"Tek kanatlı kuş uçamaz" şiarıyla yola çıkan Üstad, aklı ve gönlü aynı bünyede eriten terkipçi bir dirilişi müjdeliyor.
İnsanın, cemiyetin ve medeniyetin ancak zıt gibi görünen iki hakikati bir arada taşıdığında uçabileceği fikri, Necip Fazıl Kısakürek’in eserlerinin omurgasını oluşturuyor.
Tek kanatlı bir kuşun uçamayacağı gerçeğinden hareket eden Üstad, kavramı en sistemli hâliyle 1962 Ramazan konferanslarından oluşan Batı Tefekkürü ve İslam Tasavvufu kitabında ve ardından İdeolocya Örgüsü'nde tafsilatlı olarak açar.
KUŞ METAFORU NEREDEN GELİYOR?
Bu metafor aslında ne Batı felsefesinde ne de İslam tasavvufunda yepyeni bir buluştur; asırlardır var olan bir hakikatin yeniden, en keskin hâliyle formüle edilmesidir. Necip Fazıl'a göre insan zihni daima ruh ve madde, iç ve dış, dünya ve ahiret, akıl ve gönül ikilemleri kurmaya meyyaldir. Hâlbuki bunlar birbirini dışlayan karşıtlıklar değil, muazzam bir bütünün vazgeçilmez parçalarıdır.
Üstad, "çift kanat" derken sağlıklı ve bütünlüklü bir bünyeyi işaret ederken, "tek kanat" ifadesiyle medeniyetleri çöküşe sürükleyen sakatlığı ve eksikliği kasteder.
Çözüm ise kesindir: "Bizim idealimiz, biri öbüründe tamamlanacak iki dünyanın terkibi..." Yani birinden alıp öbürüne yamamak değil, ikisini tek bir bedende eritmek.
ÇİFT KANAT METAFORU NEDİR
Necip Fazıl, farklı platformlarda bu çiftleri farklı isimlerle zikretse de hepsi tek bir merkeze işaret eder:
Batı kanadı (Akıl, madde, dış, fen): Antik Yunan'dan günümüze Batı, maddenin topografyasını çıkarmış, tabiatı çözümlemiş ve tekniğe hükmetmiştir. Akıl, sistem ve şehircilik burada öne çıkar.
Doğu kanadı (Gönül, mana, iç, iman): İslam tasavvuf ehli ise ruhun topografyasını tamamlamıştır. Sezgi, ahlak, iç terbiye ve ebediyet şuuru bu kanadın yapı taşlarıdır.
“Ne akılla olur ne akılsız. Çifte kanat hikâyesi... Zaten bu zevki yitirdiğimiz için kaybettik her şeyi.”
Üstad'ın çarpıcı teşhisi şöyledir: "Batılı zanneder ki yalnız akılla olur. Bir büyük manivela ile maddeyi fetheder, vinç gibi kaldırır, fakat vinç ruh desteğinden mahrum kalınca kopar ve altındakileri ezer. Biz de zannettik ki, akılla olmaz." Sadece maddeci olmanın mekanik bir ruhsuzluk, sadece manacı olmanın ise dünyaya tesir edemeyen bir miskinlik doğurduğunun altı çizilir.
TEK KANAT BUNALIMI
1300'lerden sonra İslam dünyası aklı dışarıda bırakıp içine kapanırken, Batı ise Rönesans sonrası maneviyatı kapı dışarı etmiştir. Bunun sonucunda insanlığı sarsan iki büyük buhran doğmuştur.
Batı'nın buhranı sömürgecilik, dünya savaşları, çevre felaketleri ve vicdansızlaşan aklın getirdiği ruhi boşluk olarak kendini göstermiştir. Doğu'nun buhranı ise, ruha hakim olmasına rağmen aklı, fenni ve dış dünyayı ihmal ettiği için geri kalması, mütefekkir üretemez hâle gelmesidir. "Çifte kanat", tam da bu küresel medeniyet krizine aynı anda vurulmuş bir neşterdir.
BÜYÜK DOĞU İDEOLOJİSİNDEKİ YERİ
Büyük Doğu ideali, bu muvazeneyi kuracak insan tipini ve devlet nizamını inşa etmeyi hedefler. Aranan insan tipi "mütefekkir"dir.
Ne alafranga bir züppe ne de yobaz bir softa olan bu mütefekkir, şahsında aklın ve gönlün terkibini kurmuştur.
Siyasette Başyücelik Devleti, eğitimde laboratuvar ile tekkenin izdivacı, iktisatta mülkiyet hakkı ile sosyal adaletin uyumu, sanatta ise "gâibi kurcalayan çilingir" olma vizyonu bu dengenin tezahürleridir. Sentez değil, "terkip" esastır.
HİKMET
Batı Tefekkürü ve İslam Tasavvufu kitabında, felsefe ile tasavvuf kıyasıya masaya yatırılır. Batı aklının ürettiği felsefe sürekli bir arayış, eleştiri ve şüpheyi merkeze alırken; tasavvuf imanı, içsel terbiyeyi ve bağlanmayı esas alır.
Necip Fazıl, felsefeyi toptan reddetmez; onun metafizik sularda ("gâib" alanında) boğulmasını eleştirir.
Felsefenin kanunları konmuş maddi sahada çalışmasını meşru görür ve bu durumu "hikmet" olarak tanımlar. Felsefenin ve aklın durduğu, Kant'ın sınırlarını çizdiği "numenler" dünyasında suskunluğun başladığı yerde, tasavvuf sezgi ve keşifle devreye girer. Akıl "ihmal" değil, İslam'ın nuruyla "ikmal" edilir.
ŞİİRDEKİ YANSIMASI VE İRADE EKSENİ
Fikir plânındaki bu muvazene, sanatta ve bireysel çilede de yankı bulur. Üstad’ın kısa şiiri meseleyi özetler:
"Biri aşk, biri nefret; bizim kanadımız çift...
Ateş saçmalı ki nur, erisin kapkara zift..."
Aşk ve nefret, ateş ve nur tezatları insan ruhunun tamamlayıcı dinamikleridir. Benzer şekilde Çöle İnen Nur eserinde de çift kanat, Hz. Peygamber'in temsil ettiği hakikat ve aşka ulaşma aracıdır. İnsan, iman ve çileyle sürüngenlikten kurtulup uçabilme liyakatine erişir.
AKSİYON VE TEFEKKÜRÜN KUSURSUZ UYUMU
Necip Fazıl şemasında aşk, hakikate bağlanmayı; nefret ise batıla direnmeyi getirir.
Ancak bunları gökyüzüne taşıyacak motor "irade" ve ardından gelen "aksiyon"dur.
Eylemsiz düşünce kısır, düşüncesiz eylem kördür.
Netice itibariyle çift kanat muvazenesi; zahir ile batının, bilim ile dinin, beden ile ruhun inkâr edilmeksizin harmanlanmasıdır.
Bu muvazene, dünyayı terk eden pasif bir dindarlığı yıkarak, yeryüzünü ilahi adalet nizamıyla şekillendirmeyi hedefleyen aksiyon sahibi Büyük Doğu gençliğinin uçuş manifestosudur.
