayacak derecede zihnimizi de düşüncelerimizi de esir almış vaziyettedir. Bizlerde münevver olma özelliği çoktan kayboldu. Bu yüzden dört taraftan kopmak bilmeyen urganlar ile sıkı sıkıya bağlanmışız, ne ayetleri anlayabiliyoruz ne de hadisleri olması gereken vechiyle yorumlayabiliyoruz. Çünkü dinden, imandan ve Kur’an’dan uzak bir şekilde tam anlamıyla millileşmiş bir vaziyetteyiz. Daha kötüsü, milliyeti dinin ta kendisi olarak gördük ve münevver olma özelliğimizin üstünü örttük.
Bize her zaman hakkı, hakikati, hukuku ve kuralları hatırlatacak, her ortamda ahlaktan dem vuracak münevver arkadaşlar lazım. Yanlış yaptığımızda, kendimizi kaybettiğimizde İslam’a ait doğruları önümüze serecek, bizi uyaracak, gerekirse kulağımızı çekecek münevver dostlar lazım bize. Unuttuğumuzda, dalgınlıklar yaşadığımızda vahye bağlı gerçekleri, gerekçesiyle beraber dile getiren münevver refikler, ayağımız kaydığında, yolumuzu kaybettiğimizde, karanlığa gömüldüğümüzde, şaşkınlıklar içinde kaybolduğumuzda elimizden tutup aydınlığa çıkaracak münevver ahbaplar gerekmektedir. Hâsılı kelam bize, Din-i Mübin-i İslam’ı anlatan, inanç esaslarını olması gerektiği gibi ortaya koyan, ibadetleri hatırlatan, haramlara vurgu yapan, herhangi bir karşılık beklemeden yardıma koşan münevver yarenler lazım.
İslam’ı ana kaynaklarından öğrenen münevver insanlar; Kimin söylediğine, nerede geçtiğine bakmadan söylenen sözlerin, ifa edilen davranışların ya da ileri sürülen fikirlerin doğruluğunu ve yanlışlığını sahip oldukları ayet ve hadis bilgisi ile tespit edebilirler. İslam’ın ana kaynakları münevver olmak isteyen insanlara böyle bir yetenek kazandırmak için bire bir etkilidirler. Ancak İslam’ı ana kaynağından değil de farklı kanallardan, farklı bireylerden, farklı kitaplardan bellemeye çalışan insanlar kimi doğruyu yanlış, kimi yanlışı da doğru olarak belleyeceklerdir. Pergel’in odak (ana) noktası değiştiğinde, çizilen çizgiler Allah muhafaza, her zaman doğu bir netice vermeyecektir kimseye.
Münevver insan, bir şeye doğru veya yanlış demek için kullanılan delil veya delilleri bizzat doğru veya yanlış olarak algılanan meseleden yola çıkarak tespit etmeye çalışmaz. Böylesi bir yaklaşımın kendisini olması gereken sonuca götürmeyeceğini gayet iyi bilir. İneğe tapan Hinduları, Hindu efsanelerine göre değerlendirmeye kalkışmadıkları gibi puta tapan putperestlerin düşünce biçimlerinden yararlanarak putlar hakkında nihai bir fikir ileri sürmezler. Demokrasinin ya da laikliğin İslam ile uyuşup uyuşmadığına demokrasi ve laikliğin ilkelerinden deliller ileri sürerek olması gereken birer yönetim biçimi olduğunu da söylemezler.
Münevver bir insan Kur’an ve Sünnet’in tavsiye ettiği tavırdan asla vazgeçmezler. Başka başka mecralarda at koşturmazlar. O yüzden münevver bir insanın sadece ve sadece iki delili vardır. Kur’an ve Sünnet. Münevver insan bu kıstaslardan yola çıkarak olaylar ve insanlar hakkında bir karara varırlar. Hatta hangi husus olursa olsun, olayların doğruluğunu ve yanlışlığını ortaya koymaya çalışırken bu iki delilden başkasına asla sarılmazlar. Kur’an ve Sünnet’in doğru dediklerine doğru, yanlış dediklerine de yanlış derler. Yoksa farkına varmadan Sırat-ı Müstakim’den fersah fersah uzaklaşmış olacaklarının da farkındadırlar.