Bir Zamanlar Samsunlu Delikanlıların Mekanı, Mecidiye

Her şehirde öne çıkan, bilinen ve tanınan mekanlar vardır. Hatta ismi anıldığı zaman bir şehre anlam katan, ünü şehrin adı ile yarışan yerlerdir bunlar. İstanbul'da Beyoğlu, Urfa'da Balıklı Göl, Ankara'da Anıtkabir gibi yapı ve yerler bulundukları şehrin tanınmışlığı ile yarış halindedirler. Genelde teknoloji, özelde iletişim ve ulaşım olanaklarının artması sonucunda pek çok şeyin önemi artık kalmamış, sıradanlaşmıştır. Ancak insanlar yaşlandıkça ve anılarıyla yaşamaya başladıkça, geçmişte yaşanılan yerler daha bir anlam kazanmaktadır. Hatta oraları anmak ve ziyaret etmek anıların tazelenmesine ve geçici de olsa mutluluk hissedilmesine neden olmaktadır. Samsun'da bulunan Mecidiye ve Subaşı gibi mekanlar bir zamanlar Samsun'da yaşayanların hayatında çok önemli bir yer etmiştir. Yolu buralardan geçmeyen veya yolunu buralardan geçirmeyen hiç kimse yoktur. Hele Mecidiye denilince bu olasılık sıfırdır. Her ne kadar günümüz gençleri bu inceliği ve yaşanmışlığı pek hissetmese de hepsinin ebeveynleri Mecidiye'den geçmiştir. Mecidiye'nin bir çarşı mı, cadde mi veya sokak mı olduğu pek çok kimse tarafından hiç bilinmemektedir. Ancak Mecidiye denildiği zaman anlaşılan yer bellidir. İlk kuruluş tarihi 27 Mayıs 1891 olan Mecidiye, Padişah Abdülmecit'in adının verileceği bir cadde açma fikrinden doğmuştur. Şimdiki adıyla Gazi Caddesinde bulunan, Reji Tütün Fabrikası ile Subaşı Yeraltı Çarşısının bulunduğu kısmına Mecidiye denilmektedir. Hatta halk arasında bu alan daha da kısalmış, Subaşı Yeraltı Çarşısı ile Gazi Müzesinin bulunduğu kısım arasında kalan caddeye Mecidiye denilmektedir. Konak Sinemasının bulunduğu alan genelde Mecidiye olarak bilinmemektedir. Bir zamanlar Mecidiye günümüzde de olduğu gibi araç trafiğine kapalı olup yaklaşık yetmiş santim yüksekliğindeki demirlerle kapatılmış olup yayalar bu demirler arasından geçiyordu. Çok yoğun yaya trafiği olması Mecidiye'ye ayrı bir güzellik katıyor ve bu durumdan hiç kimse şikayetçi değildi. Mecidiye açıldığı günden bugüne değin Samsun'un ticaretinin yoğun olduğu yer konumundadır. Ancak günümüzden farklı olarak geçmişte genellikle büyük esnafın ve kaliteli ürünler satan dükkanların olduğu yer konumunda idi. Samsun'da gelir düzeyi düşük olanların alışveriş yapması pek rastlanan bir şey değildi. O zamanda "Mecidiye'den giyinmek" gibi bir deyim vardı. Yeni ve özellikle kaliteli giysi alanlara sorulan ilk soru "Mecidiye'den mi aldın?" olurdu. Sonraki süreçte Mecidiye'ye alternatif olarak "Çiftlik" diye bilinen İstiklal Caddesi çıkmıştır. Hatta dil alışkanlığı olarak Samsun dışından gelenler "Çiftlik" denildiği zaman zenginlerin ikamet ettiği semt değil, köylük yer anlaşılırdı ve her defasında adının Çiftlik olduğunu açıklamak zorunda kalırdık. Mecidiye'nin önemli özelliğinden birisi de bir zamanlar büyük esnafın burada işyeri sahibi olmasıydı. Samsun'un esnaf ailelerinden olan Çepniler, Çakırlar, Öztürkler buralarda işyeri sahibiydiler. Yeşil Bursa, Bursa Pazarı, Sezgin Triko, Altunlar Manifatura, Çakır Mobilya, Tanca Kundura, Güneş Optik, Hısım Elektrik, Yakalar Ticaret, Çapa Kundura, Sicimoğlu, Çiçek Pazarı, Bahar Manifatura, Sümerbank en tanınmış firmalardandı. Kökçüoğlu ve Akar Kırtasiye okul zamanı iğne atsan yere düşmeyecek yerlerdendi. Okul kitaplarını edinmek için herkes birbiriyle mücadele ederdi. Aynalı Çarşı ise ayakkabı denilince marka yerlerdendi. Öyle herkes oradan ayakkabı alıp giyemezdi. Buradaki işyerlerinin önemli bir bölümü, kiraların yüksek olması nedeniyle zengin kesime hitap etmeleri zorunlu idi. Bu nedenle kaliteli ve pahalı giysi, ayakkabı, mobilya ve beyaz eşya orada satılmakta idi. Marka giysiler veya büyük firmalar orada yer edinmeye çalışırdı. İşportacıların Mecidiye'de bulunması diye bir şey söz konusu değildi. Yeni yıl ve bayramlar olmak üzere özel günlerde Mecidiye'de ayrı bir canlılık olurdu. İşyerlerinin vitrinleri ise albenisi yüksek şekilde düzenlenir, mankenlerin bulunması ise o zamanlar daha çok dikkat çekerdi. Satın alma olasılığı çok düşük olmakla birlikte Mecidiye'de giyim kuşam bakma önemli işlerdendi. Mecidiye'den alınan giysi ise özel bir şekilde saklanır, korunur ve giyilirdi. Yeni evlenecek ve masraftan kaçınmayan çiftler, Mecidiye'den alışveriş yaparlardı. Özellikle gelinlikler Mecidiye'de bakılmadan alınmazdı. Tokalak Pide Salonu ise pasaj içinde ve görünmeyen bir yerde olmasına rağmen en bilinen kıymalı pide markası olarak Samsun tarihine adını yazdırmıştır. Mecidiye'nin bir diğer özelliği de fazla dile getirilmese de genç erkek ve bayanların uğrak yeri veya yolunun üstünde olması idi. Çarşıya inerken insanların özel ve güzel giysiler giydiği dönemlerde hemen hemen herkes en güzel giysilerini giymiş bir şekilde oradan geçerdi. Gideceği yolun üzerinde olmasa bile içgüdüsel birtakım nedenlerden dolayı gençlerin yolu hep Mecidiye'ye düşerdi. Çapkınlık yapacak olan kimseler için mutlaka uğranması gereken alanlardandı. “Mecidiye’de hava atmak…”, “Mecidiye’de kız tavlamak…” bu durumu özetleyen deyimlerdendi. Daha sonraki süreçte Çiftlik'teki İstiklal Caddesinin gelişip alternatif olması sonrasında Mecidiye bu özelliğini paylaşmıştır. Hatta son zamanlarda İstiklal Caddesi, Mecidiye'nin tahtını ele geçirmiştir. Bu duruma paralel olarak Mecidiye'deki işyerlerinin yapısı değişmiş, toplumun geneline hitap edecek şekle dönüşmüştür. Uzun yıllar işlev gören işyeri geleneği tersine dönmüş, kısa zamanda açılıp kapanan işyerleri çoğalmıştır. Mankenli vitrin düzenleme olayı ise tamamen maziye gömülmüş, alıcının doğrudan dükkanın içini göreceği yapılar oluşmuştur. Kısacası eski Mecidiye geleneğinden hiçbir iz kalmamıştır. Hatta belediyelerin güzelleştirme çalışmaları dahi Mecidiye'nin asli ve geçmiş fonksiyonunu elde etmesine katkıda bulunamamıştır. Bugün geçmişi bilenlerin nostalji yaşama düşüncesi ile Mecidiye’deki geçmiş dönemler anılmakta ve anılarda yaşanmaktadır. Yeni nesil ise koşturmaca bir yaşam içerisinde hayattan zevk alamadığı gibi Mecidiye'nin tadına hiç bir zaman varmamıştır ve varamayacaktır da...